Жоспар Кіріспе 1) Дала және шөл дала аймағының қара қоңыр топырақтары 2) Қара қоңыр топырақтардың классификациясы
Дала аймағының оңтүстігіне шектесіп орналасқан қуаң дала мен шөл далада қара қоңыр топырақ типі дамыған. Бұл аймақтың жер ауданы – 90, 4 млн. га. Қазақстан жер аумағының 33, 2% қамтиды
Топырақ құралу жағдайларының топырақ түзуші экологиялық факторлардың кейбір өзгешеліктерінің болуына байланысты аймақ үш аймақшаға бөлінеді. Олар: күңгірт қара қоңыр топырақты қуаң дала; нағыз қара қоңыр топырақты қуаң дала; ашық қара қоңыр топырақты шөл дала
Күңгірт қара қоңыр топырақты дала аймақшасы аймақтың солтүстік бөлігінде орналасқан. Ауданы – 27, 7 млн. га. Аналық тау жыныстары карбонатты балшықтар мен лөс тәрізді құмбалшық болып келеді.
Ауа райы бұл аймақшада құрғақ және күрт континенталды. Қысы аз қарлы, суық, жазы құрғақ, жылы. Жыл ішінде 240 280 мм жауын шашын түседі, оның 55 60% жылы мезгілде жауады. Ылғалдың булануы жауын шашын м өлшерінен 4 есе көп.
Ауаның белсенді температура қосындысы – 2300 2600. Гидротермиялық коэффициент – 0, 5 0, 7, ылғалдылық коэффициенті – 0, 35.
Табиғи өсімдік дүниесі ксерофитті астық тұқымдас және шамалы мөлшерде тараған аралас шөптерден құралған (боз, бетеге, қазтабан, келлерия, т. б. ).
Нағыз қара қоңыр топырақты дала аймақшасы Каспий маңы ойпатының, Орал үстіртінің, Мұғалжар аласа тауларының, Тор ғай үстіртінің, Сарыарқаның және Ертіс өңірі жазықтығының біраз бөлігін қамтиды
Аймақшаның ауданы – 24, 3 млн. га. Литологиялық геоморфологиялы қ құрылысы топырақ түзуші тау жыныстары күңгірт қара қоңыр топырақ аймақшасына ұқсас
Климатының континенталдығы және құрғақшылығы артып, өсімдік дүниесі кедейлене түседі. Бір жылда түсетін жауын шашын м өлшері – 230 250 мм, оны ң 70% жылы мезгілде түседі. Ауаның 10 С асатын температуасының қосындысын – 2500 29000. Гидротермиялы коэффициент қ 0, 4 0, 6 ыл ғалдану коэффициенті 0, 3 шамасында.
Табиғи өсімдік дүниесі жусанды бетегелі бозды ш өптер тобынан құралған. Ертіс өңірі жазықтығының құмдарында жолақты арағайлы ормандар қалыптасқан. қ Аймақшаның негізгі топырағы нағыз қара қоңыр топырақ.
Ашық қара қоңыр топырақты шөл дала аймақшасы. 47030/ 50030/ солт үстік ендіктер аралығында ор налас қан. Ауданы – 38, 4 млн. га. Ба тысында Каспий ма ңы ойпатының солтүстігінен басталып, шығысында Алтай және Тарбағатай таулары бөктерлеріне дейін созылып жатыр.
Жер бедері аллювиалды теңіз жазықтары, ал топырақ түзуші тау жыныстары – тұзданған балшықтар және ауыр құм балшықтар. Аналық тау жыныстары – карбонатты балшықтар және құмбалшықтар.
Климатының континетальдылығы батыстан шығысқа қарай арта түседі. Ауадан түсетін ылғал жылына орташа есеппен – 180 210 мм. Ауаны белсенді ң температурасы қосындысы – 2600 31000. Ылғалдану коэффиценті – 0, 2 0, 3
Өсімдік дүниесі негізінен жусанды бетегелі шөптер тобынан құралған. Олармен қатар шамалы түрде қараған, баданалы қоңырбас, бәйшешек кездеседі. Аймақшада қуаңшылық жағдай аса дамығандықтан дәнді да қылдар өнімділігі өте төмен.