Жасушаны зерттеу және ашылу тарихы Жасушалық теория

«Жасушаны зерттеу және ашылу тарихы. Жасушалық теория»

Жасушаның ашылу тарихы 1665 ж ағылшын жаратылыстанушысы Роберт Гук өзі жасаған микроскоп арқылы тоздың жұқа кесіндісін қарап, оның көптеген ұяшықтардан – жасушалардан тұратынын көрген. Гук мына сөзді қолданды «cell» , ағылшын тілінен аударғанда «ұяшық» деген мағынаны білдіреді. Орыс тілінде «клетка» деп аталады. Роберт Гук (1635 -1703)

Қазіргі кезде Роберт Гук жасаған микроскопты Дарвин мұражайында көруге болады. Гук Микроскобы

Жасушаның ашылу тарихы Тоздың жұқа кесіндісінен , Гук дәл жасушаны емес, жасуша қабырғасын көрді. Срез коры пробкового дуба

1675 жылы голландиялық Антони ван Левенгук алғаш рет бір жасушалы организмдерді ашты. Антони ван Левенгук (1632 -1723)

В 1831 ж шотландық ботаник Роберт Броун алғаш өсімдік жасушасындағы ядроны ашты. , Роберт Броун (1773 -1858) Өсімдік жасушасының ядросы

1838 ж. неміс ботанигі Маттиас Шлейден өсімдік ұлпалары жасушадан тұрады, - деді. Маттиас Шлейден (1804 -1881)

1839 г. Неміс физиологі Теодор Шванн издал книгу «Өсімдік және жануар жасушасының құрылысы және дамуын микроскопиялық зерттеу» кітабында, жасуша тірі ағзалардың құрылымдық және қызметтік бірлігі деген қорытындыға келді. Бұл көзқарас Шванна-Шлейден теориясы деген атқа ие болды. Теодор Шванн (1810 -1882)

Шванн-Шлейден теориясының негізгі қағидағалары • Барлық тірі ағзалар жасушадан тұрады. • Жасуша тіршіліктің қызметтік бірлігі болып табылады. • Жасуша - жасушада жаңадан түзілген жасушалық заттардан пайда болады.

Теорияның қателігі: М. Шлейден мен Т. Шванн Жасуша - жасушада жаңадан түзілген жасушалық заттардан пайда болады, - деп қателесті.

Ресей академии Карл Бэр, – сүтқоректілердің жұмыртқа жасушасын ашты. Бэр барлық тірі ағзалар ұрықтан жасушадан бастау алады, -деп қорытындылады. Бұл жаналық барлық тірі ағзалардың өлшем бірілігі жасуша екенін көрсетеді. Карл Бэр (1792 -1876)

1839 -40 ж. Чех ғалымы Ян Пуркине жасушаның ішіндегі сұйықтықты «протоплазма» деп атады. Ян Пуркине (1784 -1896)

1858 ж. неміс дәрігері Рудольф Вирхов әрбір жасуша өзіндей жасушаның бөлінуі арқылы пайда болады деген қорытындыға келді. Бұл пікір Шлейден мен Шваннның көзқарасының қателегін дәлелдеді. Вирховтың қателігі: Жасушалар бір- бірімен нашар байланысқан және дербес өмір сүреді. Кейінірек жасуша жүйесінің біртұтастығы дәлелденді. Рудольф Вирхов (1821 -1902)

1876 ж Александр Флемминг жасуша орталығын ашты. Александр Флемминг (1843 -1905) Клеточный центр

1890 ж Рихард Альтман митохондрияны ашты. 1898 ж Камилло Гольджи гольджи органоидын ашты

19 және 20 ғасырда биологияның жаңа саласы цитология ғылымының негізі қаланды. Цитология зерттейді: 1. Жасушаның құрылысын 4. Жасушаның химиялық құрамын 2. Жасуша органоидтарының құрылысын 5. Жасушаның көбеюі мен дамуын 3. Жасуша органоидтарының және жасуша ішілік заттардың қызметін

Жасуша теориясының қазіргі шарттары: 1. Жасуша тірі ағзалардың құрылымдық және қызметтік бірлігі.

2. Барлық ағзалардың жасушаларының химиялық құрамы және құрылысы бірдей болады.

3. Әрбір жаңа жасуша аналық жасушаның бөлінуі нәтижесінде пайда болады.

4. Организмдердің жасуша құрылысының ұқсас болуы өсімдік пен жануарлардың шығу тегінің бір екендігінің дәлелі болып табылады. 5. Жасуша тіршіліктің генетикалық бірлігі болып табылады. Әр жасуша хромосомасында ағзаның дамуы туралы ақпарат сақталады.

Жасушаның зерттеу әдістері 1. Микроскопиялық Ø Жарық микроскобы Жасушаның пішінін, құрылысын: ядро, митохондрия, хлоропласт, Гольджи аппараты т. б. 1000 есе үлкейтеді.

1. Микроскопиялық Ø Электронды микроскоп 20 ғасыр 30 жылдары Жасушаны молекулалық деңгейде зерттейтін электрондық микроскоп ашылды. Онда жарықтың орнына электрон ағыны қолданылады. 1 000 есе үлкейтіп көрсетеді.

2. Дифференциальды центрифугалау әдісі. Органоидтардың әртүрлі тығыздығына негізделіп, ертіндіде органоидтардың белгілі реттілікпен орналасуы.

3. Флуоресценттік микроскопия Тірі жасушаларды ультракүлгін сәулелерімен бақылайды. Бұл әдіспен нуклеин қышқылы , витамин және майлардың орналасқан орынын көруге болады. Флуоресцентная микроскопия позволяет увидеть места расположения нуклеиновых кислот, витаминов, жиров. 4. Жасуша мен ұлпаларды өсіру Жасушаның өсуін, көбеюін, жасуша заттарына әртүрлі әсерлерді анықтауға және жасушалық гибридтерді алуға болады.

Жасушаны зерттеудің маңызы 1. В медицинада түрлі аурулардың алдын алу және оның себептерін анықтау, емдеу үшін; 2. Тірі ағзаларды жүйелеу үшін ; 3. Генетикада (тұқымқуалайтын ауруларды, мутацияны ) анықтауда 4. Ауылшаруашылығында (гендік, жасушалық инженерияға , селекцияға) 5. Эволюция құпияларын ашуда.

Білімді бекіту Жасушаның дамуына үлес қосқан ғалымдар: № Ғалымдар Мерзімі Жаңалығы