• Жаралардың түрлері организмінің ауырсыну түрлеріне байланысты. Жара – терінің кілегей қабының және терең жатқан ұлпалардың жабық механикалық жарақаттануы. Оның белгілері ауырсыну, қабырғасының ажырауы, қан ағыс және қызметінің бұзылуы. Терінің эпидермисінің жаралануын жырылу, тырналуы дейді. Жараның : • жиегі • қабырғасы, • түбі • қуысы болады.
Классификация • • Тері жабындысының қатысына байланысты: • 1. Іштің жабық жарақаты. • 2. Іштің ашық жарақаты. • Зақымдану көлеміне қарай: • 1. Оқшауланған зақымдану. • 2. Бірлескен зақымдану. • Жарақат санына қарай: • 1. Біреулік. • 2. Көптеген. • Жара өзегінің сипатына қарай: • 1. Жанаспалы. • 2. Енген. • 3. Тұйықталған.
Іш пердесіне қарай: Енбеген: • 1. Іш пердесі тінінің зақымдануымен • 2. Құрсақ ішінен тыс ішек, бүйрек, несепағар, қуық, ұйқы безінің зақымдануымен.
Енген: • 1. Ішкі ағзалардың зақымдауынсыз. • 2. Құрсақ қуысы мүшелерінің зақымдануымен: • - паренхиматозды (бауыр, көк бауыр); • - қуысты (асқазан, ішек, қуық); • - паренхиматозды жəне қуысты ағзалардың бірлескен зақымдануы; • 3. Құрсақ арқы кеңістік мүшелерінің зақымдануы: • - паренхиматозды (ұйқы безі, бүйрек); • - қуысты (он екі елі ішек, тоқ ішек, несепағар, қуық). • 4. Құрсақ арты кеңістіктің жəне құрсақ қуысының мүшелерінің зақымдануы
Жарақаттаған қару түріне қарай: • 1. Оқ жарақаты. • 2. Оқ жарақатынан емес. Оқшауланған жарақат - іштің бір ғана зақымдануымен көрінетін жарақат. • Іштің көптік жарақаты – құрсақ қуысының бірнеше мүшелерінің зақымдануымен жүреді. • Бірлескен жарақаттар – бауыр жарақатынан болатын дененің бірнеше жерінде орналасқан зақымданулар (бас, мойын, кеуде, жамбас, омыртқа, аяқ-қол). • Торакоабдоминальды зақымданулар – іш пен кеуденің бірлескен жарақаты кезіндегі диафрагманың жарақаты. • Аралас жарақаттар – адам ағзасына бірнеше зақымдаушы факторлардың əсерінен болады (механикалық, термиялық жəне т. б. ).
Іштің тұйық жарақатымен екі топты ажыратады: - Клиникалық көрінісі бойынша жедел қан кетумен. - Перитониттің симптоматикасымен өршіген эндогенді интоксикацияның көріністері.
Іштің енбеген жарақаттарының диагностикалық ерекшеліктері: • - Жарақаттанушының қанағаттанарлық жағдайы; • - Жергілікті өзгерістері: жара аймағындағы ісіну, бұлшық еттердің тітіркенуі, ауыру сезімі; • - Жарақаттану, гематомаға алып келетін, іш қуысының алдыңғы бетінде іш пердесінің тітіркенуі симптомы пайда болады; • - Асқазан ішек жарақаты кезінде – жылдам дамитын перитонит симптомының белгілері көрінеді; • - Енбеген жарақаттар кезінде артқы іш пердесінің мүшелерінің зақымдануын ескеру керек.
Енбеген жарақаттар • Енбеген іштің жарақаты кезінде жарақаттанушының жалпы жағдайы қанағаттанарлық болады. • Ісіну, бұлшық еттерінің күштенуі, жара маңындағы ауыру сезім сияқты жараның жергілікті өзгерістері байқалады. • Жарақаттан кейінгі пайда болған, іш пердесінің алдыңғы клетчаткасының гематомасы іш пердесінің тітіркенуіне алып келуі мүмкін.
Енген жарақаттар Болады (паренхиматозды немесе қуыста) • - Паренхиматозды ағзалардың оқшауланған зақымдануы сирек болады, көбінесе паренхиматозды жəне қуысты ағзалардың біріккен жарақаты анықталады; • - Клиникалық көрінісі осы екі симптомның біреуінің басымдылығымен жүреді: жедел массивті түрде қан жоғалту немесе перитонитпен; • - Госпитализация алды сатысында жарақаттарды яғни іш пердесінің алдыңғы қабырғасы, бел аймағымен қабырға доғасының жарақаттарын, құрсақ қуысына өткен жарақаттар деп есептеуге болады; • - Ішкі мүшелердің эвентрациясы, өт жəне зəрдің ағуы, асқазан немесе ішектегі заттардың ағуы: енген жаралардың абсолюттік белгісі ретінде күмəн тудырмайды; • - Асқазан жəне ішек жарақатының сипаты болып, жылдам дамитын перитониттің белгісі болып табылады; • - Бауыр, көк бауыр немесе құрсақ қуысы қан тамырлары жарақатының – клиникалық манифестациясы болып «жедел қан кету» болып табылады.
Ерте дамитын симптомдарға жатады: • - Іш пердесінің алдыңғы қабырғасының тітіркенуі; • - Іш экскурсиясының тыныс алу кезінде төмендеуі немесе мүлдем болмауы; • - Іш пердесінің тітіркену белгілері; • - Тері жабындыларының бозаруы; • - Тахикардия жəне артериалды гипотензия.
Кеш дамитын симптомдарға жатады: • - Іштің кебуі; • - Тілдің жабындымен қапталуы жəне құрғауы; • - Жіп тəрізді пульс; • - Артериалды қан қысымның жылдам төмендеуі.
Қуысты ағзалардың зақымдалуы. • - Iштің жабық жарақаты кезінде ас қорыту жүйесінің барлық бөлігі зақымдануы мүмкін; оғаң қуық, өт қапшығы, іш перде аймағы кіреді; • - Шажырқайдың жыртылуы, сондағы субсерозды гематоманың пайда болуы перитониальды қуысқа көп мөлшерде қан кетуне ықпал етеді; • - Iшектің неғұрлым дистальды жыртылуы болса, соғұрлым перитониттің дамуы агрессивті түрде өтуі мүмкін; • - Клиникалық манифестация іш пердесінің тітіркену белгілеріне байланысты; • - Биологиялық активті сұйықтықтардың (қан, өт, зəр, ішек жəне асқазан құрамындағы заттар) құрсақ қуысына құйылуы, белгілі бір орналасу ошағынсыз жайылмалы сипатта болады; • - Уақыт өте ауру сезімнің интенсивті түрде жоғарылауы, іш пердесінің тітіркену белгісіне алып келеді; • - Тахикардияның жоғарылауы АҚҚ-ың төмендеуі қанның бос құрсақ қуысына кетуінің себебі болуы мүмкін; • - Iш пердесінің артқы гематомасынан жəне шажырқай түбіне қан құйылуынан немесе құрсақ қуысына қан жиналғанын ажырату үшін «Джойс» симптомы көмек береді: науқасты арқасымен немесе бүйірімен жатқызғанда іштің бүйірлік аймағындағы тұйықталулар ығыспайды.
Паренхиматозды ағзалардың зақымдалуы • • *Іштің жарақаты кезінде паренхиматозды мүшелер қуысты мүшелерге қарағанда, жиі зақымдалады. Соның ішінде көк бауыр жиі жарақаттанады. *Іштің жабық жарақаты нəтижесінде ретроперитониальды орналасқан мүшелер бүйрек пен ұйқы безі зақымдалуы мүмкін. *Іш пердесі осы мүшелерді жауып тұрады, осы мүшелердің зақымдануы кезіндегі клиникалық көрініс бауыр немесе көк бауыр жарақатына ұқсас келеді. *Бауыр мен көк бауырдың тығыз қабығы болады, жарақат алған соң біраз уақыт (сағат, тəулік) өткенде қан қабық астында аккумуляцияланып субкапсулярлы гематоманың пайда болуына алып келеді. Кейін қандайда бір функционалды күштеме кезінде қабық жыртылып гематома құрсақ қуысында жарылып интенсивті кейде өлімге алып келетін қан кетуді шақырады. *Паренхиматозды мүшелердің клиникалық көрінісі, жараланудың жалпы белгілерімен құрсақ ішілік қан кетумен негізделеді. Зақымдалған ағзаның ауру сезімінің күмəнді орнығуы іш пердесінің тітіркену белгілерімен байқалады. *Жарақаттанушының жалпы жағдайы ауыр, есі бұзылған. Тері жамылғылары бозарған, ауыр түрдегі қан жоғалтқаннан аяқ-қолдың «мрамор» тəрізді болуы. Тахикардияның айқындалуы жəне АҚҚ-ң төмендеп тіпті коллапс жағдайына жетуі. *Іштің жабық жарақатымен қосарласқан қабырға жəне жамбас сүйектерінің сынығы кезінде, диагностика жүргізу біршама қиындайды. Науқаста краниоабдоминальды зақымдану кезінде диагноз қою *мүмкін емес, өйткені науқас ес-түссіз жағдайда жатады.
Іштің енген жарақатының диагностикалық ерекшеліктері: • - Іштің мүшелерінің эвентрациясы, зəр, өт жəне асқазан немесе ішек құрамындағы заттардың шығуы; • - Бауыр тұйықтығының жоғалуы құрсақ қуысындағы газдың бар екендігін көрсетеді; • - Бос құрсақ қуысына қан кеткенде, тахикардия жоғарылап ал АҚҚ-мы төмендейді.
Жедел құрсақ ішілік қан кетудің жалпы белгілері • - Бас айналуы жəне əлсіздікке шағымдануы; • - Іштегі аз интенсивті ауру сезім; • - Тері жамылғылары мен шырышты қабаттың бозғылттануы; • - Көп қан жоғалтқандағы аяқ-қолдың «мрамор» тəріздес болу; • - Тахикардияның жоғарылауы; • - Альговер индексін бақылауда ұстау үшін, динамикада артериялық қан қысымның төмендеуін бақылау керек.
Жедел құрсақ ішілік қан кетудің жергілікті белгілері: • - Орналасқан жеріне қарай аздаған ауру сезім; • - Шеткин-Блюмберг симптомының оң болуы; • - Ішітің белгілі бір бөлігінің тұйықталуы.
Негізгі жəне қосымша диагностикалық шаралар: • • • • 1. Жарақаттанушының мəжбүрлі жағдайда жатуы. 2. Жарақаттанушының сыртқы көрінісін бақылау. 3. Есін жəне ауырлық дəрежесін анықтау. 4. Динамикада АҚҚ-ң көрсеткіштерімен жүректің жиырылу жиілігін анықтау. 5. Динамикада тыныс алу параметірлерімен тыныс жиілігін анықтау. 6. Тіл жəне ауыз қуысын қарау. 7. Іштің ашық жарақатының жарақат орнын табу, сол жерден бөлінген заттармен ішкі мүшелердің сыртқа шығуын анықтауға көмек береді. 8. Iш пердесінің тыныс алу актісіне қатысуын тексеру. 9. Іш контурын анықтау. 10. Пальпаторлы іш пердесінің алдыңғы қабырға бұлшық-етінің тартылуын жəңе іш перде тітіркенуін табуға болады. 11. Ішектің перистальтикасын тындау (1 мин артық емес). 12. Құрсақ қуысында бос газдардың жəне сұйықтықтын бар екенін перкуторлы түрде анықтауға болады. 13. Бөлінген зəр жəне қуықтың қаталамалы функциялары.
Жедел жəрдем көрсету тактикасы • • 1. Асфиксияның көзін жою жəне алдын алу-ауыз қуысындағы бөгде заттардан жəне мұрын қуысындағы қан ұйындыларынан тазарту. 2. Іш перде жарақаты бар кездегі ассептикалық танбалар. 3. Іштің ашық жарақаты кезіндегі геморрагиялық шок белгілері, интроперитональды көп мөлшердегі қан кетуге күдіктену керек: омыртқаға қарай іш пердесінің алдыңғы қабырғасын екі алақанмен күштеп басу; көмекші бір алақанын содан екінші алақанын ауыстырып, алақан астына іштің алдыңғы бетіне сəкес келетін жұмыр затты салады (фанера, кітап) содан кейін қойылған затты ременмен денені айналдыра фиксациялау керек. 4. Іш перд шарбы майы жəне ішектің ілмегі жарақаты арқылы енген эвентрациясы кезінде құрсақ қуысынан шыққан мүшелерді орнына қайтадан қоймайды, тек бірнеше қабатты ылғалды стерильді таңғыштармен қатты тартпай денесіне айналдыра фиксация жасайды. 5. Кең көлемді құрсақ қуысы мүшелерінің эвентрациясы кезінде (2 мл - 0, 005% фентанил ерітіндісінен кейін, 1 мл-0, 1% атропинді енгізу) құрсақ қабырғасының ақауынын шетін көмекші екі қолмен ұқыптап ашып, сыртқа шығып кеткен мүшелерді құрсақ қуысына салып қоюға тырысады да бинтпен қатты тарпай денесіне асептикалық айналдыра таңғыш салады. 6. Ішек ілмегінің бір бөлігі құрсақ қабырғасынан шығып кетуі немесе қысылуы болса ( 2 мл - 0, 005% фентанил ерітіндісінен кейін 1 мл-01% ерітіндісін еңгізу) қысылуды болдырмау үшін кішкене тілім жасау керек. 7. Қабырғадан шығып кеткен мүше болған жағдайда, аталған мүшені кішкене көтеріп құрсақ қуысына, мүшелердін ары қарай еніп кетпеуі үшін асептикалық таңғышпен таңу керек. 8. Жансыздандыру: 2 мл - 0, 005% фентанил ертіндісінен кейінгі 1 мл - 0, 1% атропин ерітіндісін енгізу.
• 9. АҚК-н толтыру үшін қан тамыр ішіне кристаллойдты жəне каллоидты ерітіндіні енгізу ( егер АҚҚ анықталмаса онда инфузия жылдамдығын 300500 мл/мин) ал шок кезінде І-ІІ дəрежесінде көк тамырға жайлап 800 -1000 мл-ден полиионды к/т еңгіземіз, қан айналымның айқын бұзылысында декстрандар мен гидроксиэтилкрахмалды 5 - 10 мл/кг АҚҚ қалыпқа келгенше жай ағыспен көк тамырға еңгізеді). • 10. Науқасты стационарға алып бара жатқанда гемодинамиканы төмен көрсеткіштерінде, регидротацияға қарамастан – вазопрессорлы жəне глюкокортикоидты препараттарды жүректің жұмысы тоқтап қалмауы үшін уақыт ұтып, допамин 200 мг/ 400 мл плазма алмастырушы ерітінді түрінде к/т жылдам тамшылатып, преднизалон 300 мг дейін к/т енгізу керек. • 11. Психоматорлы қозу кезінде седативті препараттар енгізу. • 12. Жедел тыныс жетіспеушілігі дамыған кезде, оттегі маскасы арқылы тыныс алу. • 13. ЖӨЖ-гі апноэ, тыныс алу ритмінің бұзылысында, жедел тыныс жетіспеушілігінің декомпенсация сатысында (ТҚЖ 12 ден аз 30 дан көп) жарақаттық шоктың 3 сатысында кеңірдек интубациясын жасайды. • 14. Əсерлі қан айналымның тоқтауы болғанда – ресусситационды шаралар қолданылады. • 15. Көліктік иммобилизация (көрсеткіштер бойынша). • 16. Жарақаттанушының горизантальды қалыпта мамандандырылған ауруханаға тасымалданады.
Скачать презентацию Жаралардың түрлері организмінің ауырсыну түрлеріне байланысты
khir_ish_kuysy_zharakattary-1 (2).ppt