Засвааенне культуры Інкулътурацыя і сацыялізацыя як асноўныя формы

Засвааенне культуры Інкулътурацыя і сацыялізацыя як асноўныя формы засваення культуры. Мэты і стадыі інкультурацыі. Псіхалагічныя механізмы інкультурацыі. Роля акаляючага асяроддзя ў працэсе інкультурацыі, імітацыі, ідэнтыфікацыі. Сорам і віна як псіхалагічныя механізмы інкультурацыі

Інкультурацыя і сацыялізацыя

Паняцце «інкультурацыя» і «сацыялізацыя» Сацыялізацыя - працэс засваення індывідам культурных норм і сацыяльных роляў, дзякуючы якому адбываецца пераўтварэнне чалавека ў сацыяльнага індывіда. Атрымоўваючы ў штодзённай практыцы інфармацыю пра самыя розныя бакі грамадскага жыцця, чалавек фарміруецца як асоба, сацыяльна і культурна адэкватная грамадству. Такім чынам, сацыялізацыя – гэта гарманічнае ўваходжанне індывіда ў сацыяльнае асяроддзе, засваенне ім сістэмы каштоўнасцяў грамадства, якое дазваляе яму паспяхова функцыянаваць у якасці яго члена. Інкультурацыя - навучанне чалавека традыцыям і нормам поводзін у пэўнай культуры. Гэта адбываецца пры ўзаемаабмене паміж чалавекам і яго культурай, пры якім, з аднаго боку, культура вызначае асноўныя рысы асобы чалавека, а з другога, - чалавек сам уплывае на культуру. Інкультурацыя ўключае ў сябе фарміраванне асноўных чалавечых навыкаў, як, напрыклад, тыпы зносін з іншымі людзьмі, формы кантролю за ўласнымі паводзінамі і эмоцыямі, спосабы задавальнення асноўных запатрабаванняў, ацэначныя адносіны да розных з’яў акаляючага свету і г. д.

Таму працэс інкультурацыі складае фарміраванне наступных ведаў і навыкаў: жыццезабеспячэнне: прафесійная дзейнасць, хатняя праца, набыццё і спажыванне тавараў і паслуг; развіццё асобы: набыццё агульнай і прафесійнай адукацыі, грамадская актыўнасць, аматарскія заняткі; сацыяльная камунікацыя: фармальныя і нефармальныя зносіны, вандроўкі, фізічны рух: аднаўленне энергетычных затрат: спажыванне ежы, захаванне асабістай гігіены, пасіўны адпачынак, сон.

Мэты інкультурацыі і сацыялізацыі Д. Матсумота лічыць, што сацыялізацыя – гэта працэсы і механізмы, з дапамогай якіх людзі спазнаюць сацыяльныя і культурныя нормы, а інкультурацыя – прадукты працэсу сацыялізацыі.

Стадыі інкультурацыі Першая стадыя пачынаецца з нараджэння дзіцяці і працягваецца да заканчэння падлеткавага ўзросту. Другая стадыя інкультурацыі тычыцца ўжо дарослых людзей, таму што ўваходжанне чалавека ў культуру не заканчваецца з яго паўналеццем.

Дарослым чалавек лічыцца калі: дасягнуў неабходнай ступені фізічнага развіцця, як правіла, якое некалькі перавышае сфарміраваную здольнасць да аднаўлення роду; авалоданне навыкамі асабістага жыццезабеспячэння ў сферах хатняй гаспадаркі і грамадскага падзелу працы: авалоданне дастатковым аб’ёмам культурных ведаў і сацыяльнага вопыту праз практычную дзейнасць у складзе розных сацыяльных груп і знаёмства з рознымі «навыкамі» культуры (навука, мастацтва, рэлігія, права, мараль); прыналежнасць да адной з сацыяльных агульнасцяў, якая складаецца з дарослых удзельнікаў сістэмы падзелу працы.

Асаблівасць другой стадыі інкультурацыі – развіццё здольнасці чалавека да самастойнага засваення сацыякультурнага акружэння ў межах, ўстаноўленых даным грамадствам. Другая стадыя інкультурацыі забяспечвае членам грамадства магчымасць прыняць на сябе адказнасць за эксперыментаванне ў культуры, за ўнясенне ў яе розных змен. Такім чынам, індывід можа прымаць ці не тое, што яму прапануецца культурай. Ён атрымоўвае доступ да дыскусіі і да творчасці.

Уплыў акаляючага асяроддзя на інкультурацыю

Спосабы перадачы культурнай інфармацыі, неабходнай чалавеку для засваення: вертыкальная трансмісія, дзе сацыякультурная інфармацыя перадаецца ад бацькоў дзецям; гарызантальная трансмісія, дзе засваенне культурнага вопыту і традыцый адбываецца праз зносіны з равеснікамі; непрамая трансмісія, дзе індывід вучыцца ў дарослых сваякоў, суседзяў, настаўнікаў як на практыцы, так і ў спецыялізаваных інстытутах інкультурацыі (школы і вну).

Апекуны — ажыццяўляюць догляд за дзіцем, задавальняюць яго фізічныя і эмацыйныя запатрабаванні; Аўтарытэты —прывіваюць дзіцяці культурныя нормы і каштоўнасці на асабістым прыкладзе; Дысцыплінатары — размяркоўваюць пакаранні; Выхавацелі — вучаць дзіця, мэтава перадаюць яму сацыякультурныя веды і навыкі; Кампаньёны — займаюць роўнае становішча з дзіцем і сумесна дзейнічаюць з ім; Сужыцелі — жывуць у адным доме з дзіцем.

Усе гэтыя функцыі рэалізуюцца наступнымі агентамі інкультурацыі: Сям’я — у любой культуры яна з’яўляецца асноўнай ячэйкай, у якой адбываецца інкультурацыя. Гэта можа быць як вялікая сям’я (шматпакаленная) сям’я традыцыйных агульнасцяў, так і малая (нуклеарная) сям’я сучаснага грамадства. Група сяброў аднаго ўзросту – менавіта ў гэтым кантакце з равеснікамі дзеці знаёмяцца як з адносінамі роўнасці, так і з уладай-падпарадкаваннем. Чым больш сталее індывід, тым больш шырокім становіцца яго кола знаёмых і сяброў. Данае кола часам захоўваецца на працягу ўсяго жыцця чалавека. Школа — яна дае не толькі фармальную адукацыю. Але і знаёміць дзіця са схаваным вучэбным планам: правіламі школьнага жыцця, роляй настаўніка і інш. ; СМІ — газеты, часопісы, перыядычныя выданні, радыё, кіно, тэлебачанне, Інтэрнэт усе больш уплываюць на інкультурацыю, знаёмячы індывіда з бязмежнай колькасцю інфармацыі, на якую арыентуецца ў сваім жыцці чалавек.