Wypalenie zawodowe opracowała prof Grażyna Bartkowiak Definicja

Wypalenie zawodowe opracowała: prof. Grażyna Bartkowiak

Definicja Wypalenie zawodowe to stan fizycznego, emocjonalnego i umysłowego wyczerpania przejawiającego się poprzez chroniczne zmęczenie. Towarzyszy mu negatywna postawa wobec pracy, ludzi i życia, poczucie bezradności oraz beznadziejności położenia. Obniżona samoocena manifestuje się poczuciem własnej nieadekwatności, niekompetencji i zniechęceniem. Stan ten często występuje u osób, które pracują w zawodach, związanych z pomaganiem innym ludziom.

Niektórzy autorzy różnicują stan wypalenia (Burnout) i znużenia (Tedium) Wypaleniu ulegają ludzie, którzy pracowali z ogromnym zaangażowaniem i energią, podczas gdy osoby ulegające znużeniu nie miały nigdy takiego okresu entuzjazmu. Jednak i jedni i drudzy pozbawieni są energii, witalności i radości codziennego życia.

Jako szczególnie ważne w budowaniu syndromu wymieniane są: n n Stawianie sobie wysokich wymagań przy niewielkich możliwościach wpływu na sytuację. Działania niezgodne ze swoimi wartościami, nadmiarowe zachowania agresywne lub uległe w różnych rolach (dom, praca, sytuacje społeczne). Życzeniowa interpretacja wydarzeń, nadmierna racjonalizacja, defensywna postawa wobec trudności, wyolbrzymianie porażek. Brak lub mała dbałość o swoje ciało, dietę, ćwiczenia fizyczne, rytm snu, relaks i podstawową higienę.

n n Perfekcjonizm i nadodpowiedzialność (uleganie przekonaniu, że nauczyciel musi wiedzieć wszystko i jest za wszystko odpowiedzialny). Zaniedbywanie rozwoju zawodowego. Brak partnerskich relacji i systemu wsparcia, zaniedbywanie intymności, sztywność ról. Brak lub słaba organizacja czasu prywatnego i czasu pracy.

Zanim wypalenie rozwinie się w pełni, pojawiają się symptomy, które informują o pogłębiających się problemach.

Symptomy fizyczne: n n n n Dominujące poczucie zmęczenia. Zaniedbywanie aktywności fizycznej (ćwiczeń fizycznych). Zakłócenia snu. Zaburzenia apetytu. Zaniedbywanie wizyt kontrolnych u lekarza i stomatologa, problemy zdrowotne. Obniżenie potrzeb seksualnych. Nadużywanie alkoholu, leków, palenie tytoniu.

Symptomy emocjonalne i behawioralne: n n n Trudności w relaksowaniu się. Czytanie głównie pism i czasopism zawodowych. Utrzymujące się poczucie znużenia. Obniżony nastrój. Stała obecność negatywnych postaw i myśli. Długotrwałe resentymenty lub urazy wobec innych ludzi.

Symptomy emocjonalne i behawioralne: n n n Regularnie występujące poczucie osamotnienia i izolacji. Nawracające lęki. Poczucie pustki i braku celów. Rosnąca ilość zachowań impulsywnych bez względu na konsekwencje. Niekontrolowane zachowania agresywne.

Symptomy rodzinne i społeczne: n n n Obniżenie zainteresowania członkami rodziny. Łatwiejsze wpadanie w irytację lub złość na członków rodziny. Spędzanie większej ilości czasu poza domem lub bez rodziny bez wyraźnego powodu. Opór przed wspólnym wypoczynkiem lub niemożność cieszenia się nim. Trudności w uczestniczeniu we wspólnych rozrywkach.

cd. Symptomy rodzinne i społeczne: n n Zwiększająca się ilość czasu spędzanego samotnie. Nadmierne oglądanie telewizji jako sposób ucieczki od problemów. Niezwykle nasilony stres towarzyszący dużym zmianom w życiu (narodziny lub śmierć, kłopoty finansowe). Obniżenie poczucia wsparcia.

Symptomy dotyczące pracy: n n n n Utrata zapału. Poczucie, iż stale brakuje na coś czasu. Rosnące poczucie niekompetencji. Poczucie „marnowania” czasu. Trudności w kończeniu rozpoczętych zdań. Narastające niezadowolenie z pracy, bark pomysłu na dokonanie zmiany. Trudności w wyrażaniu własnych opinii, unikanie wypowiadania swojego zdania.

cd. Symptomy dotyczące pracy: n n n n Schematyczne traktowanie uczniów. Bardzo duża dyrektywność wobec uczniów. Zwierzanie się uczniom ze swoich spraw osobistych. Unikanie trudnych tematów z uczniami. Zauważanie podobieństw w problemach własnych i zgłaszanych przez uczniów. Rosnące poczucie winy wobec uczniów. Utrzymująca się złość i pielęgnowanie urazy wobec przełożonych i kolegów.

Większość osób doświadczając zawodowych obciążeń, podejmuje doraźne działania mające przynieść ulgę w trudnej sytuacji. Częstym sposobem są rozmowy z członkami rodziny lub zwierzanie się przyjaciołom. Angażuje to krąg najbliższych ludzi i czasem budzi poczucie winy za nadmierne „zawracanie głowy” swoimi sprawami. Innym rozwiązaniem jest próba ograniczania obowiązków zawodowych lecz to bywa często sprzeczne z wyznaczonym przez przełożonych zakresem obowiązków.

W jaki sposób możemy zabezpieczyć się przed zespołem wypalenia ? Jest to możliwe, kiedy rozumiemy przyczyny i efektywnie radzimy sobie ze stresem, kiedy jesteśmy w stanie rozpoznać wczesne sygnały ostrzegawcze, wreszcie kiedy dbamy o siebie i staramy się utrzymać równowagę w naszym życiu.

Jak osiągnąć równowagę ? n n Postaraj się, aby Twoje cele były realistyczne tzn. aby ich realizacja zależała od Ciebie. Staraj się być elastycznym, patrz na problem z różnych perspektyw. Bądź świadomy swoich braków i akceptuj własne ograniczenia. Bądź wrażliwy na własne potrzeby fizyczne, psychiczne, emocjonalne, duchowe i społeczne.

Jak osiągnąć równowagę ? n n n Dbaj o własne ciało, ćwicz tak jak potrafisz, wypoczywaj, utrzymuj dietę. Podejmuj nowe wyzwania. Zwracaj uwagę na drobne radości codziennego życia. Twórz satysfakcjonujące relacje z innymi. Używaj poczucia humoru. Pamiętaj, że istniejesz również poza pracą.

Niezależnie od tego czy mamy do czynienia z syndromem wypalenia, czy z pojedynczymi przejawami przeciążenia pracą ważny jest sposób, w jaki sobie radzimy. Pojawiające się problemy nie muszą być wyłącznie źródłem niezadowolenia i frustracji. Możemy potraktować je jako informacje zwrotne o własnych zachowaniach i wykorzystać do twórczej zmiany, nie tylko po to, aby lepiej pracować, lecz również po to, aby sobie czasem odetchnąć.

Dziękuję Państwu za uwagę Grażyna Bartkowiak