Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej JANUSZ ZIARKO BEZPIECZEŃSTWO

Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej JANUSZ ZIARKO BEZPIECZEŃSTWO JAKO PRZEDMIOT ZARZĄDZANIA

Założenia reformy szkolnictwa wyższego „Proces Boloński” Deklaracja Bolońska (1999) - określono następujące cele: • przyjęcie systemu czytelnych i porównywalnych tytułów zawodowych/stopni, • wprowadzenie systemu opartego na 3 głównych cyklach kształcenia: studiach I, II i III stopnia, • wprowadzenie systemu punktów kredytowych - ECTS (European Credit Transfer System), • promowanie mobilności studentów i pracowników uczelni, • rozwój współpracy europejskiej w zakresie zapewniania jakości kształcenia,

Definicje podstawowych terminów PROGRAM KSZTAŁCENIA Ø opis określonych przez uczelnię spójnych efektów kształcenia, zgodny z Krajowymi Ramami Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego, Ø opis procesu kształcenia, prowadzącego do osiągnięcia tych efektów, wraz z przypisanymi do poszczególnych modułów tego procesu punktami ECTS; Program obejmuje q opis modułów kształcenia wraz z przypisanymi do poszczególnych modułów punktami ECTS, opisem zakładanych efektów kształcenia oraz sposobów weryfikacji efektów kształcenia osiąganych przez studenta q plan studiów

moduł kształcenia zajęcia lub grupa zajęć z przypisanymi efektami kształcenia oraz liczbą punktów ECTS = szeroko rozumiany przedmiot lub grupa przedmiotów q q q typowy przedmiot „praktyka”, „zajęcia w terenie” zbiór przedmiotów obowiązkowych dla określonej specjalności lub specjalizacji w ramach kierunku studiów zestaw przedmiotów o określonej łącznej liczbie punktów ECTS wybrany przez studenta spośród przedmiotów należących do określonego, większego zbioru Itp. .

EFEKTY UCZENIA SIĘ Ø to, co osoba ucząca się wie, rozumie i potrafi wykonać w wyniku uczenia się, ujęte w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji personalnych i społecznych;

WIEDZA efekt przyswajania informacji poprzez uczenie się. Wiedza jest zbiorem faktów, zasad, teorii i praktyk powiązanych z dziedziną pracy lub nauki. UMIEJĘTNOŚCI zdolność do stosowania wiedzy i korzystania z know-how w celu wykonywania zadań i rozwiązywania problemów. EFEKTY UCZENIA SIĘ KOMPETENCJE udowodniona zdolność stosowania wiedzy, umiejętności i zdolności osobistych, społecznych lub metodologicznych - okazywana w pracy lub nauce oraz w karierze zawodowej i osobistej; ZALECENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 18 czerwca 2009 r.

RAMY KWALIFIKACJI RK - służą uznawaniu i przenoszeniu osiągnięć porównywalność efektów kształcenia (w wymiarze krajowym i międzynarodowym) wszechstronna informacja dotycząca kompetencji uzyskiwanych przez absolwentów Instrument – Rama Kwalifikacji dla EOSW (europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego - zwana „bolońską”), ma służyć jako inspiracja dla krajowych ram kwalifikacji KRK, Krajowe ramy kwalifikacji Ø są narzędziem służącym do opisu i klasyfikowania kwalifikacji ze względu na poziomy osiągnięć, scharakteryzowane wedle przyjętych w danym kraju zestawów kryteriów (wskaźników) mających jednak jasne odniesienia do ram europejskich Krajowe ramy kwalifikacji, mają być zgodne (lecz nie jednolite) z „ramami europejskimi”, które stanowią model odniesienia.

Bolońska Struktura Kwalifikacji System akumulacji i transferu osiągnięć - ECTS Poziomy kwalifikacji są w niej określone przez, wyrażony w pkt. ECTS, nakład pracy studentów i oczekiwane efekty kształcenia / uczenia się opisane przez poniższe wskaźniki (deskryptory) zwane „dublińskimi”: • wiedza i rozumienie, • wiedza jak działać, • wiedza jak być.

Punkty ECTS – podstawowe cechy: q miara nakładu pracy studenta niezbędnego do opanowania zakładanych efektów kształcenia, q odzwierciedlają nakład pracy ( łączny czas pracy) studenta potrzebny do osiągnięcia założonych w programie efektów kształcenia / uczenia się Efekty kształcenia/ uczenia się - określają co student powinien wiedzieć, rozumieć, potrafić zrobić po pomyślnym zakończeniu procesu kształcenia

W bolońskim modelu studiów przypisano następujący zakres punktów ECTS: § studia I stopnia 180 – 240 pkt. § studia II stopnia 90 – 120 pkt. § jednolite st. magisterskie (rocznie 60 – 80 pkt. ) 300 – 360 pkt. 30 pkt = 1 semestr 60 pkt = 1 rok (ok. 1500 -1800 godz. - średni nakład pracy studenta studiów stacjonarnych dla uzyskania założonych w programie efektów kształcenia / uczenia się) 1 pkt odpowiada 25 – 30 godz.

Wskazówki użyteczne przy analizie obecnych programów kształcenia • student studiuje (zdaje egzaminy, odbywa praktyki etc. ) - 40 tygodni, • tygodniowy czas pracy – 40 – 45 h • roczny czas pracy – 1600 – 1800 h = 60 ECTS • 1 pkt ECTS 25 – 30 h • 1 tydzień nauki – 1, 5 ECTS • przedmiot z 3 ECTS = 10% obciążenia semestralnego pracą

KARTA PRZEDMIOTU SYLLABUS

CELE PRZEDMIOTU: -wprowadzenie studentów w teoretyczną, praktyczną i metodyczną problematykę związaną z podejściem do problemów bezpieczeństwa podmiotu gospodarczego (biznesowego) i bezpieczeństwa publicznego; -ukazanie podstawowych zależności z zakresu zarządzania bezpieczeństwem w organizacji i zarządzania bezpieczeństwem publicznym; - kształtowanie u studentów postaw ukierunkowanych na efektywną realizację zadań związanych z bezpieczeństwem organizacyjnym i publicznym.

EFEKTY KSZTAŁCENIA: WIEDZA: W 1 - zinterpretuje kluczowe pojęcia dotyczące bezpieczeństwa oraz scharakteryzuje główne przejawy zagrożeń związane z zarządzaniem bezpieczeństwem podmiotów gospodarczych i z zarządzaniem bezpieczeństwem publicznym; W 2 - omówi organizację zarządzania bezpieczeństwem podmiotów gospodarczych i organizację zarządzania bezpieczeństwem publicznym; UMIEJĘTNOŚCI: U 1 - przedstawi rozwój potencjalnych wydarzeń prowadzących do ewolucji zagrożeń bezpieczeństwa podmiotów gospodarczych oraz zagrożeń bezpieczeństwa publicznego, a także zaproponuje przebieg procesów zaradczych; KOMPETENCJE SPOŁECZNE: K 1 – przejawia zainteresowanie problemami bezpieczeństwa, dostrzega potrzebę bycia otwartym na nowe wyzwania związane z rozwojem kwalifikacji fachowych w sferze bezpieczeństwa;

TRESCI WYKŁADU 1) Teoretyczny i normatywny wymiar bezpieczeństwa: 2 - kategoria bezpieczeństwa - istota, rodzaje, ujęcie systemowe, aksjologiczne i procesowe; - rola prawa w utrzymaniu bezpieczeństwa i porządku publicznego; 2) Realne i potencjalne zagrożenia dla bezpieczeństwa biznesu i bezpieczeństwa publicznego: 3 - kategoria zagrożenie - istota, klasyfikacja; - rozpoznawanie zagrożeń dla bezpieczeństwa biznesu i bezpieczeństwa publicznego; - analiza ryzyka wystąpienia zagrożenia; 3) Kompetencje i zakres działania instytucji publicznych w zakresie bezpieczeństwa: 3 - podstawowe obszary bezpieczeństwa (ustawowy, prezydencki, rządowy, samorządowy, obywatelski, gospodarczy, komercyjny, sądowy); - organizacje wykonawcze odpowiedzialne za bezpieczeństwo (w obszarze rządowym, samorządowym, gospodarczym, komercyjnym);

4) Zarządzanie bezpieczeństwem w organizacji: 2 - proces zarządzania bezpieczeństwem według norm ISO; - organizacja i zadania jednostek/komórek bezpieczeństwa w organizacji; 5) Obszary zarządzania bezpieczeństwem organizacji: 2 - bezpieczeństwo zarządzania personelem, - fizyczna ochrona osób i mienia, - wywiad gospodarczy; - ochrona informacji własnych; 6) Władze lokalne w zarządzaniu bezpieczeństwem publicznym: 3 - zadania władz lokalnych w zakresie bezpieczeństwa publicznego; - lokalne strategie zapewnienia bezpieczeństwa; - zarządzanie kryzysowe jako zapobieganie i przezwyciężanie sytuacji kryzysowych.

Metody dydaktyczne: - Wykłady - Ćwiczenia projektowe - Praca w grupach - Prezentacje multimedialne - Dyskusja Obciążenie - praca studenta: 50 GODZ. (2 ECTS)

Zaliczenie ćwiczeń: - przygotowanie i przedstawienie sprawozdania z ćwiczeń, referowanie i dyskusja założeń i uzyskanych wyników, - uzyskanie pozytywnej oceny z ćwiczeń jest warunkiem przystąpienia do zaliczenia wykładów. Zaliczenie wykładów: - pytania: 1) pytanie otwarte mające na celu zweryfikować zamierzony efekt kształcenia polegający na umiejętności racjonalnego podejścia do zagadnień związanych z zarządzaniem bezpieczeństwem oraz prezentacji własnych przemyśleń i wniosków powstałych w trakcie realizacji przedmiotu, 2) pytanie odtwórcze weryfikujące stopień opanowania treści przedmiotu.

Literatura podstawowa: J. Konieczny, Wprowadzenie do bezpieczeństwa biznesu, Konsalnet, Warszawa 2004. M. Lisiecki, Zarządzanie bezpieczeństwem publicznym, Warszawa 2011. Literatura uzupełniająca: A. Misiuk, Administracja bezpieczeństwa i porządku publicznego. J. Ziarko, J. Walas - Trębacz, Podstawy zarządzania kryzysowego. Cz. 1. Zarządzanie kryzysowe w administracji publicznej, Kraków 2010.

1) Teoretyczny i normatywny wymiar bezpieczeństwa - kategoria bezpieczeństwa - istota, rodzaje, ujęcie systemowe, aksjologiczne i procesowe; - rola prawa w utrzymaniu bezpieczeństwa i porządku publicznego;

► PODSTAWOWE POJĘCIA ZWIĄZANE Z POJMOWANIEM BEZPIECZEŃSTWA W zależności od punktu widzenia, pojęcie bezpieczeństwa podmiotu może mieć różne skojarzenia, takie jak: Pierwszy typ skojarzeń: a) brak wypadków i poważnych incydentów, tj. brak zagrożeń, czyli czynników, które powodują lub mogą powodować szkody; b) postawa ludzi (np. : pracowników organizacji, mieszkańców osiedla, dzielnicy, miejscowości) w stosunku do niebezpiecznych działań, zachowań innych ludzi i warunków; c) unikanie błędów, działanie zgodne z przepisami, zasadami powszechnie akceptowanymi;

Drugi typ skojarzeń: e) zamierzona działalność ludzi, istotny element życia indywidualnego i społecznego, które trzeba planować, organizować, sprawnie realizować, badać, f) zorganizowane współdziałanie oparte o sprawnie funkcjonujące systemy wiedzy - pozyskujące, przetwarzające, generujące, wymieniające wiedzę o zagrożeniach globalnych i lokalnych oraz towarzyszących im relacjach.

► Podwójne rozumienie bezpieczeństwa ► Brak zagrożeń dla istotnych wartości podmiotu; (bezpieczeństwo postrzegane jest jako przeciwieństwo zagrożenia) ► Kształtowanie pewności przetrwania, posiadania i swobód rozwojowych podmiotu; (bezpieczeństwo jako efekt kreatywnej aktywności podmiotu) Ujęcie statyczne (zachowawcze) Ujęcie dynamiczne (aktywne)

► Wnioski operacyjne z przedstawionych sposobów rozumienia bezpieczeństwa: A) brak wypadków, brak zagrożeń, unikanie błędów itd. - wskazuje ideę, że jest to możliwe (poprzez właściwy projekt lub właściwe działania), aby opanować i kontrolować wszystkie czynniki, które w organizacyjnej czy lokalnej (społecznej) rzeczywistości operacyjnej mogą wywoływać szkodliwe skutki; B) eliminacja wypadków i/lub poważnych incydentów i osiągnięcie absolutnej kontroli jest z pewnością pożądane, ale jest to nieosiągalny cel w otwartej i podlegającej dynamicznym zmianom rzeczywistości operacyjnej; C) - zagrożenia są integralną częścią działalności operacyjnej, - błędy i pomyłki będą występować w organizacjach, mimo podejmowanych wysiłków zmierzających do ich eliminowania, - żadna działalność człowieka czy system stworzony przez niego nie może gwarantować całkowitego wykluczenia zagrożeń czy błędów w zachowaniu.

► Konkluzje wynikające z przedstawionych sposobów rozumienia bezpieczeństwa: A) bezpieczeństwo jest bardziej pojęciem względnym niż bezwzględnym; B) ryzyka bezpieczeństwa wynikające ze skutków zagrożeń w rzeczywistości operacyjnej muszą być dopuszczalne w bezpiecznym z natury systemie; C) jak długo, ryzyko bezpieczeństwa i możliwości wystąpienia błędów operacyjnych w działaniu utrzymywane są na dopuszczalnym poziomie kontroli, tak długo systemy otwarte na zmiany i dynamicznie im podlegające uznaje się za bezpieczne; Innymi słowy, ryzyka bezpieczeństwa oraz błędy operacyjne w działaniu, które są utrzymywane na akceptowalnym poziomie, są dopuszczalne w systemie z natury bezpiecznym.

► POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA Bezpieczeństwo jako: • obiektywny „stan niezagrożenia, spokoju, pewności”[1], • subiektywny „stan psychiczny lub prawny, w którym jednostka ma poczucie pewności, oparcie w drugiej osobie lub sprawnie działającym systemie prawnym” [2] Bezpieczeństwo -występuje jedynie wówczas, kiedy brak jest rzeczywistego zagrożenia (czynnik obiektywny) i brak poczucia zagrożenia (czynnik subiektywny) Bezpieczeństwo - wartościowane jest pozytywnie, i jako takie jest obiektem starań, troski i dążeń, pragnień i zabiegów. [1] Słownik języka polskiego, t. I, (red. ) M. Szymczak, Warszawa, 1993, s. 147. [2] Słownik współczesnego języka polskiego, Reader’s Digest, Warszawa 1998, s. 50.

► W myśl tych sformułowań bezpiecznymi są: • jednostka, grupa społeczna, naród, instytucja, państwo, kiedy nie odczuwają zagrożenia dla swojej istoty i swojego istnienia, są spokojni i pewni swoich interesów, nie potrzebują, aby ktoś nad nimi pieczę sprawował, czy się o nich troszczył. W naukach społecznych bezpieczeństwo w najbardziej ogólnym znaczeniu obejmuje: • „ zaspokojenie potrzeb: istnienia, przetrwania, pewności, stabilności, całości, tożsamości (identyczności), niezależności, ochrony poziomu i jakości życia”; • zaś „będąc naczelną potrzebą człowieka i grup społecznych, jest zarazem podstawową potrzebą państw i systemów międzynarodowych; jego brak wywołuje niepokój i poczucie zagrożenia”.

Bezpieczeństwo to cechy i wartości - wartościami czegoś, o czym można orzekać, że jest bezpieczne, są: • pewność istnienia i przetrwania warunków rozwoju tożsamości i aktywności oraz funkcjonowania poszczególnych jednostek i zbiorowości”, • „warunki zaspokajania podstawowych potrzeb (wartości) i obrona przed ich utratą”, • „przetrwanie”, • „rozwój”, • „równowaga z konfliktogennym z natury otoczeniem”, • „integralność i niepodległość”, • „możliwość realizacji racji stanu”, • „zapobieganie konfliktom i możliwość obrony przed nimi i ich następstwami”, • „samo istnienie i jego stabilność”, • „ zachowanie tożsamości”, • „życie w dobrobycie i zadowoleniu”. [1] J. Świniarski: O naturze bezpieczeństwa. Warszawa-Pruszków 1997, s. 173 -174

► Bezpieczeństwo - klasyfikacja KRYTERIUM PODMIOTOWE -jednostkowe - wspólnotowe - narodowe -międzynarodowe - globalne KRYTERIUM PRZEDMIOTOWE -militarne - polityczne - ekonomiczne - ekologiczne - kulturowe - społeczne KRYTERIUM PRZESTRZENN E -miejscowe - lokalne - subregionalne - globalne KRYTERIUM CELU -negatywne (przetrwanie) - pozytywne (przetrwanie i swoboda rozwoju)

1) Teoretyczny i normatywny wymiar bezpieczeństwa - rola prawa w utrzymaniu bezpieczeństwa i porządku publicznego; ► Źródła prawa w Rzeczpospolitej Polskiej KONSTYTUCJA USTAWY ROZPORZADZENIA WYKONAWCZE RATYFIKOWANE UMOWY MIĘDZYNARODOWE AKTY PRAWA MIEJSCOWEGO

► Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej „Rzeczpospolita polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swego terytorium, zapewnia wolność i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”. Państwo jest gwarantem podstawowych praw obywateli. Każdy obywatel ma prawo do: • Bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 66. 1); • Ochrony zdrowia (art. 68. 1); • Zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego (art. 67. 1); • Wolności wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (art. 54. 1); • Organizowania pokojowych zgromadzeń (art. 57) i zrzeszania się (art. 58).

► Ustawy – kategorie: Ustawy odnoszące się do określonej sfery (dziedziny) bezpieczeństwa, np. : Ø ustawa – Kodeks pracy, ustawa o ochronie przeciwpożarowej, ustawa o ochronie dóbr kultury, prawo ochrony środowiska. Ustawy regulujące zadania i kompetencje organów administracji publicznej, np. : Ø ustawa o urzędzie ministra obrony narodowej, ustawy o policji, straży granicznej, państwowej straży pożarnej. Ustawy odnoszące się do rodzaju i skali zagrożeń, np. : Ø ustawy: o stanach nadzwyczajnych; o stanie klęski żywiołowej; o stanie wyjątkowym

► Rozporządzenia – § Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, Dz. U. 09. 105. 870; § Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej, Dz. U. z dnia 28 grudnia 2005 r. , nr 259, poz. 2173; § Rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 21 sierpnia 1997 r. w sprawie substancji chemicznych stanowiących zagrożenie dla zdrowia lub życia, Dz. U. z dnia 10 września 1997 r.

► Akty prawa miejscowego Ø rozporządzenie nr 1/2010 powiatowego lekarza weterynarii w Lwówku Śląskim z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie zwalczania choroby zakaźnej zwierząt - na terenie miasta i gminy Lwówek Śląski; Ø rozporządzenie porządkowe nr 2 wojewody lubuskiego z dnia 26 maja 2010 r. w sprawie zakazu poruszania się po wałach przeciwpowodziowych w dolinie Warty w granicach administracyjnych województwa lubuskiego