Витамины Витамины биологически активные вещества Дәрумендер дегеніміз

Витамины. Витамины – биологически активные вещества, Дәрумендер дегеніміз - ағзаның необходимые для жизнедеятельности организма. тіршілік әрекетіне қажет органикалық заттардың жеке тобы.

Витаминдер (дәрумендер) Витаминдер (латынша“vita”-тіршілік, өмір) тағамдық заттардың құрамында болатын ерекше ағзалалық қосылыстар. Олар ағзада ферменттің түзілуіне қатысады. Витаминсіз ағзаның өсуі дамуы және тіршілігін жалғастыруы мүмкін емес. Витамин жетіспесе - авитаминоз, ал шектен тыс көп болса –гипервитаминоз деп аталады.

1880 жылы орыс дәрігері Н. И. Лунин өз эксперименттері негізінде ашты.

Дәрумендердің классификациясы Дәрумендер Суда еритін Майда еритін Д Е К А В 1 В 2 В 6 В 12 Н С РР

Витамин D (Кальциферол) Д (кальциферол) Сүйектердің қалыпты дұрыс дамуын қамтамасыз етеді; бұлшықет тонусын күшейтеді; ферменттер жұмысына әсер етеді; ағзадағы кальций алмасуын жүзеге асырады; күннің ультракүлгін сәулелері арқылы ағзада түзіледі; Кездеседі: Балық майында, бауырда, жұмыртқа сарыуызында т. б. кездеседі.

Тәулігіне қалыпты жағдайда D-дәрумені 2, 5 мг. Жетіспесе: Фосфор– кальцийлік алмасу бұзылады; бойдың өсуі баяулайды; сүйек беріктігінен айырылады; аяқ сүйектері қисаяды; бас, қарын үлкен болады.

Витамин Е (токоферол) ағзаның зат алмасуына және көбеюіне әсер етеді. Кездеседі: көкөністерде, астық тұқымдастарында, өсімдік майында, жұмыртқада.

Тәулігіне қалыпты жағдайда Едәрумені 15 мг. Жетіспесе: әйелдерде бедеулікке ұшырайды кейде қаңқаның бұлшықеттері қатая бастайды.

Витамин К (филлохинон) 1935 жылы дат биохимигі Хенрик Дам анықтады, қан ұюына, ішекте органикалық заттардың сіңірілуіне қатысады; Кездеседі: Салат жапырағында, бауырда көп кездеседі; К витамині жетіспеушілігі өте сирек кездеседі, себебі ішек қабырғасында жеткілікті мөлшерде түзіледі.

Тәулігіне қалыпты жағдайда К-дәрумені 1 мг/1 кг. Жетіспесе: қан ұюы баяулайды.

Витамин А (ретинол) Эпителий ұлпаларының дамуын, қалыпты өсуін реттейді; ферменттер жұмысын күшейтеді; көру пигменті – родопсиннің түзілуін қамтамасыз етеді; өсу витамині деп атайды. Кездеседі: Бауырда, сарымайда, балық майында көп. Өсімдіктекті өнімдерде-құрамында каротин бар сәбіз, қызан, асқабақ, тәтті қызыл бұрыш, өрікте көп.

Тәулігіне қалыпты жағдайда А-дәрумені 1, 5 мг. Жетіспесе: тері құрғап жарылып, қасаң қабығы бұзылады, іңірде нашар көреді, ақшам соқыр ауруына шалдығады. Басыңызда қайызғақ пайда болады, тамағыңыздың сілемейлі қабықшасы жиі-жиі қабынады

Витамин В 1 (тиамин) Витамин В 1 (Тиамин) Көмірсулар алмасуына қатысады; жүрек, бұлшықет, жүйке жүйесі мүшелерінің қызметін реттейді; Кездеседі: тазартылмаған астық тұқымынының дәндерінде, бұршақ тұқымдастарында, жұмыртқа сарыуызында кездеседі; Тәулігіне: 2, 3 мг.

Тәулігіне қалыпты жағдайда В 1 – 2, 3 мг Жетіспесе: В 1 витамині жетіспеуінен “Бери- бери” (полиневрит), сал ауруы пайда болды.

Витамин В 2 (рибовламин) Витамин В 2 (Рибофлавин) ХІХ ғасырдың 30 жылдары алғаш анықталды; зат алмасуға, көзге, қан жасалу мүшелеріне әсер етеді. Кездеседі: Етте, сүтте, бауырда, жұмыртқада, астық дәндерінде кездеседі; Тәулігіне: 3 -4 мг.

Тәулігіне қалыпты жағдайда В 2 – 3 -4 мг Жетіспесе: Көздің мөлдір қабықшасы қабынады, ауыз қуысының сілемейлі қабықшасы қабынады, көзден жас ағады.

Витамин В 6 (пиридоксин) Витамин В 6 (Пиридоксин) Ақуыз алмасуына қатысады; қантамырлар қабырғасында холестериннің жинақталуына кедергі жасайды; Кездеседі: Арпа, бауыр, бидай ұнтақтарында кездеседі. Тәулігіне: 2, 3 мг.

Тәулігіне қалыпты жағдайда В 6 – 2, 3 мг Жетіспесе: атеросклероздың дамуы; бауырдың семіруі; көкбауырдың бұзылуы; қалқанша безі қызметінің нашарлауы байқалады.

Витамин В 12 (цианкобаламин) Витамин В 12(цианкобаламин) Қан жасушаларыэритроциттер, тромбоциттердің түзілуін жүзеге асырады; Кездеседі: бауырда, бүйректе, балықта, жұмыртқада, кездеседі. Тәулігіне: 2 -3 мг.

Тәулігіне қалыпты жағдайда В 12 – 2 -3 мг Жетіспесе: қаназдық, көп жетіспесе адам өліп кетуі мүмкін, бұл дәрумен екіқабат әйелдерге және жемсау (зоб) ауруына шалдыққан адамдарға өте пайдалы.

Витамин С (аскорбиновая кислота) С (аскорбин қышқылы) Тотығу-тотықсыздану реакция айналымына қатысады; көптеген ферменттер құрамына кіреді; ақуыз синтезіне қатысады; антиденелердің қалыптасуын жүзеге асырады; дентин, шеміршектің қалыптасуына қатысады, ішекке темір элементінің сіңірілу процесін күшейтеді; бүйрек үсті бездерінде норадреналиннің түзілуін жүзеге асырады; Кездеседі: Итмұрын, қара жидек, бүлдірген, апельсин, лимон, пияз, сарымсақ, қырыққабат, алма т. б. Тәулігіне 60 -100 мг қажет.

Тәулігіне қалыпты жағдайда С – 60 -100 мг Жетіспесе: Қызылиек қанталайды, қан кетеді; бұлшықеттер ауырады; қылтамырлар үзіледі; буын ауырады; тістер босап түседі; ағзаның ауруларға қарсы тұруы төмендейді, тез шаршау

Витамин РР (никотиновая кислота) Витамин РР (никотин қышқылы) ХХ ғасырдың 20 жылдары ғана қасиеті зертеле бастады; тотығу реакцияларындағы катализатор-ферментердің құрамына енеді; май қышқылдарының синтезіне қатысады; аминқышқылдары айналымына қатысады; Кездеседі: бауырда, етте, жұмыртқада, қара нан, жер жаңғағынде көп кездеседі. Тәулігіне 15 -25 мг.

Тәулігіне қалыпты жағдайда РР – 15 -20 мг Жетіспесе: көңіл күйі өзгереді, теріде күлдіреген көпіршіктер пайда болады. Адам пелагра ауруына шалдығады.

Дұрыс тамақтану пирамидасы

Студенттерге сұрақ v Тіршілік, өмір деген мағына береді. . v v v ? Витаминдер ? Витаминді тапқан ғалым? . . . Лунин ? Авитаминоз Витаминнің жетіспеуінен болатын ауру. . . ? 180 -120 мг Адамға тәулігіне қажетті витамин мөлшері. . ? Гипервитаминоз Витаминді көп пайдалану. . . С, РР, ? тобы В Суда еритін витаминдер. . ? А витамині Көздің көруін жақсартады. . . ? Т витамині Жас сәбилерде жетіспесе рахит ауруы п. б. . . ? Е витамині. . . жетіспесе әйел бедеулікке ұшырайды. . ? К витамині Қанның ұюына қатысады. . ? С витамині. . жетіспесе адам құрқұлақ ауруына шалдығады. . . ? . . . жетіспесе адам анимияға шалдығады. . В 12

Назарларыңызға рахмет!