1191ff01f2715eb929f1cc3c592dc41c.ppt
- Количество слайдов: 36
Тошкент Тиббиёт Академияси 5 курс тиббий педагогика факультетлари талабалари маъруза мавзуси: “Менингококк инфекцияси” Юкумли ва болалар юкумли касалликлари эпидемиология билан кафедраси Маърузачи: акад. Даминов Т. А. Доцент Агзамходжаева Н. С.
Муаммонинг долзарблиги • Менингокок инфекция барча континентларда • • учрайди. Кенг таркалишга эга, хамда мойиллик хамма учун бир хил. Касалланиш юкори даражада сакланмокда, баъзи регионларда 100 минг ахолига 20 -30 мингни ташкил килади. Клиник шаклларининг турличалиги, беморлар хаётига хавф солувчи симптомларнинг тез ривожланиши билан фаркланади. Умумий амалиёт шифокори агарда беморда касаллик белгиларини аникласа, уни махсус стационар ёки реанимация булимига юбориш кераклигини билиши зарур.
Менингококк инфекцияси - • Бу одамнинг уткир юкумли касаллиги булиб, менингококклар томонидан чакирилади, хаво -томчи йули оркали юкади ва клиник симптомларининг турличалиги билан характерланади ; назофарингит ва соглом ташувчиликдан то генерализацияланган шаклгача, менингококкемия ( септицемии), менингит ва менингоэнцефалит куринишида кечиши мумкин.
Менингококк инфекциясининг этиологияси • Кузгатувчиси- Гр (+) диплококк Neisseria meningitis • • булиб, Neisseria авлодига, Neisserisasea оиласига мансуб. Менингококклар ташки мухит омилларига юкори сезгирликка эга: харорат, намлик, куёш радиациясиг интенсивлигининг узгариши натижасида халок булади. Юкори намликдаги, р. Н мухити 7, 2 -7, 4, харорати 3637˚С булган натив оксил сакловчи (кон, зардоб, сут ва бошкалар) озука мухитларда яхши усади. Менингококк пенициллин, левомицетин, эритромицин, тетрациклинга сезгир. Оксил-полисахарид комплексидан ташкил топган эндотоксин ажратади. Серогруппаларга булинади: А, В, С, Х, Y, Z.
Кузгатувчи характеристикаси • хужайра ичида ва • ташкарисида кофе доначалари шаклида жуфт-жуфт булиб жойлашувчи диплококклар куринади. Кузгатувчини ликвор, кон, теридаги тошмалар экссудати, бурун халкум шиллиги, терининг некротик майдонларидан ажратиш мумкин.
• • Менингококк инфекциясининг эпидемиологияси Инфекция манбаи – бемор ёки бактерия ташувчи. Бемор касаллик бошланишида, айникса бурун-халкум катарал симптомлар булганда юкумли хисобланади. “Соглом” бактерия ташувчилар катарал белгиларсиз булганда хам катта хавф тугдиради, чунки уларнинг сони беморлар сонидан анча купдир. Бактерия ташувчилик давомийлиги уртача 2 -3 хафтани ва бурун-халкумда яллигланиш учоклари булганда эса ундан купрокни ташкил килади.
Менингококк инфекциясининг эпидемиологияси • Юкиш механизми- хаво-томчи. • У хонадаги купчиликка, мулокотни • • • давомийлигига боглик. Контагиозлик индекси 0, 1 -0, 15 га тенг Мавсумийлик – киш-бахор даври, енгинкарчилик куп булганда. Инкубацион даври 2 - 10 кунгача.
Менингококк инфекцияси патогенези (1) • Асосий ролни 3 - та омил уйнайди: • 1. Кузгатувчи 2. Эндотоксини 3. Аллергизирлашган субстанция. • Инфекциянинг кириш дарвозаси – бурун ва огиз халкум шиллик кавати. • Кузгатувчи кириш жойида назофарингит шаклланиши билан яллигланишли узгаришлар пайдо булади. 1 -2 % холларда кузгатувчи лимфоген йул билан конга тушади- менингоккокли сепсис ( менингококкцемия) юзага келади.
Менингококк инфекцияси патогенези(2) • Кон окими оркали инфекция барча аъзо ва • • системаларга таркалади: тери копламлари, бугимлар, буйрак усти бези, буйраклар, эндокард, упка, куз ва бошкалар. Инфекция гематоэнцефалитик барьердан утиб менингит ёки менигоэнцефалит клиникасини чакиради. Генерализациялашган шаклларининг ривожланишида иммунологик реактивликни пасайиши ахамиятга эга. Эндотоксин томирлар эндотелийси ва хужайралар мембранасига таъсир килиб, гемодинамикани – микроциркуляцияни бузилишига олиб келади.
Менингококк инфекцияси патогенези(3) • ДВСиндромга олиб келувчи биологик актив моддалар куп микдорда ажралади, натижада тери копламларига ва ички аъзоларга кенг таркалган кон куйилишлар юзага келади. • Эндотоксинемия, микроциркуляцияни бузилиши ва ДВС, ацидозга, купгина аъзо ва системалар функциясини бузилишига олиб келади
• • Асоратлар патогенези Мия шиши - брадикинин, серотонин, гистамин ва бошка моддалар куп микдорда томир деворига ва гематоэнцефалитик барьерга таъсири натижасида ривожланади. Клиник жихатдан бу - талвасалар, хушнинг то комагача бузилиши билан намоён булади. Инфекцион - токсик шок. • Церебрал гипертензия – бунинг натижасида миячани катта энса тешигига тикилиши ва узунчок мияни эзилиши кузатилади.
Асоратлар патогенези • Эпендиматит - коринчалар эпендимасига яллигланиш жараёни таркалиши билан юзага келади • Буйрак усти бези инфаркти кескин ривожланган эндотоксинемия ва носпецифик гиперсенсибилизация билан боглик. • Церебрал коллапс (гипотензия)- ликвор ишлаб чикаришда церебрал гемодинамикани бузилиши, интенсив дегидратацион терапияни утказиш билан боглик
Патоморфологияси • Назофарингитда – халкум орка девори томирлари • тулаконлиги, лимфоид тукимани гиперплазияси, шиллик каватлар нейтрофил инфильтрацияси кузатилади. Трахея ва бронхларда юзаки, кейин сероз – йирингли яллигланиш белгилари булади. Кейинчалик фибриноз- йирингли экссудат характерни эгаллайди. Йирингли- фибриноз яллигланиш жараёни мия кобиклари ва мия моддасини зарарланиши учун хос. Мия моддасида сезиларли шиш, гиперемия, экстравазатлар аникланади.
МИ да аъзолардаги узгаришлар патоморфологияси Даволаш кеч бошланганда эпендиматит (мия коринчалари яллигланиши)_ ривожланади. Ликвор йулларини йирингли экссудат билан эрта беркилиб колганда гидроцефалия юзага келади. Менингококкли менингитда ферментлар таъсирида экссудатнинг эриши ва сурилиши кузатилади. Менингококкемияда кон куйилишлар, некрозлар, томирлар тромбози, буйрак усти безида шиш, кенг кон куйилишлар ва некроз характерли. Бугимлар зарарланишида синовиал суюклик ёки йирингли артрит булади.
Менингококк инфекциясининг клиник классификацияси Локал шакллари: Менингококк ташувчилик менингококкли назофарингит • Генерализациялашган шакллари: Менингококкемия Менингит Менингоэнцефалит • Аралаш шакллари: Менингит менингококкемия билан • Кам учрайдиган шакллари: Менингококкли эндокардит Пневмониялар, иридоциклит, артрит ва бошкалар. •
Менингококкли назофарингит • • • Барча МИ билан касалланганларнинг 80%ида учрайди. Енгил, урта огир, ва огир шакллари ажратилади. Касаллик уткир тана хароратининг 37, 5˚С дан 39 -40˚С гача кутарилиши, бош огриги, бош айланиши, катарал белгилар билан бошланади. Халкум орка деворини гиперемияси ва шиши кузатилади: лимфоид фолликулларнинг гиперплазияси, ён болишларнинг шиши, кам микдорда шиллик ажралиши. Огир шаклларида тана харорати 39 -40, 5˚С гача кутарилади, характерли симптомлардан ташкари кайт килиш, баъзан талвасалар, коринда огрик кушилади. Курувда алохида менингеал симптомлар аникланади. Периферик конда лейкоцитоз 15*10*9/л гача, нейтрофиллез, СОЭ 20 -30 мм/с гача булади. ОМС узгаришсиз.
Менингококкемия ( менингококкли бактеремия, менингококкли сепсис) • Касаллик тусатдан бошланади. Беморлар касалликнинг аник вактини айтадилар. Тана харорати 39 -40°С гача кутарилади, калтираш, кайт килиш, болаларда купинча талвасалар, хушнинг бузилиши кузатилади. Барча клиник симптомлар 1 -2 кун давомида кучайиб боради. 1 -куннинг охирида характерли нотугри шаклдаги ва ушлаб курилганда каттик консистенцияли геморрагик юлдузчасимон тошма пайдо булади. Тошма бир вактда бутун тана буйлаб тошиб, кулоёкларда, думбада купрок жойлашади.
Менингококкемия ( менингококкли бактеремия, менингококкли сепсис) Тошма улчамлари нуктали кон куйилишлидан то марказда жошлашган йирик некрозалргача булиши мумкин. Кейинчалик йирик зарарланиш сохаларида некрозлар кучади ва чандиклар хосил булади. Тошманинг кайта ривожланиши зараланишнинг кенглиги ва характерига боглик. Розеолез-папулез тошмалар 1 -3 кундан сунг изсиз йуколади, чукур некроз сохаларида узок вакт битмайдиган яралар хосил булади. 3 -7 % холларда бугимлар зараланиши – артритлар кузатилади. Увеитлар, хамда бошка аъзо ва тизимларнинг зараланиши хам кузатилиши мумкин.
Менингококкемиянинг клиник куринишлари
• • • Менингококемиянинг огирлик мезони Огирлик буйича: енгил, урта огир шакли. Огирлик мезони : токсикоз симптомнинг намоенлиги хушнинг узгариши тана хароратининг даражаси геморрагик- некротик тошманинг куплиги ва размерлари
Менингококкемиянинг яшинсимон кечадиган шакли - (ута уткир менингококкли сепсис) • Касаллик уткир, тусатдан харорат кутарилиши 39 - 40 • С билан бошланади, калтираш, эт увишиши, купгина геморрагик тошиши билан намоенланади, катта кисмига кон куйилиш кузатилади, АБ тушади, кон айланиш етишмовчилиги, ДВС, , мушаклар гипотонияси, талвасаланиш ривожланади. Бу шакл инфекцион - токсик шок деб бахоланади. Адекват ва уз вактида даво чоралари олиб борилмаса 12 -24 соатдан кейин улим юзага келиши мумкин. Купинча бу касалликнинг биринчи соатларида буйрак усти безида тотал кон куюлишларидан келиб чикади (Уотерхауз-_Фридрексен синдром).
Менингококкемиянинг клиник куриниши
Менингококкемиянинг клиник куриниши
Геморрагик тошмалар ва узига хос менингеал холат.
Менингококкли менингит • Касаллик калтираш, тана хароратини 39 -40˚С • • кутарилиши билан бошланади. Беморлар касалликнинг куни ва соатини аник айтиши мумкин, кучли бош огриши, диффуз характерли кайт килиш, гиперстезияга шикоят килади, эрта ёшдаги боларида талвасалар кузатилади. Касаллик 2 -3 кунларида менингеал симптомлар: энса мушаклари ригидлиги, Керниг симптомлар, юкори Брудзинский кузатилади. Пастки симптом Брудзинского 7 % беморларда кузатилади.
Менингококкли менингит • Бир ёшгача булган болаларда менингеал • • симптомлар суст намоён булади, лекин Лессаж симптомлари, катта ликилдок шиши, куллар тремори, бошни оркага ташлаш каби белгилари кузатилади ва бемор узига хос “ётган ит” холатини эгаллайди. Учокли белгиларнинг пайдо булиши мия шиши ривожланганлигини курсатади. Периферик конда - 91, 4% беморларда гиперлейкоцитоз, таёкчаядролилар томонга силжиш, эозинофилия, ЭЧТ 45 -70 мм/соатгача ошиши кузатилади.
Брудзинский симптоми ва энса мушаклари котиши.
Менингитда бемор холати – (укланган милтик холати).
Менингеал симптомлар • Мусбат Керниг симптоми – оёкларни тоз-сон бугими сохасида букилганда оёкни тизза бугими сохасида ёзилмаслиги.
Менингококк инфекциясини ташхисот асослари. • Бурун-халкумдан, ликвордан, кондан кузгатувчини • • бактериологик йул билан ажратилиши. Орка мия пункцияси: суюклик оким ёки йирик томчилар билан окади Менингитларда орка мия суюклиги хусусияти: лойка, ёпишкоклигини юкорилиги, юкори нейтрофил цитоз, Панди, Нонне-Апельта реакциларини мусбатлиги. Умумий кон тахлили – чапга силжиган гиперлейкоцитоз, эозинофилия, ЭЧТ юкорилиги Серологик усул - ИФА, ВИЭФ
1. Орка мия пункцияси вактида бемор холати. 2. Менингококкли менингитда “йирингли калпок”.
Менингококкли менингитнинг киёсий ташхисоти • Серозли менингитни вируслар, сил таёкчалари, • • микобактериялар чакиради – якуний ташхис орка мия суюклиги текширилгандан сунг хал килинади. Иккиламчи йирингли менингитлар – стафиллококк ва Афанасьев-Пфейффер таёчалари томонидан чакирилади. Касаллик уткир бошланади, биринчи кунларданок менингоэнцефалит шаклида, ута огир кечиши билан характерланади. Йирингли менингитлар - ГР(-) (энтеробактр, ичак таёкчаси, кук йирингли таёкчаси) бактериялар томонидан чакирилади ва купинча кузгалиш шаклида намоён булади. Касаллик тулкинсимон купгина колдик белгилар билан кечади.
Менингококкемиянинг киёсий ташхисоти • Кизамик - катарал симптомларнинг, Ф-Б белгиларининг мавжудлиги, макуло-папулез тошмаларнинг этапли тошиши, конда лимфоцитоз, нормал ЭЧТ. • Скарлатина – бодомча безлари, юмшок танглайнинг яккол, чегараланган гиперемияси, тонзилляр лимфа тугунлари катталашиши, гиперемияланган тери фонида нуктасимон тошмалар тошиши
Менингококкемиянинг киёсий ташхисоти • Иерсиниоз – бугимлар атрофида, юзда, • кулларда, товонларда жойлашган нуктасимон тошмалар, типик тизимли шикастланиш ( корнида огрик, артралгия, гепатомегалия, сариклик и бошкалар) суст интоксикация. Геморрагик васкулитлар – тошма симметрик, купинча ёзувчи бугимларда, думбада жойлашган, коринда огрик булиши мумкин. Касаллик купинча бемор умумий ахволини ёмонлашишисиз алохида хуружлар шаклида кечади.
• • Менингококк инфекциясини даволаш асослари Барча МИ беморлар ёки гумон килинганлар тезда катъий касалхонага ёткизиш. Огир шаклларини (ОРИТ) олиб борилиши шарт. Генерализациялашган шакллари – пенициллиннинг натрийли тузлари катта дозаларда хар 4 соат м/о еки левомицетин сукцинат суткада 50 -100 мг/кг вазн дозасида в/и ёки м/о тавсия этилади. Дезинтоксикацион терапия - 5 -10% глюкоза, гемодез, реополиглюкин ва бошкалар в/и. Дегидратацион терапия- лазикс, фуросемид, диакарб ва бошкалар. Глюкокортикостероидлар – преднизолон, дексаметазон 1 -3 кун давомида. Симптоматик терапия
Менингококкли инфекцияни профилактикаси • Беморларни ва бактерия ташувчилар эрта изоляцияси. • Бемор аникланган жамоада 10 кун муддат давомида • • • хар кунги термометрия ва тери, бурун-халкум куриги. Мулокотдагиларга – бурун-халкумдан 3 -7 кун оралатиб камида 2 марта бак. экма. Мулокотдагиларга профилактика максадида 1, 5 - 3, 0 мл дозада нормал иммуноглобулин юборилади. Беморлар тулик тузалгандан сунг касалхонадан чиеарилади. Актив иммунизация учун вакцина юборилади: А-вакцина (Россия), В-вакцина, Vamegoc BS (Куба), дивалент “Менинго А+С” Франция.
1191ff01f2715eb929f1cc3c592dc41c.ppt