Тэма 2 Аўтарскае права і сумежныя правы Аўтарскае

Тэма 2. Аўтарскае права і сумежныя правы Аўтарскае права

План 1. Паняцце АП. 2. Эвалюцыя аўтарскага права. 3. Суб’екты АП. 4. Аб’екты АП. 5. Прынцыпы і ўмовы аховы. 6. Сумесныя творы. 7. Састаўныя творы. 8. Вытворныя творы.

1. Паняцце аўтарскага права Аўтарскае права (copyright) – прававое становішча аўтараў і створаных іх творчай працай твораў літаратуры, навукі і мастацтва; - галіна цывільнага права; - выключныя правы аўтараў.

2. Эвалюцыя АП - маральныя правы прызнаваліся з часоў узнікнення пісьменнасці - эканамічныя правы актуалізаваліся з часоў Гутэнберга (1440), пашырэння прэсы (17 ст. ) Венецыянскае аўтарскае права кан. 16 ст. , права даваць дазвол на публікацыю, прывілеі выдаўцам, цэнзура Англійскае аўтарскае права - 1709 – Статут Ганны (the Statute of Anne, Copyright Act 1709) – першы закон аб АП: 14 год аховы (да СГ – прадаў рукапіс выдаўцу – згубіў правы); - прынцып рэгістрацыі (спец. спісы); - непрызнанне маральных правоў да 1988;

2. Эвалюцыя АП Французскае аўтарскае права Новая мадэль ВФР - забарона перадрукаў і аднаўленняў на працягу жыцця аўтараў; - спадкаванне і перадача (10 год пасля смерці); - увядзенне прынцыпу аўтаматычнай аховы (цяжкасць для аўтара – даказванне ў судзе); - прызнанне вечнага і неадчужальнага х-ру маральных правоў; - АП – натуральнае права чалавека

2. Эвалюцыя АП Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў (1886) -WIPO Прынцып нацыянальнага рэжыму - кожная краіна-ўдзельнік канвенцыі дае грамадзянам іншых краін-удзельніц па меншай меры тыя ж аўтарскія правы, што і сваім уласным грамадзянам; - любыя разбіральніцтвы адбываюцца па законах краіны, на тэрыторыі якой яны выкарыстоўваюцца ; Прынцып незалежнасці аховы - ахова твора ў кожнай краіне ніяк не залежыць ад аховы твораў у іншых краінах, у тым ліку ў краіне паходжання твора (выключэнне - закон можа прадугледжваць спыненне аховы твора, тэрмін аховы якога ўжо мінуў у краіне паходжання твора); Прынцып аўтаматычнай аховы - без папярэдніх фармальнасцяў (рэгістрацыі); - узнікае аўтаматычна ў момант фіксацыі творы ў матэрыяльнай форме (для грамадзян краін-членаў канвенцыі) або першай публікацыі (для апублікаваных у гэтых краінах твораў замежных аўтараў). ; Прэзумпцыя аўтарства - у адсутнасць доказаў зваротнага аўтарам лічыцца той, чыё імя або псеўданім указаны на вокладцы кнігі; - аўтарства твора вызначаецца па законах краіны паходжання (ЗША прызнае аўтарства юрыдычных асоб)

2. Эвалюцыя АП Беларускае аўтарскае права - дасавецкі перыяд цэнзурныя статуты; 1911 - Закон - савецкі перыяд 70 -я гг. – пашырэнне правоў аўтараў; - сучасны перыяд 1996 – Закон аб аўтарскім праве і сумежных правах

3. Суб’екты аўтарскага права - аўтары (першасныя суб’екты, authors) – фізічныя асобы, творчай працай якіх створаны твор (магчымасць суаўтарства пры сумеснай працы, не беручы пад увагу матэрыяльную і тэхнічную дапамогу)

3. Суб’екты аўтарскага права - спадкаемцы аўтараў(heirs) – фізічныя ці юрыдычныя асобы, якія спадкуюць выключныя правы аўтараў на тыя ці іншыя творы

3. Суб’екты аўтарскага права - працадаўцы, наймальнікі аўтараў (employers) – фізічныя ці юрыдычныя асобы, якія аплачваюць працу аўтараў па стварэнні службовых твораў (work for hire)

3. Суб’екты аўтарскага права - правапераемнікі юрыдычных асоб (successors) – фізічныя ці юрыдычныя асобы, да якіх перайшлі выключныя правы паводле закона, дагавора ці павдоле іншых юрыдычных прычын (рэарганізацыя і інш. )

3. Суб’екты аўтарскага права - праваўладальнік і аб’ектаў аўтарскага права (owners) – любыя фізічныя ці юрыдычныя асобы, якія валодаюць выключнымі правамі на аб’екты аўтарскага права

4. Аб’екты аўтарскага права Дыскусія вычарпальнасці і невычарпальнасці пералікаў Ці павінен аб’ект быць дакладна ўказаным у заканадаўстве, каб атрымаць ахову? Ад чаго залежыць аховы твора, калі яго форма яўна не ўказана ў заканадаўстве? Ад аргументаў пазоўніка, адказчыка і суддзі?

4. Аб’екты аўтарскага права Літаратурныя творы – творы мастацкага, публіцыстычнага і прыкладнога характару, увасобленыя на матэрыяльным носьбіце. (+літ. сцэнарыі, лібрэта, тэксты і нотныя запісы, публікацыі ў СМІ, дзённікі, ліставанне, камп’ютэрныя праграмы, базы дадзеных)

4. Аб’екты аўтарскага права Навуковыя творы – пісьмовыя творы навуковай, навуковапапулярнай, вучэбнай скіраванасці, увасобленыя на матэрыяльным носьбіце (выражаныя ў манаграфіях, дысертацыях, справаздачах, падручніках, даведніках, артыкулах у навуковай перыёдыцы і г. д. )

4. Аб’екты аўтарскага права Навукова-тэхнічныя творы – творы навуковатэхнічнай і прыкладной скіраванасці, увасобленыя на матэрыяльным носьбіце (выражаныя ў кнігах, брашурах, артыкулах навукова-тэхнічнага зместу, тэхнічных кіраўніцтвах, патэнтнай дакументацыі, нарматыўна-тэхнічнай дакументацыі, прамысловых каталогах, канструктарскай дакументацыі)

4. Аб’екты аўтарскага права Асаблівасць аховы, якая выцякае з суб’ектывізму ўспрыняцця і ўнікальнасці твораў – права следавання (droit de suite) – права аўтара на долю прыбытку ад перапродажу арыгіналаў твораў выяўленчага мастацтва і арыгіналаў рукапісаў (Бернская Творы выяўленчага мастацтва – К. ; арт. 17 Закона Аб. АПіСП – 5%); творы жывапісу, графікі, неадчужальнае права, спадкуецца скульптуры, выражаныя рознымі метадамі на розных матэрыялах (Спроба ўлічыць інтарэсы мастакоў. Творы, прададзеныя за бясцэнак могуць істотна даражэць).

4. Аб’екты аўтарскага права Творы прыкладнога мастацтва – творы выяўленчага мастацтва, выражаныя ў таварах прыкладнога прызначэння, вырабленых прамысловым, рамесным ці кустарным спосабам. ! Могуць ахоўвацца як прамысловыя ўзоры пры выкананні ўмоваў патэнтаздольнасці.

4. Аб’екты аўтарскага права Творы архітэктуры – аб’екты, увасобленыя ў будынках, пабудовах, іх комплексах, спраектаваных і пабудаваных з выкарстаннем розных метадаў і тэхналогій для стварэння зручнага жыллёвага і вытворчага асяроддзя (+аб’екты горадабудаўніцтва, садова-паркавага мастацтва).

4. Аб’екты аўтарскага права Фатаграфічныя творы – увасобленыя на матэрыяльным носьбіце выявы аб’ектаў навакольнага свету ў пэўны момант часу, прызначаныя для зрокавага ўспрыняцця, у тым ліку з дапамогай тэхнічных сродкаў. Першапачакова ф. т. не ахоўваліся, у іх бачылі толькі тэхнічную фіксацыю. Асаблівасць – кароткі тэрмін аховы – 25 год (Бернская К. ), не залежыць ад працягласці жыцця аўтара. У многіх краінах ф. т. – аб’ект сумежных правоў.

4. Аб’екты аўтарскага права Аўдыёвізуальныя творы – увасобленыя на матэрыяльным носьбіце гукі і дынамічныя выявы аб’ектаў навакольнага свету, у прыватнасці выкананні твораў літаратуры, прызначаныя для рокавага і слыхавога ўспрыняцця з дапамогай тэхнічных сродкаў. Выражаныя ў кінематаграфічных і іншых творах, аналагічных кінематаграфічным. У многіх краінах – аб’екты сумежных правоў. ! Тэрмін аховы 50 год з моманту стварэння (як у аб’ектаў сумежных правоў).

4. Аб’екты аўтарскага права Картаграфічныя творы – увасобленыя ў двух- і трохмерным матэрыяльным носьбіце выявы архітэктурных, геаграфічных, тапаграфічных і іншых аб’ектаў, якія маюць дачыненне да навукі, тэхнікі, будаўніцтва.

4. Аб’екты аўтарскага права Камп’ютарныя праграмы – увасобленыя на матэрыяльным носьбіце упарадкаваныя сукупнасці каманд і дадзеных для атрымання пэўнага выніку з дапамогай камп’ютара. Маюць рысы літ-га твору, навуковага твору, аўдыёвізуальнага твору. Як часткі прыстасаванняў могуць ахоўвацца патэнтным правам.

4. Аб’екты аўтарскага права Базы дадзеных – увасобленыя на матэрыяльным носьбіце сукупнасці дадзеных, падбор і размяшчэнне якіх з’яўляюцца вынікам творчай працы.

4. Аб’екты аўтарскага права Мультымедыйныя творы – увасобленыя на лакальным матэрыяльным носьбіце сукупнасці твораў і выкананняў і іншых аб’ектаў ІУ ў лічбавай форме, да якіх магчымы інтэрактыўны доступ. Могуць ахоўвацца як БД ці як аўдыёвізуальныя творы.

4. Аб’екты аўтарскага права Сеткавыя творы – увасобленыя на матэрыяльным носьбіце камп’ютарных сетак сукупнасць твораў, выкананняў у лічбавай форме, да якіх магчымы інтэрактыўны доступ. (сайты, блогі). Не прадстаўлены ні ў міжнар. , ні ў нац. з-ве. Не прызнаны аб’ект АП. Могуць ахоўвацца як БД

4. Аб’екты аўтарскага права Праграмнае забеспячэнне – увасобленая на матэрыяльным носьбіце упарадкаваная сукупнасць каманд і дадзеных для атрымання пэўнага выніку з дапамогай камп’ютэра. Не прызнаны аб’ект, блытаюць з К. прагр. Многія тэхнічна абаронены і не ахоўваюцца АП.

4. Не ахоўваюцца Творы, прававая ахова якім не прадастаўляецца - афіцыйныя дакументы; - творы народнай творчасці Творы, якія могуць ахоўвацца іншым заканадаўствам; - дзяржаўныя сімвалы і знакі; - ідэі, канцэпцыі, прынцыпы; - паведамленні пра падзеі і факты.

5. Прынцыпы і ўмовы аховы Прынцып аўтаматычнай аховы: Абнародванне не патрэбнае. Абнародванне – любое дзеянне, з дапамогай якога твор робіцца даступным для ўсеагульнага ведама, г. зн. няпэўнаму колу асоб. Формы абнародвання: - апублікаванне; - публічнае выкананне; - давядзенне да ўсеагульнага ведама і інш.

5. Прынцыпы і ўмовы аховы Прынцып прэзумпцыі ўладальніка АП: Пры адсутнасці доказаў іншага, праваўладальнікам лічыцца асоба, пазначаная на тавары, у якім быў увасоблены аб’ект АП. Знак © - канвенцыйны, не абавязковы.

5. Прынцыпы і ўмовы аховы Умовы прававой аховы (умовы аховаздольнасці): 1) аб’ектыўнае існаванне твору 2) умова творчага характару 3) умова правамернасці выкарыстання аб’ектаў, якія ахоўваюцца.

6. Сумесныя творы – творы, створаныя ў суаўтарстве, г. зн. творчай працай некалькіх аўтараў. Падзельны твор – твор-сукупнасць некалькіх частак, якія могуць быць самастойнымі. Непадзельны твор – твор, які ўяўляе сабой ано непарыўнае цэлае. Часткі п. тв. можна выкарыстоўваць як заўгодна, калі іншае не прадугледжана дагаворам паміж суаўтарамі. Права на выкарыстанне і інш. правы належаць суаўтарам у роўнай долі. Не дапушчаецца забарона на выкарыстанне твора з боку аднаго з суаўтараў без належных падстаў (вызначае суд). Суаўтарам не лічыцца мецэнат і г. д.

7. Састаўныя творы (зборнікі, кампіляцыі) – творы, якія ўключаюць у сябе іншыя творы ці іх часткі. Прыклады – анталогія, хрэстаматыя, энцыклапедыя, база дадзеных, даведнік і інш. Творчая праца ў падборы ці размяшчэнні матэрыялаў. 1. 2. 3. 4. 5. 6. Аўтару с. тв. належыць аўтарскае права на падбор ці размяшчэнне мат-ў. Складальнік можа валодаць аўстарскім правам на с. тв. толькі калі ён вытрымлівае правы ўсіх аўтараў, творы якіх уключаны ў зборнік (дазвол). Аўтары твораў, уключаных у зборнік, маюць права выкарыстоўваць свае творы незалежна ад іх уключэння ў с. тв. , калі іншае не прадугледжана дагаворам. Аўтарскае права складальніка не замінае іншым асобам рабіць уласны падбор ці размяшчэнне тых жа матэрыялаў для стварэння іншых с. тв. Выдаўцу энцыклапедый, слоўнікаў, перыядычных выданняў (газет, часопісаў) належыць права на выкарыстанне такіх выданняў (права патрабаваць спасылкі пры перадруку). С. тв. ахоўваюцца неалежна ад таго, ці ахоўваюцца ўключаныя ў іх творы. З іншага боку, уключэнне твораў, якія не ахоўваюцца ў с. тв. , які ахоўваецца, не азначае распаўсюджання на ўключаныя творы аховы.

8. Вытворныя творы Вытворны твор – твор, які створаны ў выніку перапрацоўкі іншага твору. Прыклады – пераклад, адаптацыя, інсцэніроўка, аранжыроўка, рэферат, анатацыя і г. д. Аднак не ўсе рэфераты – в. тв. (н-д, пры цытаванні ў дапшчальным аб’ёме). В. тв. ахоўваецца нароўні з арыгіналам. 1. В. тв. ахоўваецца, калі з’яўляецца вынікам творчай працы. 2. А. пр. можа ўзнікнуць толькі пры правамерным выкарыстанні твору, які перапрацоўваецца. 3. А. пр. існуе незалежна ад таго, ахоўваецца твор, які перапрацоўваецца, ці не. Калі ахоўваецца – патрэбны дазвол. 4. Аўтар в. тв. не мае права перашкаджаць іншым асобам перапрацоўваць тыя самыя творы.