Тау-кен жұмыстарында маркшейдерлік дамудың қамтамасыз етудің осы заманғы үрдісі маркшейдерия, геология, жобалау
• Үш өлшемді геокөріністердің орналасуына байланысты 3 D тапсырмасын шешудің бастапқы бағытын көрсету. • 1: 5000 -ден 1: 500 масштаб аралығындағы көпқабатты детальді карталар, пландар (жобалар) және құру қажет • Арнайы технологиялық тапсырмаларды шешуге арналған модельдердің немесе жүйелердің бар болуы (көлемді және қорды есептеуден күнтізбелік жобалау және өндірістік оптимизацияға дейінгі)
Тау-кен геологиялық информациялық жүйенің басқа ерекшеліктері (ТГИЖ) • Іс жүзінде ТГИЖ-ның барлығында өзіндік форматты (СУБД) түріндегі деректерді сақтауға арналған ядросы бар сонымен қатар соңғы уақытта Dracle, MS Access-ке көшу тенденциясы байқалады, басқа деректер базасымен тығыз байланыс орнату ОДВС механизмі арқылы іске асады. • Кеңістік деректер типінің жиынтығы: нүктелер (points), байқау траекториясы (dholes), пландар және полигондар (Strings, poygons) трангуляция торлары (TIN), жүйелі түрдегі торлар және блоктар (grids, blocks), деректердің жүйелі емес желілік модельдері және соңғы элемент жүйесі (meshes), көлемді тұтас дене (solids). • Жұмыс моделінің жиынтығы: деректер базасының пайдалы, блокты моделдеу (үлгілеу), тіректі үлгілеу, геотатистика, үшөлшемді визуализация, бұрғылау ұңғымасының (буровая скважина) модулі, маркшейдр және геодезия, карьерді жобалау, жер асты кен орнын жобалау.
Әмбебап бағдарламалық қамтамасыз ету • • • Auto. CAD, негізгі құрал ретінде Auto. CAD, көмекші құрал ретінде Autodesk Civil 3 D Autodesk Map 3 D Microstation
• • • Мамандандырылған тау-кен БҚ (шетелдік) Micromine (www. micromine. ru) Surpac Vision (www. gemcomrussia. com) GEMS (www. gemcomrussia. com) Mine. Scape (www. mincom. ru) Data. Mine (www. geocad-it. ru)
Micromine (Австралия) • MICROMINE (Micromine Pty Ltd, AUSTRALIA - http: //www. micromine. com. au). Бұл жүйе дүние жүзіне кең таралған және көптеген ірі тау-кен кәсіпорында пайдаланылады. Фирманың клиенттер тізімінде бірнеше жүздеген бастаушы компаниялар бар. • Бұл жүйенің ерекшелігі қолданушының жаңа заманғы интерфейсі, таукен технологиялық тапсырмаларды шешуге арналған әдістемелік және негізгі идеяны жүзеге асыруға арналған жоғарғы сапалы программа. Келесі модульдері бар: ядро, контур, жер бетінің сандық моделі, І және ІІ дисплейі, І және ІІ ұңғыма, геология, сапаға бақылау, кен орнын жобалау, кен денесін үлгілеу, графика құру, статистика, сызықтар және контурлар, кен орнындағы жер сілемдерін жобалау, І және ІІ маркшейдерия, жер астындағы тау жұмыстары. • Жүйе әртүрлі платформада жұмыс істейді. 486 IBM бастап SUN типіндегі Unix станциясымен аяқтайды.
Surpac (Австралия) • SURPAK Software International (AUSTRALIA, SSI http: //surpac. com. au) дүние жүзі бойынша 2800 -ден астам лицензия сатқан, тез дамушы компаниялардың бірі болып табылады. Компания 1982 жылы құрылған, экология, барлау және тау жұмыстарын жобалауда программалық қамтамасыз етеді. Surpac тау жұмыстарында 3 D-программасын сапалы құрудағы комбинациялардың бірі. • Қосымша ерекшеліктері: ағылшын, француз, испан және неміс қолданушы интерфейстері бар жақын уақытта орыс тілі версиясын жіберуге уәде беруде. Қолданушының негізгі деректері бар тәжірибелі басшысы бар, тез меңгеруге кепілдік береді және үйрену үнемді. Жүйе қолдануға жеңіл; аналогиялық жүйеге қарағанда бағасы төмен, бірақ та 6 мың фунттан астам тұрады.
Gemcom (Канада) • PC-MINE (Gemcom International, Canada http//www. gemcom. bc. ca). Бұл программа Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы мысты кен орнында кең қолданылады. Тау жұмыстарын жүргізуде максимум табысты беретін интерфейсі бар, экспорт және импорт DXF, ARCINFD, Sur fer форматындағы деректер тіліне сай келеді.
Datamine Studio (Великобритания) • DATAMINE (Datamine International, United Kingdom http: //www. datamine. co. uk) 1968 жылдан бастап қолданылады. Бұл жүйемен дүниежүзіндегі бірнеше мыңдаған фирмалар және тау-кен кәсіпорындары қолданады. Көптеген сарапшылар бұл жүйені әлдеқайда мықты деп санайды және ол кен-тау кәсіпорындағы жұмыс жүргізу және жбалау кезінде іс жүзінде тексерілген. Орыс тіліне аударылған көптеген документациясы бар, алайда соңғы версияларында толық орыс тілді программасы жоқ.
Vulcan (Австралия) • VULCAN (Maptek, AUSTRALIA http: //www. maptek. com. au). кәсіпорынды үлгілеуге арналған модельді программалық жүйе, ашық және жерасты тау жұмыстарын жүргізуді қамтамасыз етеді. Қорды есептеуге арналған ЦМН құрудан бастап, тау жұмыстарын оперативті жобалауға дейінгі тау-технологиялық тапсырманың үлкен айналымын шешуге мүмкіндік береді. Жетілген және нақты үшөлшемді графика. Қолданушы және компьютер арасындағы интерактивті көзқарас. Есептелетін тапсырамалардың тізімі Datamine жүйесі ұқсас, оригиналды әдісімен және нақты эффекті алгоритімімен ерекшеленеді. Мысалы, жүйенің соңғы версиясында, тау қазбасының бетін лазерлі, маркшейдрлі түсіністерге арналған интерфейс 3 Д апаратурасы бар. • Алғашында бұл пакет тек қала Silicon Graphics Ins мықты графикалық жұмыс станциясындағы фирмадағы жұмыстарға арналған болатын, қазір бұл версия Windows. NT-ға деп арналған.
Мамандандырылған тау-кен БҚ (РФ) • • • CREDO (www. credo-dialogue. com) Mineframe (www. mineframe. ru) Geoni. CS (www. geocad. boom. ru) Геомикс (www. geomix. ru) САМАРА (www. lct. com. ua) K-Mine (www. kai. com. ua)
БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ (БҚ) Қазіргі замаңға сай бағдарламалар Универсалды БҚ Арнаулы тау-кен БҚ Мамандандырылған тау-кен (және шектес) БҚ Шет елдікі Auto. CAD, негізгі құрал ретінде Auto. CAD, қосалқы құрал ретінде Autodesk Civil 3 D Autodesk Map 3 D Micro station Ресей Федерациясы Micromine (www. micromine. ru) Surpac Vision (www. gemcomrussia. com) GEMS (www. gemcomrussia. com) Mine. Scape (www. mincom. ru) Data. Mine (www. geocad-it. ru) CREDO (www. credodialogue. com) Mineframe (www. mineframe. ru) Geoni. CS (www. geocad. boom. ru) Геомикс (www. geomix. ru) САМАРА (www. lct. com. ua) K-Mine (www. kai. com. ua) УАҚЫТ
CREDO өнімінің программалық комплексі Инженерлік геодезиялық және геологиялық іздеулер, кен орынының сандық үлгілеуін, өндірістік объектілерді, тұрғындық және транспорттық құрылыстарды жобалау үшін, графикалық жұмыстарды геодезиялық қамтамасыз ету үшін өңдеулер.
• CREDO DAT 3. 1 – инженерлік геодезиялық негіздерді камералы өңдеу. • Нивелир 1. 1 – геометриялық нивелирлеуді қамералы өңдеу. • Көлемдер 1. 1 – кенорын жұмыстарындағы көлемді есептеу, өнімнің күнтізбелік графигін жүргізу және шикізатты, құрылыс материаларын сақтау. • CREDO ТОПОПЛАН – жердің сандық моделін құру және топографиялық планды құру. • CREDO сызықтық іздеу – сызықтық және тілімді іздеу материалдарын өңдеу, жердің сандық моделін құру және топографиялық планды құру (CREDO ТОПОПЛАН жүйесін қосады). • CREDO ТОПОПЛАН 1. 0 - өндірістік және тұрғын объектілерінің генералды планын жобалау. • ГЕОСМЕТА КОМПЛЕКС 1. 0 – инженерлік геодезиялық, инженерлік геологиялық, инженерлік экологиялық іздеулердің және документация дайындаудың бағасын автоматты түрде анықтау.
MINEFRAME Тау жұмыстарын жүргізу және жобалау, автоматтандырылған жобалау жүйесі.
Бұл жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларда автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • Тірек және түсіріс торларының маркшейдерлік нүктелер каталогын жүргізу. • Әртүрлі форматтағы файлдардан, тахсометр тәжірибесіндегі деректер файлдарын қосқандағы маркшейдерлік нүктелерді импорттау. • Маркшейдерлік нүктелерді үшөлшемді кеңістікте, тік қималарда және пландарда орналастыру. • Негізгі және технологиялық жер бетін модельдеу, топографиялық жер бетін, карьер бетін, құлау, жерасты тау жұмыстарындағы фронт шекарасы, кен қоймасы, тау массасының қирауы. • Жер беті тірек моделі бойынша бірдей биіктіктей изосызықтарды құру. • Карьерлердің сандық моделін жүргізу.
Бұл жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларда автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • Маркшейдерлік планшеттердің, графикалық деректер негізінде жерасты тау қазбаларының моделін құру. • Маркшейдерлік өлшеу деректері бойынша жерасты тау қазбаларының проходкасын модельдеу. • Детальді түсіріс қорытындысы бойынша жер асты тау қазбаларына қазба қимасына түзету енгізу. • Кез келген күнтізбелік периодта қазбаны жүргізудегі визуалды және сандық мағлұматтарды алу. • Тура және кері геодезиялық есепті шешу.
Бұл жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларда автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • Тура және кері әдіспен нүктелердің координатасын анықтау. • Жүрістерді құрастыру схемалары және есептеу кестесі арқылы теодаметтік жүрістерді есептеу және теңестіру. • Теодамет және тахеометрлік түсіріс қорытындыларын өңдеу, сол негізіде маркшейдерлік нүктелердің, полигондардың және контурлардың моделін алу. • Тау қазбаларының сұлбасын құру. • Тау графикасының стандартына сай маркшейдерлік объектілер бейнеленген жобалардың, қималардың қорытындыларын шығару.
МАРКШЕЙДЕРЛІК ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІН ЖОБАЛАУ РЕКОНСТРУКЦИЯСЫ. МҚАЖ-НЫ ҚҰРУ ПРИНЦИПІ. МҚАЖ-НЫ ЖОБАЛАУ МЕКЕМЕСІНІҢ ЕРЕКШЕЛІГІ
Маркшейдерлік жұмыстарды жүргізуге арналған құралдар Маркшейдерлік жұмыстарды өндіретін нұсқаулар шамамен маркшейдерлік-геодезиялық аспап пен құралдардың тізімін жасайды, олар екі топқа бөлінуі мүмкін: • маркшейдерлік–геодезиялық аспаптар және дала жұмыстарына арналған құралдар; • түсірістердің камералды жұмыстарын өндеу үшін және графикалық құжаттаманы құру үшін арналған аспаптар мен құралдар.
Бірінші топқа жататындар • бұрыштық өлшеу және тахеометрлік түсіріс құралдары (теодолиттер, тахеометрлер), сызықтарды өлшеуге арналған құралдар (жарық қашықтық өлшеуіш, рулетка т. б. ); • қосымша құралдар, түзу және бұрыштық өлшеуге және түсіріске арналған құрылғылар және құралдар (центрлеу құралдары, тіктеуіш (отвес), динамометр және т. б. ); • ниверлирлеуге арналған құралдар мен құрылғылар.
Бірінші топқа жататындар жерасты қазбаларында маркшейдерлік тірек жүйелерін центрлеу және бағыттауға арналған құралдар мен жабдықтар (болат, сым, шығыр (лебедка), блоктар, центрлеу пластинасы және т. б. ); тік тау қазбалары арқылы биіктік белгілерді жіберетін құралдар (ұзындық өлшеуіш, ұзын шахталық лента); тілше қазбаларда және тазарту кенжарларда (забой) түсіру үшін құралдар (бұрыш өлшеуіш, аспалы буссоль); қазбаларға бағыт беруге арналған құралдар (лазерлік бағыт көрсеткіштер). Сонымен қатар, бірінші топқа серіктік навигациялық жүйелер жатады.
Екінші топқа қатысты құралдар мен аспаптар: • есептеу үшін; • графикалық жұмыстар мен көлемді есептеу; • графикалық құжаттарды көбейту.
Серіктік өлшеулерді автоматтандыру жүйесі. Тау-кен өндірісіндегі заманауи серіктік технологиялардың қолданылуы.
Серіктік навигациялық жүйелерді маркшейдерлікте қолдану • Қазіргі уақытта озат елдерде геодезиялықмаркшейдерлік өлшеулердің автоматты жүйелері зерттеліп және тәжірибеге енгізілуде. Осындай жүйелер жоғарғы геодезия, астрономия, маркшейдерлік іс, өлшеулік прецезионды технологиялар, электронды-есептеуіш құралдар, математика программалау және ғарышты игеру салаларының нәтижесі негізінде құрылады.
• Қазіргі уақытта принциптік жаңа технологиялар құралдар дамыған – ғарыштық навигациялық және геодезиялық жүйелер және де инерциальды навигациялық және геодезиялық жүйелер, геодезиялық-маркшейдерлік қолданбалы және ғылыми практикалық есептерді шешудегі геодезиялық параметрінің автономды жүйесі болып табылады.
• Ғарыштық геодезия деп – геодезияның ғылыми және практикалық есептер шешуге арналған жердің және ғаламшарлардың жасанды және арнайы спутниктердің қолданылу сұрағы қаралатын геодезия ғылымының таралуы. Алайда, берілген есептер жерге жақын кеңістікте жасанды жер спутниктерінің қозғалу теориясы негізінде шешіледі. Сондықтан ғаламшар геодезиясын спутниктік деп аталуы көптеген ғылыми еңбектерде құқылы болады. • Серіктік геодезия жоғарғы геодезияның ең жаңа және тез дамып келе жатқан тарауы. Ол заманауи физика мен технологиямен берілетін өлшеу құралдарының бәрін қолданады, ал алынған нәтижелерді өңдеу, өте көп ақпараттарды жаңа өлшеу құралдарынан алынған тек күшті ЭЕМ қолдану арқылы ғана мүмкін.
• GPS глобалдi орын анықтау (позиционирлеу) жүйесі (Global Positioning System - GPS). GPS серіктік жүйелерінің нақты уақытта, жер шарының кез-келген нүктесінде және 24 сағат бойы сантиметрлік дәлдікті қамтамассыз ету мүмкіншілігі тау-кен өнеркәсібінде үлкен революция жасады. Жоғары дәлдік пен координаталарды бірыңғай жүйеде анықтаудың жоғары жылдамдығы, кез-келген уақытта және ауа-райында жағдайында нысандар арасындағы көрнекілікті талап етпеуі тау-кен өнеркәсібінде серіктік жабдықтардың кеңінең қолданылуына алып келді.
Жүйенің негізгі сегіз қасиеті, тау-кен техникасының координаталарын анықтауда GPSтың оңтайлы технология ретінде қарастырады: • - нақты үш өлшемді позициялау: GPS - кеңістікте объектілердің орнын анықтайтын позициялау жүйесі. Объектінің координаталарын тез арада бірыңғай жүйеде алу арқылы, оларды басқа жүйелерге сандық түрде қателіксіз тасымалдауға болады. Сонымен қатар GPS дәл уақытты анықтайды; • - 24 -сағаттық: GPS спутниктіктері, кез келген жерде, күн сайын, күні-түні үздіксіз жұмыспен қамтамасыз етеді; • - кез-келген ауа-райында жұмыс: GPS жүйесі серіктерге дейінгі қашықтықты өлшеу үшін радио сигналдарды пайдаланады. Бұл сигналдар бұлтты, жаңбыр немесе қар әсер етпейтін жиілік диапазонында орналасқан; • - шексіз пайдаланушылар: GPS - радио немесе теледидар сияқты радиохабар жүйесі, сондықтан пайдаланушылардың шексіз болуы мүмкін; • - өзара көріну: GPS үшін түрлі жер кедергілерден спутниктердің ғана « көрінуін » талап етеді; • - динамикалық позициялау жүйесі: GPS қабылдағыштары үздіксіз жерсеріктерін бақылайды, тіпті жоғары жылдамдықпен қозғалып келе жатқан нысандардың орналасқан жерін дәл есептеп, көрсете алады; • - тегін қолданыс: GPS жүйесін мен қабылдағыштары барлық пайдаланушыларды өз қызметтерін тегін қамтамасыз етеді.
• Тау-кен жұмыстарына қолайлы болып келетін екі әдіс: шынайы уақыттағы кинематика (RTK) және «ұшу кезіндегі» инициализациялау кинематикасы (OTF). Бұл екі әдіс базалық станциядан деректерді пайдалану арқылы тез уақытта координаталарды сантиметрлік дәлдікпен алуды қамтамассыз етеді. RTK және OTF қабылдығыштары тау-кен жабдықтарын басқарудағы заманауи автоматтандыру жүйелерінің негізі болып табылады. RTK және OTF жаңа технологиялардың пайда болуымен жұмыс аланыңда нақты тікелей шешім бірден алуға мүмкін болды. Ұңғымаларды салу, тау қазбаларының көлемі мониторингіде, борттардың мерзімді өзгерістері және топографиялық түсіріс жұмыстарын орындау кезінде маркшейдерлік жұмыстардың өнімділігі 100 % өсті. Бүгінгі таңда бүкіл әлемде тау-кен компаниялары маркшейдерлік жұмыстар үшін Trimble RTK жүйесін пайдаланады.
Маркшейдерлік іс және карьердегі тау-кен көлік техникасын бақылау үшін спутниктік жүйелер • TRIMBLE фирмасының глобальді спутниктік позициялау жүйесі Қазіргі уақытта TRIMBLE компаниясы ғылыми-зерттеу, өндіру және спутниктік жабдықтарды жеткізумен танылған әлемдік көшбасшы болып табылады. TRIMBLE компаниялардың арасында бірінші болып экономикалық қызметтің түрлі салаларында пайдалану үшін, өнімділік мен дәлдік сипаттамалары түрлі GPS- қабылдағыштары мен жүйелердің жаппай өндірісін игерді.
Спутниктік жүйелер арқылы тау –кен көлік техникасын бақылау
• Топографо-геодезиялық жұмыстарда картографиялық зерттеулер жасау үшін жоғары дәлдіктегі қабылдағыштар пайдаланылады. Соңғы спутниктік технологияларды қолдана отырып, операторлар нақты уақытта сантиметрлік дәлдікпен орналасу туралы сұхбатты анықтауға болады. • Маркшейдерлер, геологтар мен бұрғышылаушылардың тау-кен жұмыстары ақпаратын жинаудың автоматтандырылуы барлық жұмыс циклдарының нақты күйін көрсетуге және өндірісті басқаруды келесі деңгейге шығарады. • Озық бағдарламалық қамтамасыз ету құралдарын пайдалану арқылы тау-кен техникасының бірыңғай бақылау орталығында экранда нақты уақытта, оларды көрсетіп, жүк көліктері, экскаваторлар, бульдозерлер, тиегішгер және басқа да қондырғылардың қадамын жоспарлау мәселелерін шешуге мүмкіндік береді.
• 4000 сериясының қабылдағыштарды - TRIMBLE компаниясымен шығарылған маркшейдерлік жұмыстар үшін ең жоғары сапалы GPS - қабылдағыштарын өндіреді. Ол арқылы (1: 500 000 және одан жоғары)жоғары дәлдікпен маркшейдерлер қажетті тығыздықпен карьерде геодезиялық торларды жиілету жұмыстарын орындайды. Олардың негізінде жабдықтарды жиынтығы - GPS Total Station- дәстүрлі геодезиялық әдістермен салыстырғанда 1, 5 -2 есеге жұмыс өнімділігін арттырып, сол дәлдікті нақты уақыта алуға мүмкіндік береді. Жұмысты мемлекеттік және жергілікті координаттар жүйесінде орындауға болады. Сонымен қатар маркшейдерлер дәстүрлі есептерді оңай шеше алады, мысалы, түрлі объектілерді жер бетіне шығару немесе қазба көлемін есептеу.
• Төмен дәлдік талаптарында, Pathfinder қабылдағыштарын пайдалануға болады. Осы серияның Pro. XL қабылдағышы өлшеудің әрбір секунды сайын көлденең және тік координаталардың субметрлық дәлдігін қамтамасыз етеді. Бұл қабылдағыш карьер бортының жылжуын немесе мерзімді өлшем көлемінің тұрақты мониторингін жүргізу үшін ыңғайлы. Координаттардың автоматты жазбасынан басқа маркшейдер орыс тілінде түрлі қосымша деректерді қабылдағыштың ішкі жадысына енгізе алады, бұл деректердің сәйкес болу мүмкіндігін жояды. Геодезиялық жұмыстарда барлау ұңғымаларының түсірісі кезінде қабылдағыш дәлдігін 10 сантиметрге дейін жоғарылатуға болады.
Тау-кен өнеркәсібінде спутниктік жүйелерді қолданудың кейбір аспектілері: Бұрғылау қондырғысын басқару. • GPS пайдалана отырып бұрғылау қондырғыларын басқару бұрғылау дәлдігін және өнімділігін жақсартуға болады. Басқару жүйесі ауа райы жағдайына қарамастан тәулік бойы жұмыс істейді. Бұрғылау қондырғылары алдын ала белгілеу қажетінсіз жоспарланған бұрғылау торының үстімен жылжиды. Нақты қорытынды есептеу үшін ұңғымалардың нақты координаттары бұрғылау жұмыстарының мониторинг деректерінің құрамына енгізілуі мүмкін.
Экскаваторлар мен жүк тиегіштерді басқару. • Экскаваторлар мен жүк тиегіштер сантиметрлік дәлдікті қамтамасыз ететін басқару жүйелерін орнату, учаскедегі таңбалау бойынша маркшейдерлік бригадалардың қымбат жұмысын жояды. Машинистер арнайы дисплейлерде нақты визуалды ақпаратты пайдалана отырып, жобалау белгілері орната алады. GPS- қабылдағыш ковшының дәл орнын анықтаудан бастап, тау қазбасының шекарасы және кенді денесінің құрылымы туралы ақпарат автоматты түрде бірыңғай басқару жүйесіне енгізіледі. Дәл тиеу техникасын бақылау қабілеті забойдың ең тиімді параметрлерін бағалауға мүмкіндік береді.
Қазу машиналарын басқару. • Отвал орнын дәл біле отырып, өндіріс және жерді рекультивациялау байланысты жұмыстар құнын төмендетуге болады. Бульдозерлер мен грейдер жүргізушілерінің іс-әрекеттерін жобалық жер бедерінің немесе өзгерту жұмыстарын жер бетіне шығару қажеттілігінсіз басқаруға болады. Бұл қымбат уақыт пен отынды үнемдеуге, сондай-ақ жұмыс және есептердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Қалпына келтіру жұмыстары ең төменгі шығындармен жүзеге асырылады, сонымен қатар топырақтың төменгі және жоғарғы қабаттарының салынуына кепілдік беріледі.
Бағдарламалық қамтамассыз ету жүйесі • Leica Geo Office - GPS / ГЛОНАСС қабылдағыштары , жалпы станциялары мен деңгейлері бойынша жиналған деректерді импорттаушы және экспорттаушы , визуализациялау , өңдеу және басқару үшін тахеометрлер мен нивелирлердің барлық қажетті деректерді жинақтаған бағдарламалық қамтамасыз ету жүйесі. Сондайақ басқа да бағдарламалық құралмен интерфейсті қолдайды. Талдау және деректерді өңдеу бірге немесе бөлек жүзеге асырылады. • LEICA Geo Office бағдарламалық құралының мақсаты : - деректерді басқару ; - өзгертпелі деректер импорты және экспорты ; - GNSS , TPS және сандық нивелирлер үшін құралдар ; - визуализация және өңдеу ; - есептерді жасау ; - дұрыс оқшаулау ; -GPS деректерді өңдеу және түрлендіру ; -Rinex импорты ; жоспарлау және 3 D реттеу.
Далалық жұмыстар үшін бағдарламалық қамтамассыз ету жүйесі • Leica Smart. Worx Viva - қазіргі заманғы кезкелген күрделі геодезиялық проблемаларын шешу үшін бағдарламалық қамтамасыз етудің әмбебап құралы болып табылады. Ол сізге күрделі, қарапайым геодезиялық қызметтерді орындауға мүмкіндік береді , сондай-ақ күрделі инженерлік жобаларды іске асыруға болады. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету CS 10 дала контроллері немесе CS 15 , және инженерлік тахеометрде орнатылады. • Қарапайым және ыңғайлы мәзірі. Барлық функциялары , төрт негізгі топқа
• Картамен жұмыс. Түсіріс жұмыстары, бөлу жұмыстары; көлемді есептеген кезде, ол әрқашан «карта» мәзірінде бейнеленеді. Smart. Worx Viva тікелей сызықтар мен полигондар сызбаларын сақтауға мүмкіндік береді. Мәзірдегі бағанаға басып түрі мен түсін таңдауға болады. Кейін боялған жұмысты DXF формат экспорттауға болады. « Карта » мәзірі нүктелерді жер бетіне шығаруға көмектеседі. Бөлу мүмкіндіктері : нүктелер , сызықтар, аудандар, көлбеулер , ЖСМ.
CAD файлдармен жұмыс. Далалық контроллерге сызықтар , полигондар бар DXF форматтағы файлдарды жүктеу жеткілікті. Smart. Worx Viva CAD файлдардың барлық элементтерін оқиды. Бағдарламалық қамтамасыз ету , Сізге , жұмыс жобасында жеке CAD файлдар элементтерін импорттауға, ( олардың , белсенді көрінетін немесе жасырын жасау ) топтарымен жұмыс істеуге, өңдеу және қолданыстағы құжаттарды толықтыруға мүмкіндік береді.
Қорытынды: • Спутниктік жүйелерді пайдалану өндірістік процестерді ұйымдастыру, басқару, есепке алу және бақылау сапасы мен өнімділігін жаңа деңгейге көтереді. Қозғалмалы қондырғыларда орнатылған автоматтандырылған жүйелерді (локомотив, экскаваторлар, грейдерлер, т. б. ) пайдалану маркшейдер рөлінің өзгеруіне әкеледі - бұл жүйелік инженер болып, және оның мақсаттары жобалау деректерді жоспарлау мен дайындау, міндеттерді қалыптастыруды және олардың орындалуын бақылау . Болашақта геодезиялық спутниктік технологияларды кең қолдану күтілуде . Спутниктік зерттеулер пайдалану тау-кен кәсіпорындарының экологиялық мониторингі үшін бірінші кезектегі проблемаларды шешудің жаңа тәсілдерін ашады.
Қолданылған әдебиеттер: • 1. GUIDE TO GPS POSITIONING by David Wells: Canadian GPS Associates, 1987. • 2. MAGELLAN GPS NAV 5000 PRO, USER GUIDE, by Magellan Systems Corporation, 1993. • 3. Бровар В. В. , Магницкий В. А. , Шимбирев Б. П. Теория фигуры Земли. – М. : Геодезиздат, 1961. • 4. Шимбирев Б. П. Теория фигуры Земли. – М. : Недра, 1975. • 5. Макаров Н. П. Геодезическая гравиметрия. – М. : Недра, 1968. • 6. Катевян С. К. Главный фактор, определяющий точность современной геодезии. – М. : Геодезист, 2001, № 6. • 7. Урмаев М. С. Оптимальный метод интегрирования уравнений движения ИСЗ. – М. : Геодезист. 2001, № 6. • 8. Ильичев А. Н. Пахмутов Л. П. Высшая геодезия, учебник для спец. 0901 «Маркшейдерское дело» . – М. : МГИ, 1993. • 9. Ғаламтордан алынған сілтемелер : http: //www. sovzond. ru; http: //www. ikonos. ru; http: //www. orbimage. com; http: //www. geoeye. com.
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!
GPS және ГЛОНАСС позициондаудың глобальды серіктік жүйелердің жалпы құрылымы Ғарыштық сегменті Басқару және бақылау сегменті Тұтынушы сегменті Жер үстелік сегменті
ҒАРЫШТЫҚ СЕКТОРЫ Ғарыштық сектор GPS серіктер жүйесiне кiретiн жиынтықтан тұрады. Серіктерге орнатылған аппаратура жерге сигналдардың берiлуiн жүзеге асырады, оның негiзiнде серік пен жердегi бақылау нүктесiнiң қашықтығы өлшенедi және серіктер эфемеридтерi, сағаттарының көрсеткiштерiн түзетулер және т. б. туралы ақпараттар жинақтайды.
GPS және ГЛОНАСС жүйелердің ғарыштық сегменті Параметр Жүйедегі ЖЖС саны Орбитальды жазықтықтардың саны ГЛОНАСС GPS 24* (3 қордағы) (4 қордағы) 3 6 Орбитаның көлбеулігі 64. 8 55 ЖЖС айналу периоды 11 h 15 m 44 s 11 h 58 m 00 s 19100 км 20150 км Координаталар жүйесі ПЗ-90 WGS-84 Жұмыс істеу мерзімі 3 жыл 7. 5 жыл Жердің бетінен ЖЖС биіктігі * қазіргі кезде 30 GPS SV’s және 17 ГЛОНАСС SV’s жұмыс істейді. 48
GPS және ГЛОНАСС жүйелердің ғарыштық сегменті ГЛОНАСС ғарыштық аппараттардың жүйесі GPS satellite GPS ғарыштық аппараттардың жүйесі ГЛОНАСС спутник 49
GPS және ГЛОНАСС жүйелердің ғарыштық сегменті GPS satellite, BLOCK IIR Запуск спутника GPS, BLOCK IIR GPS satellite, BLOCK IIA ГЛОНАСС спутник 50
БАСҚАРУ МЕН БАҚЫЛАУ СЕКТОРЫ Басқару мен бақылау секторы орталық жетекшi станциямен бүкiл жер шары бойынша таралған бiрнеше станциядан тұрады. Бұл сектордың негiзгi мiндетi серіктердiң жұмысқа қабiлетiн бақылау, әрбiр серіктiң эфемеридтерiн және атмосфераның қабылдаған модель параметрлерiн жүйелi түрде нақтылау, әрбiр серікте орнатылған сағат көрсеткiштерiне түзетулер енгiзу және т. б.
GPS жүйенің басқару және бақылау сегменті Колорадо. Спрингс о. Гавайи о. Вознесения о. Диего. Гарсия атолл Кваджалейн 52
ГЛОНАСС жүйенің басқару және бақылау сегменті 53
GALILEO Европалық глобальды навигационды жүйе (2013 г. жылы қолдануға жобаланған) Параметр Жүйедегі ЖЖС саны Орбитальды жазықтықтардың саны Орбитаның көлбеулігі Жердің бетінен ЖЖС биіктігі Координаталар жүйесі Жұмыс істеу мерзімі Мәні 30 GPS 24* (4 в запасе) 3 6 54 22966 км GTRS 12 жыл 55 20150 км WGS-84 7. 5 жыл * Қазіргі кезде орбитаға 2 SV’s шығарылған 54
GALILEO жүйесіндегі серіктің жалпы түрі
Жер үстелік сегменті (IGS торы) 56
57
58
ТҰТЫНУШЫ СЕКТОРЫ Тұтынушы секторы пайдаланушының кең таралған аппаратурасының барлық жиынтығын өзiне бiрiктiредi, оның көмегiмен серіктерден радиосигналдарды қабылдап алу және оның негiзiнде тұтынушыны қызықтыратын бақылау пунктiнiң орналасқан орнын сипаттайтын және анау немесе басқа дәуiрге тән дәл уақытты көрсететiн қорытынды нәтижелер есептелiнедi.
Маркшейдерлік, геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Mineframe бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижесін өңдеу технологиясы
Mineframe Тау жұмыстарын жүргізу және жобалау, автоматтандырылған жобалау жүйесі.
Mineframe - тау-кен жұмыстарын жобалауға, жоспарлауға және автоматтандырылған жобалау жүйесіне арналған бағдарлама. Бұл жүйе тау кен жұмыстарында кездесетін геологиялық, маркшейдерлік және техгологиялық кешенді тапсырмаларды тиімді шешуге арналған. Жүйе үшөлшемді (3 D) үлгімен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін ауқымды құрал-жабдықтар жиынына ие. Олардың арасында, геологиялық үлгілер, кен жыныстары мен жер қабаты, маркшейдерлік тірек нүктелері, тау-кен өнімі, құрылымдық элементтер мен тау- кен жұмыстарын жүргізу жүйесі, табиғи (карьерлерде және үйінділерді қоса алғанда) және техногендік беттер, сақтау орындары және шұңқырлар бар.
Карьер ішіндегі көлік жолдары
Жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларда автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • Тірек және түсіріс торларының маркшейдерлік нүктелер каталогын жүргізу. • Әртүрлі форматтағы файлдардан, тахсометр тәжірибесіндегі деректер файлдарын қосқандағы маркшейдерлік нүктелерді импорттау. • Маркшейдерлік нүктелерді үшөлшемді кеңістікте, тік қималарда және пландарда орналастыру. • Негізгі және технологиялық жер бетін модельдеу, топографиялық жер бетін, карьер бетін, құлау, жерасты тау жұмыстарындағы фронт шекарасы, кен қоймасы, тау массасының қирауы. • Жер беті тірек моделі бойынша бірдей биіктіктей изосызықтарды құру. • Карьерлердің сандық моделін жүргізу.
Майнфрэйм бағдарламасындағы кен орнының сұлбасы
Жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларда автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • Маркшейдерлік планшеттердің, графикалық деректер негізінде жерасты тау қазбаларының моделін құру. • Маркшейдерлік өлшеу деректері бойынша жерасты тау қазбаларының проходкасын модельдеу. • Детальді түсіріс қорытындысы бойынша жер асты тау қазбаларына қазба қимасына түзету енгізу. • Кез келген күнтізбелік периодта қазбаны жүргізудегі визуалды және сандық мағлұматтарды алу. • Тура және кері геодезиялық есепті шешу.
Инфрақұрылым объектілерін және рельефті модельдеу
Жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларда автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • • • Тура және кері әдіспен нүктелердің координатасын анықтау. Жүрістерді құрастыру схемалары және есептеу кестесі арқылы теодаметтік жүрістерді есептеу және теңестіру. Теодамет және тахеометрлік түсіріс қорытындыларын өңдеу, сол негізіде маркшейдерлік нүктелердің, полигондардың және контурлардың моделін алу. Тау қазбаларының сұлбасын құру. Тау графикасының стандартына сай маркшейдерлік объектілер бейнеленген жобалардың, қималардың қорытындыларын шығару.
Майнфрэйм ашық тау-кен жұмыстары. Басты функциялары • Бұл модуль ашық тәсілмен басқару технологиялық проблемаларды жедел шешуге, сондай-ақ жүйеснің диспетчерлік редакторы жеткізіледі. Жүйе мынадай функцияларды жүзеге асырады: • Көлік коммуникациясы жазу жүйесімен карьер бортының құрылысы; • Қазба бірлігінің құрылыс моделі, олардың сандық және сапалық көрсеткіштерін есептеу; • Кен денесінің және қаттың қалдық қуатының изосызығын құрастыру; • Бергштрих пен бірдей биіктіктегі нүктелерді қосатын изосықтарды құрастыру; • Қимада, блокта және горизонттарда пайдалы қазбаның көлемі; • Сейсмониторинг нәтижелерін визуализациялау; • Тау-кен техникасының жұмыс істеу кестесі; • Категория бойынша пайдалы қазбаның бөлінуі; • Карьер шекарасының оптимизациясы; • Жобаны бұрғылауға қалыптастыру; • Массалық жарылысқа технологиялық құжаттарды дайындау.
Ашық тау кен жұмыстарында жарылысты жүргізу жобасы
Қорытынды • Қазіргі кезде Mainframe бағдарламасы жиі қолданады. Себебі, бағдарламада геологиялық, маркшейдерлік жұмыстарды комплексті түрде автоматтандыруға, 3 D форматында жұмысты көруге және көптеген программаларға сонымен қатар Autocad бағдарламасына импорттауға болады. Бұл көптеген жұмыстарды жеңілдетіп, уақытты үнемдетеді.
Қолданылған әдебиет • Лукичёв С. В. , Наговицын О. В. , Белоусов В. , Ким А. В. , Мельник В. Б. Тау-кен журналы № 9, 2004, 78 -80 бет. Тау кен ісін жүргізу және автоматтандыру жүйесін енгізу. • Лукичев С. В. , Наговицын О. В. Mine. Frame 3. 0 автоматтандыру жүйесі - Тау – кен ісі, № 6, 2005, 32 -35 бет • Лукичев С. В. , Наговицын О. В. , Морозова А. В. Mine. Frame жүйесінде рудалы және қатпарлы кен орнын модельдеу. ГИАБ, № 5, 2005, 296 -297 бет. • "Горная Промышленность" журналы № 6 2005 • Ғаламтордан алынған сілтеме: http: //miningmedia. ru/ru/article/ekonomic/1186 -avtomatizirovannaya-sistemamineframe-30 kompleksnoe-reshenie-gorno-geologicheskikh-zadac
Маркшейдерлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде GEMS бағдарламасының қолданылуы. Жұмыс нәтижесін өңдеу технологиясы.
GEMCOM GEMS Канадалық компания Gemcom Software International Inc. әзірлеген GEMCOM жүйесі, бастапқы деректер енгізуден бастап кен орындарын модельдейді , ашық және жер асты тау кен жұмыстарын жобалау мен жоспарлау жұмыстарын орындауға барлық қажетті функциялар бағдарламалық жүйе . Сонымен қатар бағалау, басқару және шахталық барлаудың бастапқы кезеңінең өндірістің соңғы кезеңіне дейінгі бақылау жүргізу үшін , тау-кен саласына арналған бағдарламалық қамтамасыз ету және қызмет көрсету шешімдерін ұсынады. GEMS ™ барлау, модельдеу , жобалау , ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді шахта кен орындарын жоспарлауға байланысты әр түрлі мамандықтар бірлескен топтары үшін интеграцияланған тау-кен және геологиялық мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді.
Модульдері • • • Барлау деректерін басқару Геологиялық тестілеу Кен орнын модельдеу Геомеханикалық есептеулер Карьер және шахталарды жобалау Тау кен жумыстарын жоспарлау Жоспарлау және өндірістік бағдарлама Өндірісті бақылау Тау-кен жабдықтарын басқару Экологиялық модельдеу Құжатты басқару Маркшейдерлік есептеулер
Конфигурациялары Windows үшін барлық Gemcom орнатулары ортақ, визуализацияны өңдеуге және деректерді модельдеуге мүмкіндік беретін 2 D (екі өлшемді) және 3 D (үш өлшемді) графикалық ортасы болып табылады.
Gemcom функциялары • Интерактивті режимде геологиялық бірліктер және жер бедерін құру үшін ұңғылар мен қиылыстыруларды пайдалану және бейнелеу • Түрлі нысандарда кен денесінің блоктік моделі көрсету • Маркшейдерлік деректер базасынан нүктелерді көрсету және пайдалану • Бұрғылау ұңғымалардың , нүктелердің және полилиниялардың тіркесінен триангуляциялық тұрақты емес торын пайдаланып жер бедерін жасау • Контурлық беті тегістеу, тұйықтау • Тік және көлбеу разрездер мен пландарның 2 D және 3 D көріністер арасында жылдам ауысу
Барлау және ресурстарды модельдеу Сіз пайдалы қазбалардың кен орындарын, сондай-ақ деректерді басқару, графиктер, карталарды, жер бедері және тау жынысы модельдерін жасауға, және визуализациялау үшін пайдаланылады. Кен орындарын жоспарлау Карьер мен жерасты операцияларында GEMS жоспарлау және жобалау ерекшеліктерінің қол жетімділігін қамтамассыз етеді.
Тау-кен жұмыстары GEMS өндірістің негізгі процестерін бақылауға мүмкіндік береді. Барлық шешімдер , талабы бойынша орталық деректер базасынан ақпаратты қол жетімді пайдалана отырып жасалған.
GEMS бірлескен шешімі бірнеше күмәнді ақпарат көздері жалғыз ғана сенімді мәлімет көзі
Артықшылығы: - Орталық деректермен байланыс - орталықтандырылған дерекқор ақпарат қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, қайталанатын деректерді жояды және дәлдігін жақсартады, бір дерекқорда бірге жұмыс істеуге мүмкіндік береді - пайдалану қарапайымдылығы - easy-of-use жүйесі - жұмыс процесі барысында пайдаланушыларға көмектеседі; - стандартты технологиялармен интеграциясы - Microsoft - қосымшаларымен интеграция жұмыс процесін неғұрлым ыңғайлы жасауға мүмкіндік береді; - ресурстар мен қорларда сенімділігіңіз; - жақсартылған тау-кен жобалары мен кестелер өнімділігі мен табыстылығын арттыру; - графиктер , диаграммалар , мәтін блоктар ; растрлық суреттер, кестелер , Excel, Word құжаттар мен басқа да объектiлердi басып шығару парақтарында орналастыруға Plot. Maker мүмкіндік береді.
Жүйе маркшейдер саласында келесі тапсырмаларды автоматты шешуді қамтамасыз етеді: • Негізгі және технологиялық жер бетін модельдеу, топографиялық жер бетін, карьер бетін, құлау, жерасты тау жұмыстарындағы фронт шекарасы, кен қоймасы, тау массасының қирауы. • Карьерлердің сандық моделін жүргізу. • Маркшейдерлік планшеттердің, графикалық деректер негізінде жерасты тау қазбаларының моделін құру. • Маркшейдерлік өлшеу деректері бойынша жерасты тау қазбаларын модельдеу. • Кез келген периодта қазбаның және ұңғымалардың визуалды және сандық мағлұматтарын алу. • Тау қазбаларының сұлбасын құру. • Жарылыс жұмыстарының шекараларын анықтау.
GEMS бағдарламасындағы кен орнының 3 D модельдері
Қорытынды: Бағдарлама келесі тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді: деректерді басқару, геологиялық модельдеу, ресурстарды бағалау, жобалау және оңтайландыру, стратегиялық жоспарлау, шахтаны жоспарлау, ғылымизерттеу , жарылыс жұмыстарын жүргізу және жұмыс процесін толық автоматтандырады. «Gemcom GEMS адам ресурстарын пайдалану тұрғысынан үлкен басымдылыққа ие. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету, басқа бағдарламаларға қарағанда адамдарға оқытылуы оңай, қазірдің өзінде бүкіл әлемде танылады» , - IAMGOLD корпорациясының вице-президенті және бас атқарушы директоры Renaud Adams.
Қолданылған әдебиет • "Горная Промышленность" журналы http: //www. miningmedia. ru/ • Ғаламтордан алынған сілтемелер: http: //www. geovia. com/ http: //www. infomine. com/suppliers/Public. Doc/Gemcom/GEMS. pdf http: //www. geogeny. biz/download/GEMS. pdf
K-MINE бағдарламасы
K-MINE бағдарламасының статистикалық өңдеу мәліметтері және геометриялық құрылымы
K-MINE жер бетіндегі әр түрлі қиындықтағы тапсырмаларды орындауға арналған қазіргі кезгі компьютерлік бағдарламалардың бірі. Бүгінде K-MINE жүйесі геодезия, маркшейдер, картография, геология, экология, тау кен мамандықтарында жобалау бойынша таптырмас құрал болып табылады. Сонымен қатар ауылшаруашылық, кадастр, жер асты және ғарыштық түсірістерді өңдеу, өндірістік объектілерді жобалау мамандарының еңбектерін осы бағдарлама арқылы елестетуге болмайды. K-MINE бағдарламасы жұмыстың сапалы және нақты болуын қамтамасыз етеді және тау кен өндірісінде қиындығы жоғары үрдістер мен үшөлшемді сызбаларды автоматтандыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар K-MINE бағдарламасы баска өндірушілердің үш-төрт жүйеден құрылған комплексін алмастыра алады.
K-MINE мүмкіндіктері Ø тұрған жер, елді-мекен, өнеркәсіп ауданы, тау-технологиялық құрылымдарды (карьер, шахта, т. б. ), кенорны жобасының электрондық картасын құру; Ø растрлық суреттердің калибровкалау және жабыстыру; Ø суретті векторлау; Ø үшөлшемді модельдеу; Ø ГАЖ жүйесіндегі басқа мәліметтерді импорттау және экспорттау; Ø тау кен жұмыстарын (ашық және жер асты) маркшейдерлік қамтамасыз ету; Ø әр түрлі түсіріс мәліметтерін өңдеу (геодезиялық, топографиялық, ЖҚЗ және т. б. ); Ø бұзу-жару жұмыстарының орындалу сапасына бақылау (жарылған кен денесінің гранулометриялық құрамын анықтау, бұзу және жару картасының кіріспесі, бұзу-жару жұмыстарының паспортын құру); Ø тау кен жұмыстарын геологиялық қамтамасыз ету; Ø тау кен жұмыстарын пландау; Ø тау кен жұмыстарын жобалау; Ø бұзу-жару жұмыстарын жобалау; Ø құрылыс, коммуникация, мекеме элементтерін жобалау; Ø пайдалы қазбалар кенорнының қорлары мен пайдалы қазбалар қорының геологиялық-экономикалық бағасы.
Даму тарихы 1995 жылы K-MINE украиналық бағдарлама алғаш рет маркшейдерлік жұмыстарда автоматизациялау қолданысқа енді, бірақ бұл тек алғашқы қадамдардың бірі ғана болды. Қазіргі кездегі жасалған K-MINE бағдарламасы тау кен өндірісіндегі барлық бағыттағы үрдістерде жұмыс істейді. 2010 жылы жаңа форматтағы мүмкіндігі жоғары K-MINE жүйесін SVIT GIS Халықаралық ғылыми практикалық семинарында өткізе бастады. Форумнын басты жоспары көпшілікке мәлім K-MINE жүйесінің басқа да шет елдерде қолдану мүмкіндігін арттыру.
Функционалдылығы K-MINE бағдарламасының функциясымен бір уақытта бірнеше кең ауқымды тапсырмаларды шешуге болады. Бұл бағдарлама көмегімен электронды карталарды, кескіндерді, пландарды, геологиялық экономикалық баға беруді құруға болады. K-MINE бағдарламасымен барлық салада жұмыс істеуге болады және ол жұмыс істеудегі жер сұрақтары мен лицензиялық сұрақтардың шешімін табуға мүмкіндік береді. Тау кен өндірісіндегі барлық мамандықтарды.
Нормативтілігі Бағдарламасының нормативтілігі заң шығару органдарының және СНГ бойынша құқықтық актілер талаптарына, стандартқа сай келеді. Және бұл шет елдерге шығару алдындағы аналогтық тексеру болып саналады. Қолдану жеңілділігі Практикада қолданушылардың бағдарламаны тез меңгеруін қөрсетіледі. Жылдық өнімділікті есертеу үшін қолмен жұмыс істеу бір айға созылады, ал KMINE бағдарламасының көмегімен осы тапсырманы бір күнде орындауға болады, сол себепті бұл бағдарлама тиімді болып келеді. Сонымен қатар жұмыс істеу қарқындылығын арттырады, қауіпсіздікті қадағалайды, өнімнің сапасын арттырады.
Аграрлық инженерлік жұмыстарда Agro. MINE, электрондық жұмыстарда КАІ документоборот, медициналық жүйелерде КМИС, өндірістің ресурстарын жоспарлауда КАІ предприятия бағдарламалары қолданылады.
Бұрыштық өлшеу-қашықтан өлшеу кешені және электронды тахеометр. Электронды тахеометрлердің өлшеулерін автоматтандыру жүйесі.
Электронды тахеометрлердің өлшеулерін автоматтандыру жүйесі • Қазіргі заманғы электронды тахеометрлерде автоматтандыру жүйелері құрылған. Бұл жүйелер жұмыс істеу барысын жеңілдетіп, оңайлатады. • Осы автоматтандыру жүйелері арқылы келесі жұмыстарды орындауға болады: - Координаталары белгілі нүктелерде өлшеу жұмыстарын жүргізу; - Мемлекеттік және жергілікті торлар жүйесінде координаталарды анықтау; - Координаталары бойынша нүктелерді салу; - Биіктік белгілерін анықтау; - Ауданын есептеу және т. б.
Электронды тахеометрлердің техникалық сипаттамалары Nikon Nivo 2. M Topcon GPT 3003 N Stonex R 2 Sokkia SET-530 R Leica TCR-405 Trimble 3605 DR Spectra Precision Focus 30 Robotic Leica TS 06 plus R 1000 Көру дүрбісінің ұлғаюы 30 х 30 х 30 х 31 х 30 х Бұрышты өлшеу дәлдігі, с 2 3 2 5 5 5 3 2 Бір стандарты призмаға өлшеу қашықтығы, дейін, м 3000 5000 3500 3000 4000 3500 Шағылыстырғышсыз өлшеу қашықтығы, дейін, м 1200 250 350 100 80 120 800 100 Бір призмаға қашықтықты өлшеу дәлдігі, мм 3+2 ррm 2+2 ррm 3+2 ррm 2+2 ррm 1, 5+2 рр m Судан сақталынуы IP 66 IPx 66 IP 54 IPx 55 IP 55 Деректерді сақтау, нүкте 24 000 10 000 4 000 8 000 100 000 Салмағы, кг 5, 1 6, 0 5, 3 4, 2 6, 7 6, 0 5, 1 Жұмыс істеу температурасы, °С -20 + 50 -20 + 50 Техникалық сипаттамалар Сыртқы көрінісі
LEIСA электронды тахеометр • LEIСA фирмасының тахеометрлері бір технология бойынша жұмыс істейді. Бұл фирманың тахеометрлерінде MS-DOS және LISCAD автоматтандыру жүйелері қолданылады. • LEIСA фирмасының LISCAD ақпараттық жүйесі келесі мәселелерді шешеді: - тахеометр және АҚ арасында мәліметтермен ауысу; - жүрістер мен торларды теңестіру; - сандық пландар мен карталарды салу; - инженерлік мәселелерді шешу және проектілеу; - мәліметтерді ГАЖ және САПР-ға импорттау/экспорттау; - GPS мәліметтерін енгізу; - шрифтарды, сызықтарды және шартты белгілерді өңдеу.
Электронный тахеометр Leica TS 06 plus Техникалық сипаттамалар Leica TS 06 plus R 1000 Көру дүрбісінің ұлғаюы 30 х Бұрышты өлшеу дәлдігі, с 2 Бір стандарты призмаға өлшеу қашықтығы, дейін, м 3500 Шағылыстырғышсыз өлшеу қашықтығы, дейін, м 100 Бір призмаға қашықтықты өлшеу дәлдігі, мм 1, 5+2 ррm Судан сақталынуы IP 55 Деректерді сақтау, нүкте 100 000 Салмағы, кг 5, 1 Жұмыс істеу температурасы, °С -20 + 50
SOKKIA электронды тахеометрлер • SOKKIA фирмасы өзінің автоматтандыру жүйесін қолданады. Ол – SDR форматы. Осы ақпараттық жүйе арқылы SDR форматындағы мәліметтерді ASCII, DXF форматтарына ауыстыруға болады. Барлық құралдарға «электронный полевой журнал» қосу керек. Бұл компьютерге теңестірілген, себебі 2400 -7900 дейінгі нүктелердің нәтижелерін сақтауға болады.
TRIMBLE электронды тахеометрлер • TRIMBLE фирмасының TTS 500 тахеометріне Survey Controller жүйесі құрылған. Бұл жүйе барлық геодезиялық есептерді және түсірістерді шешуге мүмкіндік береді.
Trimble M 3 (3") электронды тахеометр Көрсеткіштер Көру дүрбісінің үлкейтуі Мәні 30 x Лазерлі көздегіш коаксиальді, көрінетін қызыл жарық Лазерлі центрлегіш қызыл, жарықтылықтың 4 дәрежесі Бұрыштық өлшеу дәлдігі 3" Арақашықты өлшеу: - 1 призма - шағылыстырушысыз 5 000 м дейін Өлшеу уақыты: - бір призма - шағылыстырушысыз 1, 5 / 0, 8 сек. Дәлдігі: - призмаға көздеу - шағылыстырушысыз Жұмыстық диапозон температурасы Төмен температуралы түрі Шаң – тозаңнан қорғау 400 м дейін 1, 8 / 1, 0 сек. ± 2 мм+2 мм/км ± 3 мм+2 мм/км – 20 °C-дан +50 °C дейін – 30 °C IP 66 КЛ экраны QVGA, 16 -битті түс, ЖК-дисплей TFT. (320 x 240 пикселей) КП экраны графикалық ЖК-дисплей (128 x 64 пикселей) Операционды жүйе Салмағы Windows CE 3, 8 кг
NIKON электронды тахеометрлер • NIKON фирмасының DTM-700 және DTM-800 тахеометрлері MS-DOS ақпараттық жүйесін қолданады. Бұл жүйе мәліметтерді өңдеудің жоғары жылдамдығымен ерекшеленеді. Осы жүйе PCMCIA карталарында қолданылатын DOS форматымен жұмыс жасайды, және мәліметтерді PCMCIA дисководында сақтауға мүмкіндік береді. • MS-DOS жүйесін TOPCON фирмасы да қолданады. GMT 100 электронды тахеометріне Standart Survey Plus жүйесі құрылған, ол барлық геодезиялық есептерді шешуге арналған.
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. • Auto. CAD қолданымда ең көп болған программа, түрлі техникалық проекциялау облыстарында эффектілі түрде жұмыс істеуге мүмкіндігі бар графикалық программалық жүйе. Латын емес тілдерді қолданғандар да бұл программаға тез арада үйрене алады. Сол себебті Auto. CAD дүниежүзінде конкуренциядан тыс болып, ол дүниенің 150 мемлекетінде қолданылады және 2 миллионнан астам регистрацияланған қолданушыға ие. • Auto. CAD-ң бірінші версиясы 1982 ж. жарық көрді және ол DOS жүйесінде жұмыс істеген болатын. Бұл шынында дербес компьютерде жақсы жұмыс істей алатын алғаш автоматты проекциялау программасы еді. Бірінші версияның басты ерекшелігі, файлдардың көбісі, ASCII форматындағы жай мәтіннен құрылған еді.
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. Auto. CAD 2002 түрлі техника облыстарында, ерекшеленген АПРЖ-де қолданылады: - Архитектуралық АПРЖ-де; - Машина жасау АПРЖ-де; - Географиялық ақпараттық жүйелерде; - Ресурстарды бақылау автоматты жүйелерде; - Электротехника және электроникада; - Мультимедиа жүйелерінде.
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. • 2003 жылдан бастап Auto. Desk компаниясы Auto. Cad бағдарламасын әр наурыз айы сайын жаңартып отырады. 2015 жылдың наурыз айында осы бағдарламаның 30 -шы жаңартылған 2016. 20. 1 түрін жасап шығарды. Бірақ ол әлі қолданысқа енген жоқ.
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. Сурет - Auto. CAD-ң жұмыс үстелі
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. 2 -сурет бет пен модельдерді ауыстыруға арналған батырмалар 3 -сурет Display (экран) және Options (параметры) батырмалары
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. 4 -сурет модель фонын өзгерту
Маркшейдрлік-геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Auto. Cad бағдарламасының қолданылуы. Жұмыстар нәтижелерін өңдеу технологиясы. 5 -сурет Auto. Cad бағдарламасымен 3 Dмодельді жасауға болады
Маркшейдерлік - геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде CREDO бағдарламасын қолдану
CREDO бағдарламалық кешең өнімдері 1989 жылдан бастап «Кредо-Диалог» (Беларусь Республикасы, Минск қ. ) ғылыми өндірістік одағы мен өңделеді және таратылып келеді. Өзіңнің даму уақытында кешең жаңа құрылысты жобалау мен көлік жолдарын қайта салудан бастап, инженерлік іздестіруді автоматтандырылған өңдеуді қамтамасыз ету, әр түрлі геоақпараттық жүйесіне мәліметтерді дайындау, көлік жолдарын және өнеркәсіптікпен азаматтық құрылыс объектілерді автоматтандырылған жобалауға дейінгі көп функциялы комплекске жетті.
CREDO бағдарламасының технологиялық комплексі
Қазіргі кезде CREDO кешеңі бір неше ірі жүйеден және көптеген қосымша мақсаттардан тұрады. Кешеңнің әр жүйелер әр аймақтағы ақпараттарды өңдеуді автоматтандыра алады, сондай-ақ территорияның бастапқы жағдайды және құрылатын объектінің жобалық шешімдерін көрсететін біріктірген ақпараттық ортасын өзінің мәліметтермен толтыра алады.
CREDO кешенің қолданып ақпараттарды өңдеуі «CREDO-технология» атағын алды. Оның негізгі артықшылығы әр мамандар арасына мәліметтерді айырбастауды ұйымдастыру болып табылады. Осы кезде әр маманға барлық объектілер бойынша жобалау немесе құрылыстың іздестіру кезкелген стадиясында мәліметтерді көруге мүмкіншілік береді. Сонымен қатар CREDOтехнологиясы CREDO кешен жүйесін басқалай объектіні құру үдірісінде қолданылатын бағдарламалық өнімдермен қатар қолдану мүмкіншілік береді.
CREDO кешені қазіргі танда маркшейдерлік жұмыстарды қамтамасыз ету үшін тау өндірісте маркшейдерлік есептерді шешіп, ұтымды жарақтанған жұмыс орның құрастыру мүмкіндігін береді. CREDO бағдарламасы жүйелі түрде тау-кен кәсіпорында және ғылыми-жобалық ұйымдарында өзінің жұмысын растап жатыр.
Инженер-маркшейдерлік қызметте тау кен өндірісінің алуан объекттерінің үш өлшемді үлгілерін құрастыру және кез келген жобаларды жасау үшін мүмкіндіктері көп – олар, жаңа тау кен обеъктілерін моделдеуден толық құрастыруларға дейін, геодезиялық құралдарды пайдалану арқылы пайдалы қазба массивінің және ашу жынысының көлемін анықтау
Бағдарламалық кешеннің мүмкіндігінің құрылымы: • CREDO DAT • CREDO ТОПОПЛАН • CREDO КӨЛЕМІ
CREDO DAT 3. 0 – Инженерлік геодезия. Мақсаты - өнеркәсіптік және азаматтық объектілерді инженерлік іздестіру, недраны барлау, құрылыспен кадастраны геодезиялық қамтамасыз ету кезінде инженерлігеодезиялық мәліметтерді камералды өңдеуді автоматтандыру.
CREDO ТОПОПЛАН Қолдану облысы: өндірістік, азаматтық және транспорттық құрылыстар объектілердің сызықтық және аумақтық инженерлік іздестірулер; кадастр жүйелер үшін мәліметтер әзірлеу (жер бетінің мәліметтерін жинау); кезекті жоспарларды жүргізу; жерқұрылыстық жұмыстарды жүргізу; атқарушы түсірістерді жүргізу
«Топоплан» модулі
CREDO КӨЛЕМІ Қолдану облысы: топырақ жұмыстарда геодезиялық ұрылыстарды қ өндірісте қамтамасыз етуі; ашық кен орнында пайдалы қазбаны игеруде маркшейдерлік қамтамасыз ету; шикізаттар қоймаларында және құрылыс материалдарында көлемді есепке алу күнтізбелік жоспарларды жүргізу.
Екі бет арасындағы көлемдерін есептеуі
Маркшейдерлік жұмыстарда лазерлік сканерлеудің өлшеулерін автоматтандыру жүйесі
Лазерлік сканерлердің ерекшеліктері Лазерлі сканер қажетті объектілер моделінің кеңістіктегі координаталарын тез арада анықтап, түсіруге арналған. Лазерлі сканердің жұмыс істеу принципі электронды тахеометрге ұқсас және түсірілетін объектіге дейінгі аралықтарды өлшеп, нәтижесінде әрбір нүктенің координаталарын анықтауға арналған. Өлшеу жылдамдығы секундына 2000 -5000 нүктеге дейін қамтиды. Негізгі принципі, сәуле таратушыдан лазер шоғыры объект беткейінен шағылып, қабылдағышқа қайта түседі.
Лазерлік сканерді жасап шығарушы компанияларға: Riegl Lazer Measurement Systems Gmb. H (Австрия); Cyra Technologies (США), Callidus (США); Optech (Канада); MENSI (Франция); Leica (Швейцария) ұсынды.
Optech(ILRIS)-тің лазерлік сканирлеу жүйесі Optech (Канада, Торонто) компаниясының жасап шығарған ILRIS-3 D, ILRIS-36 D, ILRIS-3 DER, ILRIS-3 DMC лазерлік сканерлері кеңістіктегі координаталар моделін құру мақсатында, объектіні жоғарғы жылдамдықта түсіруге арналған. ILRIS 3 D лазерлік сканирлеудің қолдану саласына таукен өндірісі, ландшафт және жер беткейі, энергетика, ескерткіштер мен мүсіндер, жол құрлыстары, т. б. жатады.
ILRIS-3 D лазерлік сканерінің сырт көрінісі
Leica Scan. Station, HDS 6000, Leica Scan. Station 2 сканерлері Геодезиялық аспаптар жасау нарығында «Leica Geosystems» фирмасы үш бірдей лазерлік сканерді ұсынып, геодезиялық аспаптар саласында тағы бір стандарт жасалды. Барлық үш сканер өз аттарына ие болды, олар: Scan. Station, HDS 6000, Scan. Station 2 немесе жоғарғы деңгейлі түсіріс.
Scan. Station, HDS 6000, Scan. Station 2 сканерлері Cyclone программасымен басқарылады. Cyclone – программасы жерді лазерлік сканерлеуге және түсіріс нәтижелерін автоматты өңдеуге арналған.
Cyclone программасындағы жұмыстың орындалу процесі
HDS 6000 сканері HDS (High Definition Survey) – жоғарғы қабілеттегі түсіріс. Ең күрделі тапсырмаларды шешуге арналған аспаптың бірі. Көлбеу сенсоры тахеометриялық түсірісті жүргізіп және кері геодезиялық қиылыстыруды шеше отырып, аспап тұрған жердің координаталарын анықтайды.
HDS 6000 сканері
Riegl – лазерлік сканері Сонымен, аталмыш лазерлік сканерлердің көмегімен табиғи және техногенді процестердің мониторингі, құрылыс пен архитектура, тау-кен ісінде, мұнай-газ саласында, ғимараттарды, тау көшкіндерін, карьердегі аттыру блоктарын, таужыныстарының үйінділерін, т. б. , қолданбалы инженерлік- тапсырмаларды орындауға болады.
Riegl – лазерлік сканері
Маркшейдерлік геодезиялық жұмыстарды орындау кезінде Datamine бағдарламасының қолданылуы. Жұмыс нәтижелерін өңдеу техникалары.
Datamine Studio (Великобритания) DATAMINE (Datamine International, United Kingdom) 1968 жылдан бастап қолданылады. Бұл жүйемен дүниежүзіндегі бірнеше мыңдаған фирмалар және тау-кен кәсіпорындары қолданады. Көптеген сарапшылар бұл жүйені әлдеқайда мықты деп санайды және ол кен-тау кәсіпорындағы жұмыс жүргізу және жбалау кезінде іс жүзінде тексерілген. Орыс тіліне аударылған көптеген документациясы бар, алайда соңғы версияларында толық орыс тілді программасы жоқ.
Datamine бағдарламасының басты модульдері
Әр геоақпараттық жүйенің ерекшелігі болып, оның дерекқоры табылады. Datamine жүйесінде дерекқорды құру мүмкіншіліктері: кен орны туралы толық мәліметті алу және оны сақтау; мәліметтерді тиімді қолдану жобалау және жоспарлау және т. б.
Datamine бағдарламасы бірге жұмыс істеу және бірдей мәліметтерді қолдану ушін арналған өзара байланысқан бірнеше бағдарламалардан тұрады. Datamine комплексі тау-кен жұмыстарын қамтамасыз ету үшін геологиялық, маркшейдерлік, құрылымдық қызметтерден тұрады.
СРНЖ-НЫҢ ТҰТЫНУШЫ СЕКТОРЫ. GPS-ТЫҢ АҚПАРАТТЫ ТЕХНИКАЛЫҚ ТОЛЫҚТЫРУЛАР
• Серіктік радионавигациялық жүйенің пайдалану сегменті серіктік қабылдағыштар мен қосымша жабдықтан тұрады. Пайдаланушының аппаратурасы сәулет, дәлдігі, тағайындауы, бағасы және басқа параметрлер бойынша ажыратылады. Кейде пайдалану сегментіне пайдаланушылардың бірлестік жүйесін және пайдаланушылардың ақпараттытехникалық қызмет көрсетуін жатқызады.
1982 жылы Массачусеттік технология институтында (АҚШ) Чарльз Кунсельманның басшылығымен зерттеу тобы құрылды. Бұл топ Ч. Кунсельманмен өңделген «Макрометр» қабылдағыш прототипінің сынағын жүргізді. 1983 – 1984 жылдары Macrometr V-1000 қабылдағышы арқылы түсірістер GPS технологияның жағдайын дәлелдеді. Атауы Дайындаушы, жыл Macrometer «Макрометрикс V-100 » (Litton Aero Service), 1982 TI-4100 «Тексас Инструментс» , 1982 Бақылаулар Фаза Код Өлшем, масса L 1 кодсыз 69 × 53 × 64 см, 45 кг антенна 91 × 16 см, 16 кг L 1, L 2 38 × 46 × 20 см, 25 кг антенна 28 × 18 см, 2 кг
Сәулет құрылыстағы қабылдағыштардың түрлері Көп каналды деп аталатын үзіліссіз бақылайтын қабылдағыштар 4 немесе одан да көп ғарыштық аппараттарды (КА) үзіліссіз бақылайды, әр канал оған берілген КА-ны басынан аяғына дейін бақылайды. Бұл әр серіктен қабылдайтын навигациялық хабарламаға үзіліссіз беріледі; Мультиплексті қабылдағыштар деп аталатын тез қабылдағыш төрт немесе одан да көп серіктерді бақылайды, бірақ ол өте қысқа интервалда әр серікте кешігеді. Егер бұндай қабылдағыш төрт серіктің арасында қосылса, онда ол олардың әрқайсысында 1/200 с кешігеді; Баяу жүйелі қабылдағыштар әрбіреуінде 1 – 2 с кідіретін басқа серіктерге көшетін серіктерді байқап отырады. Бұл қабылдағыштар барлық қол жетерлік қабылдағыштардың ішіндегі арзанына жатады. Алайда олар бірінші фиксацияға (ТТFF) дейінгі уақытты қамтамасыз етеді және үлкен жылдамдықты қозғалыс үшін серіктерді бақылай алмайды. Әр түрлі қабылдағыштармен байқау схемасы
Тағайындауы бойынша қабылдағыштардың түрлері Жалпы тағайындаулардың қолдық қабылдағыштары Бұл арзан навигациялық қабылдағыштар. Олар абсолютті режимде, шынайы уақытта координаталарды анықтауды қамтамасыз етеді. Олар GPS немесе ГЛОНАСС немесе екі жүйе бойынша жұмыс істейтін бір- және көп каналды, біржәне екі жиілікті болып келеді. Олардың мәліметтері 10 -30 м дәлдікпен қамтамасыз етеді. а) б) в) Навигациялық қабылдағыштар а) жалпы тағайындауы бойынша (etrex PIC Garmin фирмасы); б) қалталы персоналды компьютері бар қабылдағыш (Digi. Walker 168, Haicom); в) GPS қол сағаты (фирма Garmin)
Бағдарды анықтауға арналған қабылдағыштар Бұл қабылдағыштар Жерге қатысты объектінің үш өлшемді орналасуын анықтау үшін қолданылады. Бұндай қабылдағыштар бірнеше антенналарды қолданады. Осындай қабылдағыштардың үлгісі Радиотехниканың МРК-11 НИИ қабылдау индикаторын өңдеу болып табылады. Кеңістікте объектінің бағыттауын, жылдамдығын және координатасын анықтау үшін арналған үш антеннасы бар МРК-11 қабылдағышы
Геодезиялық қабылдағыштар Мұндай қабылдағыштар үлкен дәлдікті өлшеулер үшін арналған. Геодезиялық қабылдағыштардың штативке орнату үшін антенналары болуы керек және жұмыс процесінде қосу мүмкіндігі болуы керек. Trimble Navigation Ltd (США) фирмасының біржиілікті (4600 LS) және екіжиілікті (5700) қабылдағыштары
Псевдосеріктер Псевдосерік (кейде оны псевдолит деп атайды, ағылшын тілінен аударғанда pseudo satellite – «псевдосерік» ) оның жәй пішінінде генератор және GPS және/немесе ГЛОНАСС сигналдарының қабылдағышы болып табылады. Псевдосерік IN 500 Integri. Nautics фирмасы
GPS және ГЛОНАСС-ты ақпараттық қамтамасыз ету GPS және ГЛОНАСС-тың жағдайы туралы ақпаратпен қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ азаматтық пайдаланушылар үшін мәліметтер арқылы бірнеше үкімет және жеке ақпараттық қызмет ұйымдастырылды. Әдетте ақпараттың құрамында шоқжұлдыздың жағдайы жайында, жұмыстағы үзіліс кестесі, сондай-ақ пайдаланушылар кеңестері туралы хабарлама бар. Орбиталды мәліметтер альманах, серіктердің жарамды қол жетерлігін жоспарлауға арналған түрде хабарланады, ал дәл эфемеридтерді базалық сызықтардың векторын бақылауды өңдеу үшін қолданылады. Сондай-ақ, мақалаларды, құжаттарды және кездесулер туралы ақпаратты санап шығумен бірге жалпы ақпарат қамтамасыз етеді.
Скачать презентацию Тау-кен жұмыстарында маркшейдерлік дамудың қамтамасыз етудің осы заманғы
Презентация АМГИ сборная 2015.pptx