Тақырып: Су денсаулық фактор ретінде Доцент Әмрин Мейрам Қазиұлы
Тақырып: Су денсаулық факторы ретінде Өмірлік қамтамасыздау факторы Су Адам денсаулығына әсер етуші фактор Жұқпалы аурулар Ішек, зооноздар, вирусты, гельминтоздар Елді мекендердің санитарлық жағдайының көрсеткіші Судың тұз құрамының артық болуы кезіндегі қаупті фактор Жұқпалы емес аурулар Эндемиялық аурулар (зоб, тіс флюорозы, кариесі ж/е т. б. ) Токсикалық қосылыстар мен улану Балалардың су -нитраттық метгемоглобин емия
Судың физиологиялық маңызы n n n Су адам денесінің 65 -70 % құрайды, нәрестелерде 76% - дейін жетеді. Су универсалды еріткіш организмдегі барлық физикалық-химиялық, химиялық үрдістер жүретін ортасы. Су жасушалардың құрылымына кіреді Су жылу реттелу үрдісіне қатысады. Организмнен зиянды заттарды шығарады. Су-тұз алмасуын реттейді.
Ñóäû» ãèãèåíàëûº ìàíûçû. n n n n n Жеке бастың гигиенасын сақтау үшін Ò½ð¹ûí ¾é ãèãèåíàñûí ñàºòàó ¾øií. Åëäi ìåêåíäåðäi» ãèãèåíàñû» ñàºòàó ¾øií, ê¼øåëåðäi» òàçàëû¹ûí ñàºòàó, ê¼ê¼ðiñòåðäi ñóëàíäûðó ¾øií ò. á. Øûíû¹ó, æàòòû¹ó ¾øií. Äåìàëûñ îðûíäàðûí ðåòiíäå ïàéäàëàíàäû. Ìèíåðàëäû ñóëàðäû åìäåó ìàºñàòûìåí ºîëäàíàäó äóø, âàííà, æóó. Ñó ê¼ëiãi ¾øií. ¼íäiðiñòå, àóûë øàðóàøûëû¹ûíäà, ìàëøàðóàøûëû¹ûíäà. Òàìຠ¼íåðê¸ñiáiíäå æ¸íå ºî¹àìäûº òàìàºòàíó îðûíäàðûíû» ñàíèòàðëûº-òåõíèêàëûº æà¹äàéûí æàºñàðòó ìàºñàòûìåí ºîëäàíûëàäû.
Судың гигиеналық маңызы су тұтыну нормасын сақтаған кезде тиімді болады, ол (су тұтыну нормасы): n А) физиологиялық қажеттілігінен және; n Б) басқа да мұқтаждық қажеттілігінен тұрады.
Физиологиялық қажеттілігі судың физиологиялықшығынымен байланысты. Тәулігіне адам: n n А) үлкен, кіші дәретпен 1 -2 л; Б) тыныс алған ауамен – 0, 5 л; В) терлеу арқылы 0, 2 – 1 л дейін жоғалтады. Барлығы 2, 5 – 3 л, осыған сәйкес су іші арқылы 0, 5 – 1 л, тағаммен 1 – 1, 5 л, эндогендік су түзілу арқылы 0, 4 -0, 5 л сумен су шығыны өтеліп отырады.
Судың эпидемиологиялық маңызы Судан эпидемия пайда болу үшін жалпы алғанда 3 шарт сақталуы қажет: 1. Қоздырғыштың суға түсуі. Бұл елді мекен жағдайында болуы мүмкін, себебі жергілікті канализация аурулардың бактерия тасмалдаушылардың болуымен байланысты. 2. Патогенді микроорганизмдер суда өзінің өмірсүру қабілетін сақтауы қажет, ол үшін суға биологиялық субстраттар түсуі қажет, спора түзуге қабіллетті және микробтардың саны максималды болу қажет. 3. Қоздырғыштар міндетті түрде адам организміне түсуі қажет.
Судың химиялық құрамымен биологиялық сапасына байланысты аурулар 2 топқа бөлуге болады. 1. Судың табиғи химиялық құрамымен байланысты аурулар 2. Судың антропогендік ластануымен байланысты аурулар
n n n Судың минералдық құрамымен, инфекциялық емес бірқаттар жаппай аурулар байланысты. Судың тұз құрамының әсері бәрінен бұрын оның органолептикалық қасиетінің өзгеруімен байланысты, минералдық құрамы (құрғақ қалдығы) бойынша – 1000 мг/л норматив орнатылған, Мұндай сулар тұщы (пресная) деп есептеледі. Құрғақ қалдығы 1000 -2500 мг/л болса – тұздылау, 2500 мг/л ден жоғары болса, тұзды және 50000 мг/л ден артық болса – тұздық деп есептейді. Судағы хлориттер мен сульфаттар оған ащы жене тұзды дәм береді.
Бірінші тобына А) судың минералдану деңгейімен (құрғақ қалдығымен) В) жеке құрам бөлшектерімен, нитриттікнитраттық құрамымен С) микроэлементтермен (65 микроэлементтердің 20 сы суда кездеседі, солардың ішінде жиі кездесетіні көбірек зерттелгені фтор, иод, т. б. ), байланысты аурулар жатады.
Судың жоғары минералдылығы организмде келесі өзгерістер туындатады: n Қышқылдық-сілтілік тепетеңдік бұзылады. n Қанның құрамында азот қалдығы көбейеді. n Қандағы белоктың деңгейі жоғарылайды. n Жүрек тамыр жүйесінің жұмысы нашарлайды n Су-тұз тепетеңдігі алмасуы өзгереді.
n n n n Судың тұз құрамы бөліктерінің бірі – ХЛОРИДТЕР. Санитарлық тұрғыдан (динамикада суға жүргізілген анализ нәтижелері бойынша) судың ластануының сигналдық көрсеткіші, яғни тұрмыстық ластануының индикаторы. егер 350 мг/л артық болса суға ащы және тұздылау дәм береді. Ас қазан сөлінің бөлінуін нашарлатады (қышқылдығы және ас қорту күші төмендейді) Хлоридтердің несеппен шығу динамикасы өзгереді Қанның құрамындағы хлоридттердің деңгейі өседі, органдармен тканьдарға таралуы көбейеді Суда хлориттердің көп болуы жүрек және бүйрек аурулары бар адамдар үшін өте зиянды Адреналлиннің гипертензивті әсерін күшейтіп артериялық гипертензия пайда болуына ықпал етеді.
n СУЛЬФАТТАР – жоғарғы концентрациясында іш өткізетін әсері бар (500 мг/л концентрациясына өте сезімтал адамдарда). Осыған байланысты дизентерия, диарея т. б. сияқты аурулармен шатастыруы мүмкін. n ҚР № 3. 01. 067. -97 Сан. Емен. Н да сульфаттар 500 мг/л дейін нормаланған. Бұл концентрациясында нормадан аз болған дәрежеде хлориттерге қарағанда судың дәміне азырақ әсер етеді. Асқазанның сөл бөлетін функциясына әсер етеді, ас қортуы және оның сіңуі нашарлайды.
n n n Жалпы кермектілігі – судың сапасының маңызды критериясының бірі. Судың кермектілігі жоғары болған кезде: тағамның құрамындағы белоктармен, ерімейтін қосылыстар түзілуіне байланысты, олардың сіңімділігі нашарлай, тағамның пісуі нашарлайды. Кермектілігі жоғары су шайдың сапрасын және дәмін бұзады. Кір жуғанда жақсы ашылмайды. Ыстық сумен жабдықтауда су қыздыратын приборлар мен су тасымалдау жүйелерінде ерімейтін пайдалануды қиындататын қосылыстар түзеді, қақ тұрады. Ауыз суында кермектілік – 7 мг/эк/л нормаланған.
Судың табиғи химиялық факторларының ішінде нитриттік – нитраттық құрамы айрықша орын алады. n Олар организмде су-нитраттық метгемоглобинемия аурын туындатады. Бұл ауруға әсіресе емізулі балалар көбірек шалдығады, қанның құрамында нитраттық метгемоглобин көбейеді. Бұл кезде организмде жалпы әлсіздік, адамның өңі бозарады, тез қажу, цианоз пайда болады. n Нитраттар алифаттық және араматтық аминдермен қосылысқа түсу нәтижесінде канцерогенді нитрозаминдер түзіледі.
Скачать презентацию Тақырып Су денсаулық фактор ретінде Доцент Әмрин Мейрам
7 су.ppt