Тақырыбы: • Тақырыбы: Гидролиз. Әр түрлі типтегі тұздардың р. Н есептеу. Дәрілік препараттарды алу мен сақтаудағы гидролиздің маңызы.
Жоспары: 1 Кіріспе 2 Гидролиз. Жіктелуі. Тұздар гидролизі 3 Негізгі бөлім 4 5 Гидролиздің фармация мен медицинада қолданылуы Қорытынды
Гидролиз Гидролиз(гидро. . . және грек. lysіs – айыру, ыдырау) – су мен түрлі заттар арасындағы иондық алмасу реакциясы. Гидролизге тұздар, гидридтер, тиоангидридтер, галогенангидридтер, әр түрлі органикалық қосылыстар ұшырайды. Гидролиз сулы ерітінділер жағдайында немесе судың және су буының қатты, сұйық және газ тектес заттарға тигізер әсері нәтижесінде жүзеге асады.
Тұздар гидролизі 1. Күшті негіз және әлсіз қышқылдан түзілген тұздар. Мұндай тұздарда гидролиз анион рқылы жүреді. Ортаның қасиеті сілтілік, р. Н>7 болады. 2. Әлсіз негіз бен күшті қышқылдан түзілген тұздар гидролизге ұшырайды, нәтижесінде қышқылдық орта көрсетеді, яғни р. Н<7 болады. 3. Әлсіз негіз бен әлсіз қышқылдан түзілген тұзадар гидролизге ұшырайды, нәтижесінде бейтарап орта көрсетеді, яғни р. Н=7 болады. Гидролизге тұздардың 3 түрі ұшырайды:
Тұздар гидролизіндегі негізгі формулалар Кг = Kw / Ka B Ка = Кw/ Кг A C Кг*Ка = Кw 1. Күшті негіз бен әлсіз қышқылдан түзілген тұздар үшін р. Н = 7+ ½ р. Ка + ½ lg. Cт E D Α = Кw / Ka* Cт
Кг = Kw / Ka B Кw =Kв Cт Α A р. Н=7 -1/2 р. Кв – ½ lg. Cт C 2. Әлсіз негіз бен күшті қышқылдан түзілген тұздар үшін E D Α = Кw / Kв Cт Кт-т * HOH= Кгидр
Кг = Кw / Kв Ка B Ка = Кw / Kв Кг A р. Н = 7 + 1/2 р. Ка - ½ р. Кв C Α = Кг 3. Әлсіз қышқыл мен әлсіз негіздің әрекеттесуінен түзілген тұздар E D Кт-т = [Kt. OH] [Han] / Kt+ [An-] [H 2 O]
Тұздар түзілу табиғатына қарай мынадай топқа бөлінеді: 1 2 3 I. Күшті негіз бен күшті қышқылдан KCl, K 2 S 04, Na. N 03, Na. Cl; ІІ. Күшті негіз бен әлсіз қышқылдан Na 2 S, Na 2 C 03, K 2 S 03, Na 3 P 04 ІІІ. Әлсіз негіз бен күшті қышқылдан Al 2 (S 04)3, Fe. S 04, Zn. Cl 2.
Тұздар гидролизі Тұздардың гидролизі - тұздың құрамындағы иондары мен су молекулаларының арасында жүретін, нәтижесінде әлсіз электролит молекуласы не иондары түзілетін реакциялар. Мысал ретінде натрий ацетатының гидролиздену процесін қарастыруға болады: СH 3 COONa + HOH→CH 3 COOH + Na. OH CH 3 COO- + HOH→ CH 3 COOH + OH-
Тұздар ерітіндісінде индикатор түсінің өзгеруі Тұздар ерітіндісі Индикаторлар лакмус Натрий хлориді Аммоний хлориді Калий карбонаты фенолфталеин метилоранж түсі өзгермейд і түсі өзгермейді түсі өзгермей ді қызарады түсі өзгермейді қызғылт түстес көгереді таңқурай түстес сарғаяды
Биологиялық үрдістердегі сутек иондарының концентрациясының маңызы Ағзадағы ішкі ортаның дамуы сутек иондарының концентрациясына тәуелді. Ұлпаларда жүретін үрдістердің ферменттер қатысатын көптеген реакцияларының белсенділігі бір р. Н мәнінде жоғарылайды. Мысалы, ұлпалық катепсиндер бейтарап ортада ақсыл синтезін жылдамдатады, ал қышқыл ортада оны ыдратады. Сутек иондарының концентрациясы бактериалды үрдістердің өтуін және өсімдіктердің топырақтан құнарлы элементтерді сіңіруін қамтамасыз етеді. Жасушалар өмірі, олардың биологиялық активтілігі р. Н шамасына байланысты болады. Қан, сілекей, асқазан сөлінің белгілі бір қышқылдылығы болады, ал олардың қалыпты деңгейден ауытқуы әр түрлі ауруларды тудырады. Ағзадағы алмасу үрдістері сулы ортада өтеді.
Гидролиздің фармация мен медицинадағы маңызы. Гидролиз адам организміндегі өтетін көптеген процестер үшін маңызы үлкен. Мысалы, қанның құрамына енетін кейбір тұздардың, биологиялық рөлі, Н+ тұрақты концентрациясын ұстап тұрады. Егер ерітіндіден Н+ артық пайда болса, онда ол сәттеақ ОН-иондарымен байланысады да тепе-теңдік оңға ығысады. Егер қанның құрамында ОН- иондары артық болса, онда реакция солға қарай ығысады, осыған, сол сияқты ақуыздық заттардың аралымдық-буферлік әрекетінің әсерінен, дені сау адамның қанындағы р. Н айтарлықтай өзгерісте бола бермейді және ол 7, 4 шамасында болады, бұл қалыпты тіршілік үшін адам өміріндегі маңызды шарттың бірі. Гидролиз буферлікаралымдық ерітінділердегі процестердің негізін құрайды.
Гидролиздің маңызы Медицинада Фармацияда Тұрмыста Өсiмдiк материалдардың гидролизы маңызды азық-түлiк, жем және техникалық өнiмдердiң алуы үшiн гидролиз өндiрiстерi, қызметшiлердiң негiзi болып табылады. Өсімдіктiң өнiмдерiмен өндiрiстiк шарттардағы гидролизаттар болып табылады - (пентоз және гексозалар, глюкоза жеке алғанда) моноз, (органикалық қышқылдар, Спирттар) ұшпа заттар және қатты қалдық ерiтiндiлер - гидролиз лигнинi. Азық-түлiк глюкозасын және техникалық сәйкесiнше олардың минералды және органикалық қоспалар, булау және кристаллизациясынан тазарту гидролизаттардың гексозных және пентозныхынан жолымен ЖҚ сәйкесiнше алады. Моноздың болатын оларында қалпына келтiруiнiң гидролизаттарының химия өңдеуiнiң жанында көп атомды Спирттар алады:
Пайдаланылған әдебиеттер. 1. Ә. Қ. Патсаев, С. Ж. Жайлау, Б. Қ. Махатов, В. Қ. Мамытова «Бейорганикалық химия» Шымкент 2008 ж 2. Н. Нұрахметова, Қ. Бекішов, Н. Заграничная «Химия» Алматы Мектеп баспасы 2006 ж 3. Б. А. Бірімжанов, Н. Н. Нұрахметов «Жалпы химия» Алматы. Ана тілі 1992 ж 4. Н. Нұрахметов, К. Сарманова, К. Жексембина, Н. Заграничная, Ә. Темірболатова «Химия» Алматы. Мектеп баспасы 2005 ж
