ТАҚЫРЫБЫ: БРОНХ ДЕМІКПЕСІ.
БРОНХ ДЕМІКПЕСІ: КЕШЕ, БҮГІН, ЕРТЕҢ. . . Кеше: БД-ның таралуы 60 -шы жылдары 2 -4% аспады, бірақ 60 -шы жылдардың ортасына қарай таралуы күрт өсті; Бүгін: БД – ең жиі таралған аурулардың бірі (әлемде 300 млн адам БД ауырады), жыл сайын астмадан 2 млн адам қайтыс болады; Ертең: 2030 ж. – планетамызда 50%-ке жуық адам аллергик болады деп болжануда.
Бронх демікпесі (БД) – көптеген жасушалар мен жасушалық элементтер қатысатын тыныс жолдарының созылмалы қабыну ауруы. Созылмалы қабыну бронхтың гиперреактивтілігінің дамуына алып келеді, түнде және таң ата жөтел және кеуде бітеліп қалғандай сезім тудырады. Бұл көріністер әдеттегідей кең таралған, бірақ айқындылығы өзгермелі, аяқ астынан, немесе емнің көмегімен қайтатын тыныс жолдарының бітелуімен байланысты.
Ықпал факторлары Егер отбасында туыстардың біреуінде бронх демкіпесі байқалатын болса, балалардың демікпемен ауру қаупі артады, бұған тұқымқуалаушылық факторы тікелей әсер етеді. Сонымен қатар, тыныс алу жолдарының жоғары сезімталдығы, яғни аллерген әсеріне бронхтың аса тез немесе қатты тарылуына, науқастың жынысы да себеп болуы мүмкін. Ер балалар қыз балаларға қарағанда бронх демікпесімен жиі ауырады. Дегенмен, ересек жастағы ерлерге қарағанда әйелдерде бронх демікпесі көп тараған. Себептері Бала жасындағы демікпені таралуының артуының себептері сан алуан. Үйдің ішіндегі, сондайақ сыртындағы қоршағандардың маңыщы зор, әсіресе бұл аэроаллергендерге (кененің болуы) қатысты. Жәндіктердің, мысалы, жасыл көбелектердің, кененің, таракандардың көп болуы да демікпенің себебі бола алады. Басты себебі болып ауа-райы табылады, өйткені аллергендер тұрғылықты жердегі ауа-райы жағдайына байланысты: ылғал және жылы климат көгерулер мен кенелердің көбеюіне жағдай жасайды. Демікпені асқындыруға әкелетін қауіп факторлары үш топқа бөлінеді: алдын ала берілетін – атопия, мұрагерлік, гиперреактивтілік; себепті- шаң, жануарлар аллергендері, саңырауқұлақ, тозаң, аспирин және т. б. ; ықпал етуші-респираторлық вирустық инфекциялар, тағамдар, темекі тарту, өтімді иістер және т. б.
ЖІКТЕЛУІ: 1. Этиологиясы бойынша: атопиялық (экзогендік); атопиялық емес (эндогендік); аралас. 2. Ағым фазалары бойынша: асқыну; тұрақсыз ремиссия; тұрақты ремиссия (2 жылдан астам).
Аурудың ауырлығы бойынша бөледі: I баспалдақ (жеңіл интермиттирлеуші): — күндіз симптомдардың саны аптасына 2 рет; — асқынулар арасындағы тыныс шығарудың шыңдық жылдамдығының (ТШШЖ) болмауы және қалыпты көрсеткіші, түнде симптомдардың саны айына 2 рет; — ОФВ 1 немесе ПСВ — 80% норма, ПСВ көрсеткіштері 20% аз. II баспалдақ (жеңіл персистирлеуші): — күндіз симптомдардың саны > аптасына 1 рет, бірақ <күніне 1 рет; — ұстамалар белсенділікті бұзады; түнгі симптомдар > айына 2 рет; — ОФВ 1 немесе ПСВ. 80% норма, ПСВ көрсеткіштері 20%-30%. III баспалдақ (персистирлеуші, орташа ауырлықтағы): — симптомдар күнделікті, ұстамалар белсенділікті бұзады; — түнгі симптомдар > аптасына 1 рет; — ОФВ 1 немесе ПСВ – 60 - 80% норма, ПСВ көрсеткіштері > 30%. IV баспалдақ (ауыр персистирлеуші): — симптомдар үнемі, физикалық белсенділік шектелген; — түнгі симптомдар жиі; ОФВ 1 немесе ПСВ < 60% норма, ПСВ көрсеткіштері > 30%.
Бронх демікпесіне тән көріністер: жөтел — жиі, үнемі және қиналып жөтелу , жөтел түнде, физикалық күштемеден кейін суық ауаны жұтқаннан кейін күшеюі мүмкін; Экспираторлы (тыныс шығарудың қиындауымен) ентігу — тыныс алу және шығару шектеулі, тіпті дем ала алмайтындай қорқыныш сезімін шақырады; Арақашықтықта да естілетін ысқырықты сырыл; Тұншығу сезімі.
ДИАГНОСТИКАСЫ Жалпы қан анализі: ремиссия кезінде қалыпты, ал өршу кезінде лейкоцитоз, эозинофилия; Жалпы зәр анализі: қалыпты; Қақырық анализі: эозинофильдердің болуы, Шарко-Лейден кристалдары, Куршман спиральдары анықталады; Қан сарысуында Ig. E жалпы деңгейінің жоғарылауы. Аллергиялық мәртебені (статустың) бағалау – БД себепті-маңызды және тәуекел факторларын анықтайды. Негізгі диагностикалық әдіс аллергендермен тері сынамасы. Қан сарысуында арнайы Ig. E анықтау әдісі қолданылуы да мүмкін. Тесттердің оң көрсеткіші БД симптомдарымен және анамнез мәліметтерімен міндетті салыстырылуы тиіс.
Инструментальды зерттеулер: Спирометрия – тыныс жолдарының бітелу дәрежесін бағалауға арналған (ФДШК 1 және ФӨӨС өлшеу) басқаларынан артығырақ біріншілікті тестілеу болып табылады. БД көпшілік мақұлдаған критерийлері бойынша ОФВ 1 ≥ 12% немесе ≥ 200 мл, 200 -400 мкг сальбутамол ингаляциясынан соң. ҮДШК 1 80% артық өсу болмауы мүмкін. Бұл жағдайда ДШЕЖЖ-ң мониторингі көрсетілген. Пикфлоуметрия – ДШЕЖЖ анықтау әдісі. Бронхолитикті 60 лмин ингаляциядан соң ДШЕЖЖ-ң өсуі немесе 1 тәулік ішінде ДШЕЖЖ 20% өзгеруі БД бар екенін көрсетеді.
Спирография является ведущим диагностическим методом и проводится путем измерения показателей во время усиленного (форсированного) выдоха. При бронхиальной астме уменьшается объем форсированного выдоха и может уменьшаться жизненная емкость легких (при среднетяжелом и тяжелом течении), также изменяется процентное соотношение объема форсированного выдоха к жизненной емкости легких. Пикфлоуметрия определяет пиковую (максимальную) скорость выдоха. Измерения проводят 2 раза в день — утром и вечером и, если разница показателей будет более 20 %, то у больного имеет место спазм гладкой мускулатуры бронхов. Степень тяжести заболевания устанавливается согласно величине разницы: легкое течение — более 20 %, при среднетяжелом течении разница находится в диапазоне 30 % - 40 %, и при тяжелом течении разница превышает 40 %. Пикфлоуметр (аппарат для измерения скорости выдоха) имеет небольшие размеры и прост в эксплуатации, что позволяет пациентам самостоятельно ежедневно в домашних условиях контролировать степень изменения своего состояния. Пневмотахография — метод графической регистрации скорости объема вдыхаемого и выдыхаемого воздуха в спокойном состоянии и с усилением (форсированием). По изменениям данных можно судить о том, на каком уровне дыхательной системы возникает препятствие прохождения воздуха (в крупных либо мелких бронхах).
Белгілері БД СОӨА Ауру басталатын жас Жастық шақта Көбінесе орта жас, кәрілік шақ Аурудың басталуы Көбіне аяқ астынан Біртіндеп Анамнезінде темекі шегу Сирек Өте жиі (тұрақты десек де болады) Аллергиялық көріністер Жиі Сирек Ентігу Ұстама тәрізді Тұрақты, ілгерілеуші Жөтел Өршу кезінде ұстама тәрізді Тұрақты, оқыс ауытқусыз Қақырық Сирек тән ДШЕЖЖ тәулік ішінде ауысып отыруы тән Тән емес Бронх бітелуінің қайтымдылығы (ҮДШК 1 немесе ДШЕЖЖ) тән Жартылай немесе қайтымсыз Қанда және қақырықта эозинофилия тән Тән емес Бронхиальді гиперреактивтілік Айқын көрінген Айқын емес немесе жоқ Созылмалы өкпелік жүрек Тән емес, немесе өте сирек жағдайда СОӨА қарағанда сирек және кешірек дамиды Жиі қалыптасады Аурудың өршуі Оқта-текте көрініс түрінде Тұрақты ЭТЖ және лейкоцитоз Тән емес Асқыну кезіне тән Өкпедегі аускультативті өзгерістер Симптомдар пайда болған кездегі құрғақ ысқырықты Өте жиі құрғақ және ылғалды сырылдар Қақырық Шырышты, эозинофилдер, Шарко-Лейден кристаллдары Шырышты-іріңді нейтрофильдер, лимфоциттер
ЕМІ: Дәрі – дәрмексіз ем Емнің ажырамас бөлігі – науқасты және отбасын үйрету. Үйрету мақсаты: науқасқа қажетті ақпарат беру және үйрету, жағдайды қалай бақылау, ингаляциялық заттарды дұрыс қолдану, базисті препараттар мен шұғыл көмек препараттарының айырмашылығын білу, қай кезде медициналық көмекке жүгіну керек, өз жағдайын қалай мониторінгілеу. Гипоаллергенді диета. Біріншілікті аллергенмен бейспецификалық қоздырғыштармен (кәсіби зияндылық, поллютанттар, жағымсыз иістер және т. б. ) қатынасты болдырмау. Темекі шегуден бас тарту ( белсенді, белсенді емес). Бронх тармағының санациясы және дренажды функциясының жақсаруы үшін массаж, тыныс гимнастикасы, ЕДШ.
Базисті терапияны таңдау Дәрі–дәрмекпен емдеуді таңдау БД-ны ағымды бақылаудан және емдеу тағайындағанға дейінгі БД ауырлық дәрежесіне байланысты. Әр қадамда науқастар шұғыл көмек препараттарын қолдануы қажет (ұзақ және қысқа әсерлі бронхолитиктер). 1 -саты (алма-кезекті): қысқа әсерлі -адреномиметиктер (сальбутамол, фенотерол) қажеттілікке қарай. Балама дәрілер қысқа әсерлі антихолинергиялық препараттар болып табылады (ипратропий бромиді) пероральді -агонистер. Симптомдардың нашарлау немесе жиілеу көріністерінде 2 -ші қадамдағыдай терапияны үнемі қабылдау. 2 -саты – жеңіл персистерленуші демікпеге сәйкес. Қалыпта ұстап тұратын дәрілердің біреуін үнемі қабылдау қажет, көбінесе аз мөлшерде ИГКС (бекламетазон 100 -250 мкгтәулігіне, будесонид 200 -400 мкгтәулігіне; флутиказон пропианат 100 -250 мкгтәулігіне; циклесонид 80 -160 мкг/тәулігіне), сондай-ақ қажеттілікке қарай -адреномиметиктердің қысқа әсерлі ингаляциялары. ИГКС жанама әсерлері кезінде (дауыс қарлығуы және БД аллергиялық ринитпен қосарласқанда) балама болып антилейкотриенді (монтелукаст) препарат болып табылады
3 -саты – (орташа ауырлықты персистерленуші БД). Шұғыл көмек препаттары және қосымша бір немесе екі бақылаушы: 1) төмен мөлшерде ИГКС, ингаляциялық ұзақ әсерлі -агонистері мен бекітуші дәрілер түрінде (флютиказонсальметерол немесе будесонидформотерол); немесе 2) орташа мөлшерде ИГКС (беклометазон 250 -500 мкгтәулігіне, будесонид 400 -800 мкг/тәулігіне, флутиказон 250 -500 мкг/тәулігіне, циклезонид 160 -320 мкг/тәулігіне); немесе 3) ИГКС аз мөлшерде қосымша антилейкотриенді препараттар немесе 4) ИГКС төмен мөлшерде қосымша ұзақ босап шығатын теофиллин. ИГКС аддитивтілік әсері және әсері ұзартылған -агонистінің әдеттегідей БД ИГКС мөлшерін орташа және жоғарғы мөлшерлерге көтермей–ақ бақылауға болады. Егер 3 -4 ай емдеу нәтижесінде БД бақылауға қол жетпесе, ИГКС мөлшерлерін көтеру талапты. Ұзақ әсерлі ингаляциялық -агонистерімен монотерапия жүргізуге болмайды (формотерол, сальметерол, индакотерол), олар тек ИГКС-пен бірге қолданылады.
4 -саты (ауыр персистерленуші демікпе) шұғыл көмек препараттары қосымша қадағалаушы екі немесе одан да көп дәрілік заттар. Бұл қадамда таңдау алдыңғы 2 -ші немесе 3 -ші қадамдағы тағайындауларға байланысты таңдалады. Орташа және жоғарғы мөлшерде ИГКС (бекламетазон 500 -1000 мкгтәулігіне, будесонид 800 -1600 мкгтәулігіне, флутиказон пропианаты 500 -1000 мкгтәулігіне, циклосонид 320 -1280 мкгтәулігіне) ингаляциялық ұзақ әсерлі - агонистер – агонистерімен (флютиказонсальметерол немесе будесонидформотерол) құрамдастырып қолданған ұтымды. Тағы бір, үшінші, дәрілік затпен құрамдастыру мүмкін (антилейкотриенді немесе ұзақ босап шығатын теофиллин). Құрамдастырылған терапияға (ИГКС + ұзақ әсерлі агонисттері) антилейкотриенді дәрілік заттарды қосу емнің нәтижелігін артады. 5 -саты (4 кезеңдегі терапия көрінісінде ауыр бақыланбайтын БД, күнделікті симптомдардың сақталуы және жиі асқынуы). Ауыз арқылы ГКС қоса басқа дәрілік заттар беру қажет, алайда бұл шара емнің әсерін жоғарылатып қана қоймай, басқа да жанама әсерлерге алып келеді. Науқас жанама әсерлер туралы мағлұмат алуы керек. Бақыланбайтын ауыр аллергиялық демікпе кезінде басқа дәрілерді құрамдастыруға (соның ішінде ИГКС немесе пероральді ГКС қоса), E иммуноглобулиндерге антиденелер (anti Ig. E – омализумаб) қолданған орынды. Бұл дәрілік топтар тек маманның (пульмонолог, аллерголог). тағайындауымен қолданылуы керек. Ингаляциялық дәрілік заттарды тыныс жолдарына жеткізуде әдісі маңызды рөл атқарады. Барлық ингаляциялық дәрілік заттар (циклезонидтен басқасы) спейсерді пайдалану арқылы, қажет болған жағдайда маскамен қолдануы тиіс.
Профилактикалық Бөлмедегі Үй Әрі шаралар: шаңды тазарту, фильтрация жүйесін пайдалану. кенелеріне аллергия болған кезде – оларды жою. қарай жүргізу: жылына 2 -3 рет терапевттің қарауы, пульмонолог, аллерголог – жылына 1 рет.
Скачать презентацию ТАҚЫРЫБЫ БРОНХ ДЕМІКПЕСІ БРОНХ ДЕМІКПЕСІ КЕШЕ БҮГІН
бронх дем3кпес3.pptx