Т а р и х ы Зауытымыздың тарихы, қазіргі Алматының аумағында орналасқан Верное бекінісінде 19 -шы ғасырдың ортасында бастау алды. 1858 жылы, бірінші гильдиялы ресейлік көпес Василий Кузнецов, № 1 сыра пісіру зауытының құрылысын жолға қойып, осылайша Қазақстанның сыра пісіру саласын дамытудың негізін қалайды.
Сыра пісіру үдерісі Сыра пісіру технологиясы көптеген мыңжылдықтар бойы қолданылып келеді және осы уақыт аралығында іс жүзінде онша қатты өзгермеді. Сыраны өндіретін жабдық қана өзгерді. Өндірістің негізгі сатылары төменде келтірілген.
Маркалар
№ 1 сыра зауыты Республиканың ең көне сыра пісіру кәсіпорындарының бірі болып саналатын «Бірінші сыра зауытының» негізі 1858 жылы қаланған болатын. Бүгінгі таңда біз Қазақстанда сыра өндіретін заманға сай зауыттардың біріне айналып, абыройбеделімізді одан әрі арттырып келеміз. 2013 жылы, жаңа орындағы зауытымыз толықтай қайта құрудан өткеннен кейін, біз «№ 1 Сыра зауыты» сырасы деген жаңа фирмалық өнімімізді ұсынуға қуанышты болдық. Дәстүрлі қанық дәм мен сыра пісірудің заманға сай технологияларының үйлесімі арқасында, « «№ 1 Сыра зауыты» маркасы – біріншілік тарихының лайықты жалғасына айналды. Сіз де ұнатушылар қатарына қосылыңыз және « «№ 1 Сыра зауыты» сырасының классикалық дәмінен ләззат алыңыз! Сыраның құрамына: су, арпа уыты, құлмақ кіреді. Алкоголь мөлшері: кем дегенде 4, 4% Бастапқы сыра ашытқысының сірінділігі: 11% Тағамдық құндылығы: 100 г сырада кем дегенде 4, 6 г көмірсу бар. Қуаттылық құндылығы: 42 ккал Қаптама нұсқалары: 0, 5 л шөлмегі
• Oettinger Германияда № 1 -ші сыра. Ашық-алтын түстес Oettinger дәстүрлі неміс сырасы Германияда 1731 жылдан бері өндіріледі. Ол сыра, әлі күнге дейін 1516 жылғы сыра тазалығы туралы неміс заңына толықтай сәйкестікте пісіріледі. Ашық түсті уыт, жұмсақ су, божуы төмен ашытқы және хош иісті құлмақ – оның негізін құрайды. Сыраның құрамына: су, уыт, құлмақ кіреді Алкоголь мөлшері: кем дегенде 4, 7% Бастапқы сыра ашытқысының сірінділігі: 11% Қаптама нұсқалары: 0, 5 л шөлмегі
Heineken 198 елде танымал Heineken сырасы, бүгінгі таңда әлемнің премиум сегментіндегі жетекші бренд. Бұл ашық түсті сыра (лагер), табиғи сыра пісіру үдерісін 100% сақтай отырып, арпа уытын, суды, құлмақты және Heineken бірегей ашытқысын қолдана отырып пісіріледі. Heineken сырасының айрықша сипаттамасы – оның теңдессіз болуының басты құрауыштарына айналған жемістердің балғын хош иісі мен сәл ащы дәмі. Сыраның құрамына: су, уыт, құлмақ өнімдері кіреді Алкоголь мөлшері: кем дегенде 4, 6% Бастапқы сыра ашытқысының сірінділігі: 11. 4% Қаптама нұсқалары: 0, 5 л шөлмегі, 0, 33 л шөлмегі, 5 л кегасы, 0, 5 л алюминий банкасы
Krusovice Оны чех сырасының інжу-маржаны деп те атайды. Krusovice Imperial ақшыл сырасы алтын түске, керемет ащы дәмге, жағымды ашықтыққа және жақсы түзілетін көбікке ие. Сыра, Чехияда ең көне сыра пісіру зауыты болып табылатын және бүкіл Еуропада тез дамып келе жатқан Корольдік Krusovice сыра пісіру зауытында пісіріледі. Осы сыраны пісіру үшін Крушовицкий қайнар көзінің тап-таза суы, жогемдік арпа уыты және орылған құлмақ пайдаланылады. Krusovice сырасы пастерленбегендіктен, оның бірегей дәмі мен пайдалы қасиетін сақтауға мүмкіндік беріледі. Сыраның құрамына: су, уыт, құлмақ кіреді Алкоголь мөлшері: кем дегенде 5% Бастапқы сыра ашытқысының сірінділігі: 12% Тағамдық құндылығы: 100 г сырада 4, 8 г көмірсу бар Қуаттылық құндылығы: 43, 2 ккал Қаптама нұсқалары: 0, 5 л шөлмегі, 0, 33 л шөлмегі
Clausthaler 1979 жылы шығарыла бастаған премиум сұрыпты алкогольсіз неміс сырасы, ақшыл алкогольсіз сыра сегментінде әлемдегі үздік алкогольсіз сыра болып саналатыны дау туғызбайды. Clausthaler қуатты халықаралық бренді әлемдегі 50 -ден астам елге экспортталады. Қандай да бір себептерге орай «нөлдік» промиллені сақтауы қажет болған сыра ұнатушыларының Clausthaler сырасын ұнату себебі – ол алкогольді сыра секілді көрінеді, сондай-ақ алкогольді сыраға тән дәмге, иіске және түске ие болып келеді. Сыраның құрамына: су, арпа уыты, құлмақ сіріндісі кіреді Алкоголь мөлшері: ең көбі 0, 5% Бастапқы сыра ашытқысының сірінділігі: 11% Тағамдық құндылығы: 100 г сырада ең көбі 5, 2 г көмірсу бар. Қуаттылық құндылығы: 25 ккал Қаптама нұсқалары: 0, 33 л шөлмегі
Биыл Қарағанды сыра зауытына 56 жыл толды. Көп жылдан бері зауыт шахтерлер қаласының бренды болып келеді, деп айтуға болады. Онымен қоса, біз қарағандының немен ассоциацияланатынын білеміз – ол көмір, кәмпиттер және сыра.
Көбісі неге нақ Қарағандыда үлкен сыра қайнататын зауыт пайда болды деген сұрақ қояды. Мамандар: Қарағанды үнемі үлкен өндіріс орталығы болған және солай болып келе жатыр деп жауап береді. 50 -60 -шы жылдары шахтерлер қаласында қуатты өндірістер салынған: нан зауыты, кондитерлік фабрикасы, диірмен комбинаты, сүт зауыты, сыра қайнату зауыты. Бірінші сыра қайнататын зауыт қызметкерлерінің ішінде Мәскеу, Ленинград және Одессаның ең жақсы ЖОО-рын бітірген мамандар істеді.
50 -ші жылдары сыра ішу модаға кірді, деп естеріне алады кәсіпорынның байырғылары. Қарағандылықтар кәріптас түсті ішімдікті сатып алатын жерлері киоск жанында суретке түсетін. Фотосурет Рушан Бараевтың мұрағатынан алынды
Қарағандылық сыра зауытының ашылғанына 9 жыл болғанда, 1965 жылы үлкен қайта жаңарту өтті. Қайнататын жерін, ашытату-лагерлік цехін кеңейтті. Сонда жаңа құю цехі салынды, соның арқасында зауыттың куаты бір жылда 4 миллион декалитр сыраға көбейді.
Алкогольсіз ішімдіктер цехінде купажды және квас бөлімі мен құю желісінің жабдықтары ауыстырылды. Ішімдіктердің түрлері 25 -ке дейін жетті. Әсіресе, азаматтардың сұранысына жазғы кездері көпшілікке қажет нан квасы ие болды. Ішімдіктердің он атауын Валентина Петровна Крыль жасаған, ол сол үшін ХШЖК медаліне ие болды.
– Бұл жылдары зауытта 60%-ы немістер істеді, - деп Крыль есіне салады, - олар ұқыптылық, жинақтылық және жауапкершіліктікпен еректелетін. Барлық жабдықтар қолмен жуылатын: іштеріне арнайы киімде кіретін, рәзеңке етікпен, сөйтіп, барлығын әбден жуатын.
Фотосурет Рушан Бараевтың мұрағатынан алынды.
1984 жылы цилиндрлік-коникалық сауыттар бөлімі салынды да сыра ашытудың жаңа технологиясын енгізді. 1985 -1986 ж. ж. шөлмекті сыраның өндірісі аяқ астынан түсе бастады. Бұл еліміздегі «Алкоголизммен күресу» Заңы шыққанына байланысты. Зауыттың әйнек ыдысымен қатты ауыршылық туды. Нақ сол кезде әйнек зауыттары сыра шөлмектерін шығаруды қойды. Сонда сыраны арнайы сыра тасымалдаушымен апаратын. Ол 1992 жылы сыра құятын стансияны салуға келтірді.
1992 жылы еліміз дағдарысты басынан кешіп жатты. Сыра өндірісі 1992 жылдан бастап күрт түсе бастайды. Адамдарда ақша жоқ. Зауыттың ұжымы фирмалық сыра саудасына көшеді. Қарағандыда 30 -дан астам киоск ашылады, оның ішіне изотермикалық сауыттар қойылады.
1989 жылдан 1992 жылға дейін зауыттың қызметкерлеріне арналған гараждар, тұрғын үйлер, дүкендер, кеңсе салынды. Және, әрине, зауытты қайта жөндеу жүргізілді.
1994 жылы алғашқы рет Қазақстанда нақ қарағандылық мамандарымен бидай уыты мен сол уытты қолданумен «Сары-Арқа» сырасының жаңа сұрыпын өндіру технологиясы шығарылды. Бір жыл кеш ескірген дақталған қазандар дақталмайтын болаттан жасалған 6 -ыдыстық ретке ауыстырылды. Сол зауыттың Одақ ыдырау кезіндегі ең ақырғы жөндеуінің кезеңі, себебі, бір жылдан соң өндіріске өте қиын болды.
Сыра туралы 10 дерек 1) Сүзілмеген сыраның бір литрі, сүттің бір литріне қарағанда 10 есе пайдалы. Бұл дерек Мюнхен сыра институтында дәлелденген. 2) Бельгияда алкоголь мөлшері 1, 5%-ға дейін жететін асхана сырасы пісіріледі және түскі ас немесе кешкі ас кезінде тағамдарды жұтуға арналады. 1970 -шы жылдарға дейін осындай сыра мектептегі асханаларда берілетін, бірақ кейін, оның орнын газдалған сусын алмастырады. Бельгияда асхана шарабын қайтадан мектептерге қайтарудың жақтаушылары қазіргі кезде де бар. Олардың пікірінше, асхана шарабы коладан анағұрлым пайдалы. 3) Сыраны ішу жылдамдығы, сусын құйылатын бокалдың пішініне байланысты. Бристоль университетінің ғалымдары тарапынан өткізілген зерттеулерге сәйкес, барға келуші адам, көлемі жартылай пинта (≈0, 28 литр) құрайтын тік цилиндрлі пішіні бар саптыаяқты 11 минутта, ал көлемі дәл сондай болып келетін және жоғарыға қарай кеңейетін бокалды 7 минутта ішіп тауысады. Тік пішінді саптыаяқпен салыстырғанда, адамға, иілген саптыаяқтан ішілген және иілген саптыаяқта қалған сыраның арақатынасын «шамамен» бағалау қиынға соғатыны анық.
4) Сыраны дайындаған кезде қолданылатын пастерлеу үдерісі, ХIХ ғасырдың ортасында француз биологы Луи Пастер тарапынан ұсынылған болатын. Пастерлеу үдерісі, өнімді 60 минут бойы белгілі бір температураларға дейін қыздырумен ерекшеленеді. Осы уақыт аралығында микроағзалардың барлық вегетативті түрлері жойылады, дегенмен споралар тіршілікке қабілетті күйде қала береді және қолайлы шарттар туындаған кезде қарқынмен дами бастайды, сондықтан сыра шектеулі уақыт кезеңі ішінде төмен температура ауқымында сақталады. Сыраның тағамдық құндылығы пастерлеу кезінде іс жүзінде еш өзгермейді деген пікір бар, себебі, оның дәмі мен құнды құрауыштары (дәрумендер, ферменттер) сақталады. 5) Орта ғасырлық Чехиядағы елді мекен қала мәртебесіне ие болуы үшін, онда сот пен кеден мекемелері және сыра зауыты болуға тиіс еді. 6) Сьерра-Леоненің алмас кеніштерінде асыл тастар сырада зерттеледі. Ағылшын геологтарының айтуынша, аталған ортадағы алмастардың сыртқы сапасы айқын болады екен. 7) Сыраның пайдасы бар ма? Әрине бар! Зерттеулер көрсеткендей, сыраны ақылға қонымды мөлшерде тұтыну – ағзаға пайдалы болуы мүмкін. Әйелдер жақсы сыраның бір бокалын (200 г), ал ерлер болса оның екі бокалға дейінгі мөлшерін (400 г) күніне бір рет ішіп тұрса, инсульт пен жүрек-қан тамыры ауруларына шалдығу қаупі төмендейді.
8) Ағылшын ғалымы Джозеф Пристли, сыра божыған кезде беткі қабатқа шығатын көпіршіктердің табиғатын 1767 жылы зерттей бастады. Сыра кеспегінің үстінен сумен толтырылған тостағанды қойып, артынша дәмін татып көргеннен кейін, оның сергіткіш әсерін байқап қалады. Осылайша, Пристли, бүгінде газдалған сусындарды дайындаған кезде пайдаланылатын көмірқышқыл газын ойлап тапты. 9) Төрт мың жыл бұрын Вавилонда бір керемет дәстүр болыпты: келіннің әкесі үйлену тойынан кейін бір ай өткеннен соң, күйеу балаға «Сыра айын» ұйымдастырады екен. Яғни, күйеу бала қайын атаның есебінен бір ай бойы сыраны 10) Трутнов қаласының шахар қақпаларына XVI ғасырда орнатылған сағат, керісінше, сыраханаларға бару уақытының аяқталғаны жайында хабар берген. Ал тыңдағысы келмеген адамдарға айыппұл салынып отырған. Сыраны ұнатушы адам екінші рет соғылған қоңырауды естімесе, онда судья, сыраханаларға бір жыл бойы баруға тыйым сала алатын болған.
http: //www. pivzavod 1. kz/kz/ekskursii. html www. nur. kz www. voxpopuli. kz www. naiza. kz/kz www. afn. kz 109 -almaty. kz kaz. efeskazakhstan. kz/history/
