System szkolnictwa w Niemczech tworzy dość

• System szkolnictwa w Niemczech tworzy dość skomplikowaną strukturę, co jest konsekwencją federacyjnego charakteru tego państwa. Kompetencje w dziedzinie oświaty podzielone są miedzy państwo (BUND) i Landy. • Konstytucja Niemiec gwarantuje każdemu krajowi związkowemu (LAND) znaczną niezależność (autonomię) w dziedzinie kultury i edukacji.

• Każdy Land posiada własne Ministerstwo Oświaty (Kultusministerium). Władze oświatowe danego Landu odpowiadają, więc za politykę edukacyjną na swoim terenie, Bund czyli państwo (Związek) ponosi odpowiedzialność za tworzenie ustawowych ram prawnych oraz za szkolnictwo wyższe.

• Konsekwencją takiego podziału kompetencji są znaczne różnice w programach nauczania i celach kształcenia w poszczególnych landach. Dlatego też uczeń zmieniający miejsce zamieszkania poza Land, w którym dotychczasowo mieszkał, musi się liczyć nie tylko ze zmianą podręczników, lecz także z całkowitą zmianą organizacji systemu kształcenia.

Obowiązek szkolny W 1920 r. wprowadzono w Niemczech powszechny obowiązek szkolny, który obejmuje dzieci i łodzież w wieku od 6 do 18 lat.

ETAPY KSZTAŁCENIA Przedszkole (Kindergarten) Uczęszczanie do przedszkola poprzedza szkolna edukację, lecz nie jest obowiązkowe. SZKOŁA PODSTAWOWA (Grundschule) Jest pierwszym etapem szkolnej edukacji dziecka. Nauka w szkole podstawowej rozpoczyna się w wieku 6 lat i trwa 4 lata (w niektórych Landach np. w Berlinie 6 lat). Celem szkoły podstawowej jest nauka umiejętności czytania i pisania oraz podstaw matematyki. Początkowo dzieci nie są oceniane za pomocą not, lecz w sposób opisowy (opinia).

Po 4 latach nauki drogi uczniów rozchodzą się, gdyż mają do wyboru 3 (a w niektórych landach 4) typy szkół na wyższym etapie kształcenia to: » Gimnazjum (das Gymnasium) » Szkoła główna (die Hauptschule) » Szkoła realna (die Realschule) » Szkoła ogólna (die Gesamtschule)

SZKOŁA GŁÓWNA (Die Hauptschule) q Trwa od 5 do 6 lat (klasy 5 -9 lub 10). q Celem kształcenia jest przekazanie uczniowi ogólnych wiadomościi umiejętności, które stanowić będą podstawę do dalszej naukiw szkole zawodowej. q Po ukończeniu szkoły głównej uczeń otrzymuje tzw. Haupstchulabschluss, który stanowi podstawę przyjęcia do szkoły zawodowej (die BERUFSSCHULE) oraz podpisania umowy rozpoczynającej praktyczną naukę zawodu w rzemiośle, handlu czy przemyśle. q Szkoły zawodowe trwają 3 lata.

SZKOŁA REALNA (Die Realschule) Nauka obejmuje z reguły 5 -6 lat, a ukończenie szkoły realnej (Realschulabschluss) warunkuje podjęcie nauki zawodu i pracy na średnim szczeblu w różnych dziedzinach gospodarki – handel, przemysł, służba publiczna, rzemiosło.

GIMNAZJUM (Das Gymnasium) § Gimnazjum trwa 9 lat (klasy 5 -13). Uczęszczają do niego uczniowie wykazujący się najlepszymi osiągnięciami. Do klasy 11 obowiązuje tzw. System kursowy. § Przed przystąpieniem do egzaminu maturalnego (Das ABITUR) każdy uczeń musi ukończyć ustaloną liczbę kursów na podstawie, których układany jest jego profil egzaminów końcowych. § Każdy uczeń musi zdawać egzamin z j. niemieckiego, j. obcego i wybranego przedmiotu. § Świadectwo maturalne upoważnia do podjęcia studiów w szkole wyższej.

SZKOŁA GŁÓWNA (Die Gesamtschule) Jest połączeniem wszystkich wymienionych już typów szkół, nie występuje we wszystkich landach. W zależności od zdolności i postępów ucznia, może on brać udział (tak jak w Gimnazjum) w kursach o mniejszych lub większych wymaganiach. Tutaj również uczeń może zdawać egzamin maturalny. Podstawą szkolnictwa zawodowego w Niemczech jest tzw. „system dualny” (das duale system), który łączy kształcenie praktyczne/zawodowe (w szkole zawodowej). Uczniowie chodzą do szkoły zawodowej 3 lata (początkowo 3 -4 dni w tygodniu później tylko 1 dzień) i przyuczani są do zawodu bezpośrednio na stanowisku pracy. Za praktykę zawodową uczeń otrzymuje wynagrodzenie.

Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Religia jest moralnym przedmiotem obowiązkowym. Wykładowcami tego przedmiotu są reguły osoby świeckie. W szkołach niemieckich obowiązuje sześciostopniowa skala ocen od 1 do 6, lecz w kolejnościach odwrotnej niż w Polsce. Najlepsza oceną jest 1, najgorszą 6. Niemiecki system edukacyjny nie pozbawia ucznia możliwości kształcenia w szkołach o wyższym poziomie. Jeśli osiąga on dobre wyniki i chce uczyć się dalej może przejść do szkoły, które odpowiadają jego wymaganiom.

W związku z udziałem Niemiec w ramach Procesu Bolońskiego (standaryzacja europejskiego systemu edukacji) formy edukacji "master" i "dyplom" przestanie istnieć w 2010 roku, wprowadziła system dwustopniowy zamiast "kawalerskim - Master» (licencjat - Master of Arts). Teraz na niemieckich uniwersytetach jest zmodernizowany zgodnie z założeniami Procesu Bolońskiego,

Inne policealne i wyższe w Niemczech obejmuje szkołę specjalną (Fachhochschule), szkoły (Fachschule) oraz szkoły Craft (Berufsschule). Powszechnie tj . . Ausbildung im Betrieb (często po prostu krótko «Ausbildung") - szkolenia związane z jednoczesnym codziennej praktycznej pracy w firmie, produkcji. Wiele przedsiębiorstw i firm zyskują tak zwane «Azubis» (Auszubildende) - praktykantów. To praktyczne szkolenie trwa trzy lata i kończy się wraz z przejęciem praktycznego zawodu.

Austriacki system edukacji - System szkolnictwa w Austrii pozostaje pod nadzorem państwa. Decyzje w sprawach dotyczących edukacji należą przede wszystkim do Ministerstwo Edukacji, Nauki i Kultury (Bundesministerium für Bildung, Wissenschaft und Kultur). - W Austrii istnieje obowiązek szkolny (Unterrichtspflicht), który zaczyna się od 6 roku życia, przy czym dniem jego rozpoczęcia jest 1 września. Wcześniej dzieci mogą chodzić do przedszkola (Kindergarten) lub na rok przed rozpoczęciem normalnej nauki chodzić do tzw. Vorschule. Obowiązek szkolny kończy się po 9 latach nauki. - W Austrii oprócz szkół publicznych liczne są szkoły prywatne występujące praktycznie na każdym etapie kształcenia.

Szczególnym typem szkół są szkoły specjalne (Sonderschule). Do szkół specjalnych uczniowie mogą uczęszczać przez dziewięć lat, czyli od rozpoczęcia do końca obowiązku szkolnego. Dla dzieci opóźnionych i upośledzonych są opracowywane i przygotowywane różnorodne plany zajęć. Wybór szkoły specjalnej następuje zazwyczaj po rozmowie z pedagogiem.

Etapy edukacji szkolnej Ten etap daje przygotowanie do szkoły podstawowej. Nie jest obowiązkowy. Kindergarten Do przedszkola (Kindergarten) chodzą dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Do wyboru są przedszkola oferujące opiekę w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu (Voll- oder Teilzeitbetreuung). Do przedszkoli posyłają swoje dzieci zazwyczaj pracujący rodzice, którzy nie mają czasu, by opiekować się pociechami w domu. Vorschule Głównym zadaniem Vorschule jest przygotowanie do szkoły dzieci, którym zbliża się obowiązek nauki. Obejmuje rok nauki. Klasy w tych szkołach są często przepełnione.

Volksschule Szkoły podstawowe (Volksschule) mogą być odwiedzane w ramach obowiązku szkolnego przez dzieci, które ukończyły szósty rok życia i obejmują 4 lata nauki. Od reformy w 2000 roku nauka w tych szkołach obejmuje: czytanie (Lesen), pisanie (Schreiben), liczenie (Rechnen) oraz umiejętność szukania i przetwarzania informacji (Suche und Aufbereitung von Informationen). Normalnie szkoły podzielone są na grupy uczniów według postępów w nauce (Leistungsgruppe). Mniejsze szkoły, najczęściej w rejonach wiejskich, mogą jednak łączyć poziomy szkolne, a także np. jeden nauczyciel może jednocześnie prowadzić kilka zajęć. Szczególnym przypadkiem jest Einlehrersystem (system jednego nauczyciela), który oznacza, że jeden nauczyciel prowadzi wszystkie zajęcia. Wyjątkiem są religia czy ewentualnie język obcy (prowadzony w formie obowiązujących ćwiczeń verbindliche Übung, czyli bez ocen). W regionach, gdzie mieszka mniejszość językowa prowadzone są często zajęcia dwujęzyczne. W szkołach z większą liczba obcokrajowców prowadzone mogą być lekcje w języku ojczystym.

Austria posiada specyficzny system szkolnictwa po szkole podstawowej. Po jej zakończeniu uczniowie mogą wybrać średnią szkołę ogólnokształcącą (AHS) lub szkołę główną (Hauptschule). Wybór szkoły następuje po określeniu zdolności ucznia i ustaleniu drogi dalszej edukacji. Duże znaczenie przy podejmowaniu decyzji odgrywają warunki socjalne rodziny oraz zdanie rodziców i nauczycieli. W dużych miastach, w przeciwieństwie do obszarów wiejskich, większa część uczniów wybiera ASH. W Hauptschule podobnie jak w ASH istnieje tzw. obowiązek obecności na zajęciach (Anwesenheitspflicht). Uczniowie są uczeni w tzw. Fachlehrer-System. Oznacza on zmianę z systemu, gdy wszystkich przedmiotów uczył jeden nauczyciel na taki, w którym każdy nauczyciel jest fachowcem w swojej dziedzinie. Kształcenie w tych szkołach (na tym etapie) trwa 4 lata. Z wyjątkiem szkół prywatnych kształcenie na tym poziomie jest bezpłatne.

Hauptschule W szkole głównej można otrzymać gruntowne wykształcenie przygotowujące do nauki w szkołach wyższych. Uczniowie mogą dodatkowo rozwijać tu umiejętności praktyczne i swoje zainteresowania. Aby móc uczęszczać do szkoły głównej wymagane jest tylko pozytywne ukończenie 4 lat szkoły podstawowej. W szkołach głównych uczniowie są podzieleni na klasy według zajęć np. matematyki, niemieckiego czy angielskiego. Najlepszym uczniom przysługuje możliwość, podczas trwania szkoły głównej, zmiany na szkoły na ASH. Zgodnie z prawem po szkole głównej dla absolwentów otwarte są wszystkie szkoły. Nową szkolną ofertą jest KMS (Kooperative Mittelschule), powstałe na bazie programu szkoły głównej. W KMS większą uwagę przykłada się do indywidualnych zdolności i umiejętności poszczególnych uczniów. W niektórych landach, np. w Steiermark istnieją sześcioklasowe szkoły realne (Realschule) jako integralna część szkół głównych.

Duża część uczniów wybiera po szkole podstawowej AHS (Allgemeinbildende Höhere Schule), czyli średnią szkołę ogólnokształcącą. Aby móc uczyć się w tej szkole należy przedłożyć rekomendację ze szkoły podstawowej. Z niemieckiego, czytania i matematyki oceny muszą być z zakresu "gut" lub "sehr gut". Podstawowe różnice między poszczególnymi typami szkół w ramach AHS są raczej niewielkie: Gymnasium (BG) oferuje przede wszystkim gruntowne, humanistyczne wykształcenie ogólne z łaciną i greką (fakultatywnie), przy czym te drugie zajęcia coraz częściej zastępowane są przez naukę francuskiego, włoskiego czy hiszpańskiego. Realgymnasium (BRG) przeznaczone jest przede wszystkim dla uczniów uzdolnionych w dziedzinie nauk przyrodniczych. Wirtschaftlichen Realgymnasium (Wk. G) zawiera w swym programie zagadnienia związane z gospodarką. Oberstufengymnasium (BORG) oferuje zajęcia związane przede wszystkim ze sztuką i przyrodą. Na wszystkich ASH Unterstufen są od pierwszego roku lekcje angielskiego, od drugiego w gimnazjach humanistycznych zazwyczaj łacina. Uczniowie, którzy dobrze ukończyli 8 klas ASH mają duże szanse na naukę w szkołach wyższego szczebla.

AHS Oberstufe Od piątej klasy AHS mówi się o tzw. AHS Oberstufe. W porównaniu z AHS Unterstufe oferuje kilka zmian. Uczniowie szkół (o których była mowa przy omawianiu ASH Unterstufe wybierają między łaciną a francuskim (a w niektórych szkołach także między greką lub innym językiem obcym np. hiszpańskim). Od 6 klasy uczniowie muszą wybierają przedmioty obowiązkowe. Zależnie od autonomicznych uregulowań szkół liczba ich godzin w tygodniu ustalona jest na 6 -8. Do tego można wybierać spośród dodatkowych, poszerzonych programów i zajęć, przede wszystkim językowych czy informatyki. Dodatkowe przedmioty są wykładane razem z normalnymi przedmiotami i mają znaczenie przy egzaminie maturalnym. Matura zawiera zazwyczaj egzamin z jednego z rozszerzonych przedmiotów. W 7 klasie można wybierać spośród przedmiotów dotyczących muzyki czy nauk przyrodniczych (biologia, fizyka i chemia) lub innych zależnych od szkoły alternatywnych przedmiotów.

BHS Technika (berufsbildende höhere Schulen), do których można uczęszczać po 8 latach nauki dają oprócz możliwości zdobycia wykształcenia zawodowego także, po pięciu latach nauki, szansę na zrobienie matury. Poza tym część szkół BHS daje możliwość zdobycia wykształcenia np. w trzy lata (tyle, że wówczas nie kończy się to maturą). Technika specjalistyczne to m. in. : HTL Technische Lehranstalten oferują przede wszystkim możliwość zdobycia technicznego wykształcenia zawodowego. Jedna część przedmiotów należy do grupy przedmiotów ogólnokształcących, do których dołącza się język obcy (zazwyczaj angielski), drugą stanowią przedmioty specjalności technicznej. Przygotowanie techniczne obejmuje takie kierunki jak: budowa maszyn, elektronika, IT, chemia. Matura na zakończenie tej szkoły uprawnia do wstępu na studia wyższe.

HAK Skrót od Handelsakademie. Szkoła, w której mocnym punktem jest rachunkowość i ekonomika przedsiębiorstw (przedmioty te są przez wszystkie 5 lat i są obowiązkowe na egzaminie maturalnym). Angielski i inny język obcy (wybierany spośród francuskiego, włoskiego, hiszpańskiego, a w niektórych szkołach także języków wschodnich) są wykładane od pierwszej klasy. Na większości Handelsakamemien jest poza tym możliwość wybrania, najpóźniej w trzeciej klasie trzeciego języka obcego. Szkoły te przygotowują do pracy we wszystkich dziedzinach gospodarki i administracji. HBLA Skrót HBLA oznacza Höhere Bundeslehranstalt. Jest podobna do HTL, ale nie jest zorientowana technicznie. Nauka trwa 5 lat i kończy ją Reife- lub Diplomprüfung. Często trzeba też zdawać egzamin wstępny. Do tego typu szkoły należą między innymi: - Bundeslehranstalten für Kindergartenpädagogik (BAKIP) (z zakresu pedagogiki dziecięcej) - Bundeslehranstalten für Sozialpädagogik (z zakresu pedagogiki socjalnej) - Bundeslehranstalten für wirtschaftliche Berufe (HLW) (z zakresu gospodarki) - Bundeslehranstalten für Mode und Bekleidung (technikum odzieżowe)

BMS Szkoły zawodowe (berufsbildende mittlere Schulen, które są znane także jako Fachschule) to szkoły dwu- a zazwyczaj czteroletnie, które oprócz wykształcenia zawodowego spełniają również funkcję ogólnokształcącą. Szkoły kończą się egzminem tzw. Lehrabschlußprüfung. W porównaniu z BHS są łatwiejsze i krótsze, zdany egzamin końcowy nie upoważnia jednak do rozpoczęcia studiów na uczelniach wyższych. Kto chce później zdać maturę potrzebuje do tego dodatkowo trzyletniego Aufbaustudium. Polytechnische Schulen Szkoły politechniczne są wybierane przede wszystkim przez uczniów, którzy chcą przed zakończeniem obowiązku szkolnego zdobyć zawód. Wykorzystują oni więc ostatni rok obowiązkowej nauki, by pogłębić swoje umiejętności, zdolności i wiedzę. Berufsschule Okres trwania nauki w szkołach zawodowych obejmuje od 2 do 3 lat. Istnieją szkoły zawodowe całoroczne (tylko w Wiedniu), sezonowe lub tzw. blokowe (zazwyczaj od 8 tygodni w roku). Postsekundäre Bildung Szkołami policealnymi są kolegia i akademie. Czas trwania nauki jest krótszy niż w szkołach wyższych i uniwersytetach. Dostęp do nauki w szkołach publicznych jest bezpłatny. Oczywiście istnieją także palcówki prywatne, w których nauka jest płatna.

Kolegia Kolegium (Kolleg) jest przeznaczone dla absolwentów AHS i oferuje, w czasie krótszym niż na uniwersytecie zdobycie technicznego wykształcenia. Obowiązuje tu luźny obowiązek uczestnictwa w zajęciach, terminów testów i prac. Do przyjęcia wystarczy świadectwo maturalne lub zawodowe. Tylko kolegia pedagogiczno-socjalne lub sztuk pięknych wymagają zdania egzaminu wstępnego. Nauka trwa dwa lata. Akademie (Akademien) oferują tzw. "krótkie studia" (Kurzstudien). Podczas ich trwania otrzymuje się specyficzne wykształcenie zawodowe, najczęściej z zakresu medycyny, spraw socjalnych lub pedagogiki. Aby dostać się do akademii należy zdać test lub odbyć rozmowę wstępną. Nauka trwa trzy lata.

Szwajcarski system edukacyjny

System oświaty w Szwajcarii dzieli się na kilka stopni: • • stopień przedszkolny - Vorschulstufe (ISCED 0) stopień podstawowy - Primarstufe (ISCED 1) stopień średni pierwszy - Sekundarstufe I (ISCED 2) stopień średni drugi - Sekundarstufe II (ISCED 3 und ) stopień trzeci - Tertiärstufe (ISCED 5 und 6) stopień czwarty - Quartiärstufe (kształcenie podyplomowe) pedagogika specjalna i lecznicza

Stopień przedszkolny (Vorschulstufe) Przedszkole - Kindergarten (fr. École enfantine, wł. Scuola dell’infanzia) zapewnia rozwój dziecka i przygotowuje je do rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej. Uczą dzieci samodzielności, zachowań społecznych, rozwijają umiejętności. Przystosowanie dziecka do szkoły jest sprawdzane przez personel przedszkola. W niektórych kantonach decydują o tym rodzice, a w jeszcze innych inspektoraty, komisje szkolne, bądź kuratoria. W paru kantonach niemieckojęzycznych przeprowadza się egzaminy. Do końca ubiegłego wieku przedszkole nie było obowiązkowe. Jednak w roku 1999 wiele kantonów wprowadziło obowiązkowe uczęszczanie do przedszkola minimum przez 1 rok. Przedszkola publiczne są bezpłatne, finansowane przez gminy, za wyjątkiem kosztów wynagrodzeń personelu, który jest opłacany przez kantony.

Dzieci uczęszczają do przedszkola rok lub dwa. Najczęściej zaczynają przedszkole w wieku 5 lat. Czas spędzony w przedszkolu to 18 do 22 godzin tygodniowo. Niektóre kantony wprowadziły godziny zblokowane, np. minimum 3 godziny przed południem. Klasy przedszkolne liczą średnio 18 dzieci. Tu trochę statystyki: 86 % wszystkich dzieci uczęszcza do przedszkola 2 lata, 98, 5 % dzieci uczęszcza minimum 1 rok. Dotyczy to ok. 154. 000 dzieci, z czego 48, 7 % dziewcząt. Dzieci cudzoziemców jest 27, 2 %. w przedszkolach zatrudnionych jest 7300 pedagogów. W niektórych kantonach prowadzone są starania, by przedszkola z jednym, czy dwoma latami szkoły podstawowej połączyć w tzw. 3 -letni stopień gruntowny (Grundstufe) czy 4 -letni stopień bazowy (Basisstufe). To pozwoliłoby na łagodne przejście między przedszkolem a szkołą. Zależnie od poziomu rozwoju dziecka stopień ten mógłby być skracany lub wydłużany.

Szkoła podstawowa Stopień podstawowy (Primarstufe) jest obowiązkowy i bezpłatny. W większości kantonów trwa 6 lat. Przejście ze stopnia przedszkolnego do podstawowego odbywa się bez żadnego egzaminu. Ilość lekcji wynosi od 23 do 32 tygodniowo (w zależności od stopnia). We wszystkich kantonach uczy się języka narodowego (w zależności od regionu - niemiecki, francuski, włoski lub retoromański), języka obcego, matematyki, historii i wiedzy o społeczeństwie, geografii, przyrody, rysunków, robót ręcznych, muzyki i sportu. Postępy szkolne określane są ocenami lub za pomocą opisu wyników nauczania. W większości kantonów w pierwszych latach nauki szkolnej nie stosuje się ocen, ale rozmowy oceniające lub opisy wyników nauczania. Oceny są wystawiane w skali od 1 do 6. Najlepszą oceną jest oczywiście 6. Dwa razy w roku uczniowie otrzymują świadectwo lub opis wyników nauczania.

Stopień średni I (Sekundarstufe I) Stopień średni I ma za zadanie przekazanie ogólnej wiedzy podstawowej. Ma ona przygotować do dalszej nauki na poziomie stopnia średniego II, czyli w szkołach maturalnych, albo średnich szkołach zawodowych (Fachmittelschulen - FMS). Plany nauczania Sekundarstufe I ustalają poszczególne kantony. Niezależnie od tego nauczane są następujące przedmioty: język narodowy (w zależności od regionu - niemiecki, francuski, włoski lub retoromański), 2 języki obce (z których jeden powinien być któryś z pozostałych narodowych), matematyka, przyroda, geografia, historia i wiedza o społeczeństwie, gospodarstwo domowe, roboty ręczne, rysunek, muzyka, sport.

W szkołach tego stopnia rozróżnia się 3 typy związane z poziomem uczniów: zakres podstawowy, zakres rozszerzony i bez selekcji. Poziomy te dotyczą niemieckiego, matematyki, francuskiego i angielskiego. Uczniowie dzieleni są wtedy według poziomu wiedzy i kompetencji. Przyjęcie ze szkoły stopnia podstawowego do średniego I (Sekundarstufe I) z zakresem podstawowym odbywa się bez egzaminu. W szkole z zakresem rozszerzonym przyjęcie odbywa się na podstawie opinii polecającej rady pedagogicznej szkoły stopnia podstawowego. Uczęszczanie do szkoły średniej stopnia I (Sekundarstufe I) jest obligatoryjne i bezpłatne. Obejmuje 3 lata nauki w 20 kantonach, w pozostałych 4 lub 5 lat. Tydzień obejmuje 27 - 37 godzin, średnio w klasie jest 19 uczniów. Do tych szkół uczęszcza ponad 297. 000 uczniów(49, 6 % to dziewczęta), z czego 80. 500 w zakresie podstawowym, 171. 300 w zakresie rozszerzonym i 45. 400 bez selekcji. Dzieci cudzoziemskich jest 21 %. Uczy ich blisko 22. 600 pedagogów.

Stopień średni II (Sekundarstufe II) Szkoły tego stopnia zapewniają przygotowanie zawodowe i ogólnokształcące. Blisko 90 % całej młodzieży kończy ten stopień szkolny. Szkoła trwa podstawowo dwa lata (dając federalny atest zawodowy)- odpowiednik polskiej zasadniczej szkoły zawodowej i 3 lub 4 lata nauki zawodu ze świadectwem federalnym matury zawodowej - odpowiednik polskiego technikum zawodowego. Do wyboru jest ponad 200 zawodów. Szkoły z atestem zawodowym działają na zasadzie kształcenia praktycznego. 3 -4 dni w tygodniu uczniowie odbywają zajęcia praktyczne warsztatowe, natomiast 1 2 dniodbywają zajęcia dydaktyczne w szkole. Do szkół tych uczęszcza 210. 000 uczniów (45 % dziewcząt). Najpopularniejsze zawody to: handlowiec, sprzedawca, pracownik handlu detalicznego, kucharz, elektromonter. Blisko 10. 000 z nich kontynuuje dalej naukę zdobywając maturę.

Szkoły z maturą zawodową 3 -4 letnie dają podstawowe wykształcenie zawodowe. Zapewniają kształcenie w 6 kierunkach: techniczne, handlowe, kompozycji, przemysłowym, przyrodniczym oraz zdrowotnym i socjalnym. Uczy się 6 przedmiotów podstawowych: dwa języki narodowe, język obcy, historia, gospodarka/przedsiębiorczość/prawo, matematyka, do tego dochodzą przedmioty kierunkowe zawodowe. Przyjęcie do szkoły odbywa się na zasadach określonych przez kanton. Nauka trwa średnio 36 godzin tygodniowo, przedmioty nauczania to: 3 języki, matematyka, biologia, chemia, fizyka, historia, geografia, wprowadzenie do gospodarki i prawa. Przyjęcie odbywa się na podstawie świadectwa szkoły średniej stopnia pierwszego. W niektórych kantonach obowiązuje dodatkowo pisemny i ustny egzamin wstępny. Pierwszy semestr szkoły maturalnej jest okresem próby. Uzyskane świadectwo maturalne daje wstęp na wyższe uczelnie. Do szkół maturalnych uczęszcza około 63. 400 uczniów (56 % dziewcząt). W prywatnych szkołach maturalnych uczy się tylko 8 % wszystkich uczniów. Cudzoziemców jest 13 %. Rocznie kończy je ok. 15. 000 osób uczących się w 170 szkołach, gdzie zatrudnionych jest blisko 7500 pedagogów.

3 -letnie szkoły średnie zawodowe (Fachmittelschulen - FMS) zapewniają wykształcenie zawodowe i upoważniają do wstępu na wyższe uczelnie zawodowe. Przygotowują przede wszystkim w następujących kierunkach: zdrowie, socjalne, pedagogika, komunikacja i informacja, kompozycja i sztuka, muzyka i teatr. Szkoły trzeciego stopnia (Tertiärstufe) umożliwiają zdobycie wykształcenia zawodowego na poziomie szkół wyższych. Do szkół zawodowych (Fachschulen HF) zalicza się uniwersyteckie zawodowe szkoły wyższe, wyższe szkoły zawodowe (Fachhochschulen - FH) i szkoły wyższe pedagogiczne (Pädagogische Hochschulen - PH). W ofercie jest blisko 350 egzaminów zawodowych. Egzamin taki kończy się wydaniem federalnego świadectwa zawodowego, egzamin zawodowy wyższy kończy się dyplomem. Szkoły wyższe zawodowe (Höhere Fachschulen - HF) zapewniają kształcenie na poziomie studiów podyplomowych z zakresu techniki, hotelarstwa, turystyki i gospodarki narodowej, gospodarki, rolnictwa i leśnictwa, zdrowia, spraw socjalnych, kształcenia dorosłych, sztuki i kompozycji.

Szkoły wyższe (Hochschulen) Szkoły wyższe obejmują: 12 uniwersyteckich szkół wyższych (10 uniwersytetówkantonalnych i 2 politechniki), 8 wyższych szkół zawodowych (7 publicznych i 1 prywatna) oraz 16 wyższych szkół pedagogicznych. Wyższe szkoły uniwersyteckie (Universitäre Hochschulen - UH) to szkoły kantonalne oferujące studia na kierunkach teologicznych, nauk socjalnych i duchowych, matematyki i nauk przyrodniczych, prawa, gospodarki, medycyny i farmacji. Federalne techniczne szkoły wyższe - odpowiednik polskiej politechniki (Eidgenössischen Technischen Hochschulen - ETH) oferują studia z zakresu nauk przyrodniczych i inżynieryjnych, architektury, matematyki, nauk farmaceutycznych, a także sportu i wojskowości.

Wyższe szkoły zawodowe (Fachhochschulen - FH) oferują zorientowane na praktykę wyższe wykształcenie zawodowe na kierunkach: technika i technologie informacyjne, architektura, budownictwo i planowanie, chemia i biologia, rolnictwo i gospodarka leśna, gospodarka i usługi, projektowanie, zdrowie, praca socjalna, sztuka, muzyka, teatr oraz psychologia i lingwistyka. Wyższe szkoły pedagogiczne (Pädagogische Hochschulen) oferują przygotowanie na poziomie studiów wyższych do wykonywania pracy nauczyciela.

Szkoły czwartego stopnia (Quartiärstufe, Weiterbildung) to kształcenie podyplomowe (WAB). Jest ono oferowane zarówno przez konfederacją jak i poszczególne kantony. Rocznie ponad 30. 000 osób bierze udział w kursach podyplomowych. Szkoły specjalne i klasy specjalne w zwykłych szkołach zapewniają naukę ponad 50. 000 uczniów, wymagających specjalnego traktowania. Z tej liczby 6, 6 % to uczniowie stopnia podstawowego i średniego pierwszego. Dziewczęta stanowią 37, 8%, cudzoziemców jest 45, 7%. Klasy mają średnio 9, 2 uczniów. Budżet szwajcarskiego szkolnictwa zamyka się kwotą 26, 8 miliardów franków rocznie (dane z 2006 r. ).