Stawy kończyny górnej i dolnej Ryszard Palczak

Stawy kończyny górnej i dolnej Ryszard Palczak

Stawy żebrowo-kręgowe Kość żebrowa łączy się z kręgosłupem w dwu miejscach. Głowa żebra tworzy staw głowy żebra z dołkiem żebrowym leżącym na krawędziach sąsiednich trzonów, guzek żebra zaś obraca się na powierzchni dołka żebrowego wyrostka poprzecznego. Stawy żebrowo kręgowe wzmacnia więzadło promieniste głowy żebra (lig capituli costae radiatum) Przednie końce żeber łączą się z mostkiem za pośrednictwem chrząstek żebrowych.

Połączenia kończyny górnej Staw mostkowo-obojczykowy jest jedynym połączeniem stawowym kończyny górnej z tułowiem. Powierzchnie tych kości nie są do siebie dostatecznie dostosowane. Braki wyrównuje gruby krążek stawowy, który dzieli jamę stawu na dwie niezależne części. Po za tym powierzchnie stawowe są pokryte chrząstką dość znacznej grubości. Staw jest wzmocniony silnymi więzadłami, które nie zezwalają na zwichnięcie obojczyka. Końce obu obojczyków są połączone więzadłem międzyobojczykowym. Więzadła mostkowo-obojczykowe przednie i tylne wzmacniają odpowiednie ściany torebki stawowej. Więzadło żebrowo-obojczykowe jest silnym czworobocznym pasmem łączącym żebro pierwsze z obojczykiem. Staw barkowo-obojczykowy tworzą powierzchnie stawowe wyrostka barkowego łopatki i końca barkowego obojczyka. Są one pokryte chrząstką. Dość luźna torebka stawowa jest wzmocniona od góry przez silne więzadło barkowo-obojczykowe.

Cd połączenia barkowo obojczykowego Połączenie łopatki z obojczykiem wzmacnia bardzo silne więzadło kruczoobojczykowe (lig corococlaviculare). Więzadło składa się z dwu części więzadła czworobocznego i więzadła stożkowetego. Dzięki powiązaniu obojczyka z łopatką ruchy tych kości są sprzężon

Staw ramienny Największy staw kończyny górnej jest utworzony przez wydrążenie stawowe łopatki i głowę kości ramiennej. Staw ramienny jest stawem kulistym wolnym, wieloosiowym w którym mogą zachodzić ruchy we wszystkich kierunkach. Ta rozmaitość ruchów i duży zasięg wymaga luźnej torebki stawowej. Na łopatce torebka stawowa przyczepia siędokoła obrąbka stawowego, na kości ramiennej dokoła szyjki anatomicznej. Powierzchnie stawowe pokryte są chrząstkami stawowymi. Istnieje duża dysproporcja (4: 1)między wielkością powierzchni stawowej głowy a wielkością wydrążenia stawowego łopatki. Stosunkowo mała i płytka panewka stawu jest pogłębiona przez obrąbek stawowy ( labrum glenoidale), zbudowany z chrząstki włóknistej. Na lini łączącej szczyty guzków kości raminnej w torebce istnieje otwór, przez który do jamy stawu wchodzi ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego.

Staw ramienny cd Spłaszczone ścięgno biegnie do guzka nadpanewkowego łopatki, który leży wewnątrz torebki stawowej i na nim się przyczepia. Niestosunek powierzchni stawowych i luźna torebka sprawiają, że łatwo następuje zwichnięcie stawu. Jeżeli taka sytuacja powtarza się nazywamy to zwichnięciem nawracającym. Niekiedy zachodzi konieczność nakłucia (punkcja) stawu ramiennego w celach leczniczych lub diagnostycznych. Zabezpieczeniem przed zwichnięciami jest sklepienie utworzone przez wyrostek barkowy i wyrostek kruczy oraz silne łączące je płaskie więzadło kruczowo barkowe (lig coracoacromiale). Więzadło kruczoramienne (lig coracohumerale) przebiegające od dolnej powierzchni wyrostka kruczego, wzmacnia torebkę stawową, włączając się w jej ścianę przednio-boczną. Ponieważ więzadło kończy się na obu guzkach kości ramiennej przytrzymuje ono głowę kości ramiennej w stawie. Należy wspomnieć, że w okolicy stawu ramiennego w miejscach, gdzie ścięgna lub mięśnie przebiegają nad kością są kaletki maziowe, które zapobiegają urazom.

Staw łokciowy Ramię łączy z przedramieniem złożony staw łokciowy na który składają się trzy stawy- ramienno-łokciowy, ramiennopromieniowy, promieniowo-łokciowy bliższy. Staw ramienno-łokciowy jest utworzony przez bloczek kości ramiennej i wcięcie bloczkowe kości łokciowej. Jest to staw zawiasowy. Zachodzą w nim ruchy zginania i prostowania przedramienia. Torebka stawowa jest wspólna dla całego stawu łokciowego. Staw ramienno-promieniowy tworzą główka kości ramiennej i głowa kości promieniowej. Ta ostatnia jest wydrążona i stanowi panewkę stawową. Staw promieniowo-łokciowy bliższy tworzy obwód stawowy głowy kości promieniowej i wcięcie promieniowe kości łokciowej. Obwód stawowy jest mocno przetrzymywany przy wcięciu promieniowym więzadłem pierścieniowatym kości promieniowej.

Staw łokciowy cd Torebka stawu łokciowego obejmuje wszystkie trzy wymienione stawy. Jest ona dość słaba od strony przedniej tylnej, natomiast mocna i gruba po stronie bocznej i przyśrodkowej dzięki wzmacniającym ją więzadłom pobocznym – łokciowemu i promieniowemu. Więzadło poboczne łokciowe, płaskie, trójkątne biegnie od nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej do brzegu przyśrodkowego wcięcia bloczkowego kości łokciowej. Więzadło poboczne promieniowe biegnie od nadkłykcia bocznego po stronie bocznej torebki stawowej. Dzieląc się na dwa ramiona obejmuje głowę kości promieniowej i przyczepia się do obu brzegów wcięcia promieniowego kości łokciowej. Położenie spoczynkowe stawu występuje przy jego lekkim zgięciu. Przy unieruchomieniu najwygodniejsza jest zgięcie stawu łokciowego pod kątem prostym.

Staw promieniowo-łokciowy dalszy Kości przedramienia są połączone stawami promieniowołokciowymi bliższymi i dalszymi oraz błoną miedzykostną przedramienia. Staw promieniowołokciowy dalszy nie jest zaliczany do stawu promieniowonadgarstkowego, gdyż to połączenie ma oddzielną jamę stawową, odgraniczoną krążkiem stawowym od stawu łączącego przedramię z nadgarstkiem. Omówimy je więc oddzielnie. Staw promieniowo-łokciowy dalszy tworzą wcięcie łokciowe kości promieniowej i obwód stawowy głowy kości łokciowej.

Błona międzykostna przedramienia jest mocną błoną włóknistą, najsilniejszą w części środkowej. Jest ona rozpięta miedzy brzegami miedzykostnymi kości przedramienia. W części górnej błony od guzowatości kości łokciowej biegnie silne pasmo włókniste zwane struną skośną (chorda obliqa). Małe otwory błony międzykostnej służą do przejścia naczyń na stronę grzbietową przedramienia.

Stawy ręki Liczne stawy ręki dzielimy na: A. Stawy kości nadgarstka B. Stawy kości śródręcza. C. Stawy palców. Stawy kości nadgarstka. W nadgarstku rozróżniamy trzy rodzaje stawów: Staw promieniowo-nadgarstkowy, stawy międzynadgarstkowe, staw śródnadgarstkowy. Staw promieniowo-nadgarstkowy łączy przedramię z ręką. Panewkę stawu tworzy powierzchnia stawowa nadgarstka kości promieniowej i wspomniany krążek stawowy, przylegający do głowy kości łokciowej. Główka jest utworzona z kości łódkowatej, księżycowatej i trójgraniastej, połączonych ze sobą więzadłami międzykostnymi. Jest to staw eliptyczny. Torebka stawowa przyczepia się do brzegów powierzchni stawowej kości promieniowej, krążka stawowego i wymienionych kości nadgarstka. Luźna torebka wzmocniona jest więzadłami

Stawy międzynadgarstkowe • Leżą między zwróconymi do siebie powierzchniami szeregu bliższego i dalszego nadgarstka. W stawach tych znajdują się więzadła międzynadgarsdtkowe międzykostne, silnie łączące kości ze sobą , pozostawiając jednak pewne możliwości ruchu. • Stawy śródnadgarstkowe łączą kości szeregu bliższego z kośćmi szeregu dalszego nadgarstka. Szczelina stawowa ma kształt nieregularny. • Wszystkie kości nadgarstka są połączone ze sobą, z kośćmi przedramienia iż kośćmi śródręcza mocnymi więzadłami, silnie wiążącymi te liczne kości w jedną całość czynnościową.

Stawy kości śródręcza Kości śródręcza łączą się stawami z kośćmi nadgarstka, między sobą i z paliczkami bliższymi.

Połączenia kończyny dolnej Dzielą się na połączenia obręczy i kończyny wolnej. Połączenia obręczy kończyny dolnej: a. staw krzyżowo-biodrowy b. spojenie łonowe. Staw krzyżowo-biodrowy. Torebka stawowa z krótkich włókien , łączących powierzchnie stawowe. Powierzchnie stawowe są nierówne i połączone śródstawowo więzadłami międzykostnymi. Staw wzmacniają – więzadła krzyżowo-biodrowe brzuszne od przodu i więzadło krzyżowo- biodrowe grzbietowe. ( lig sacroiliacum ). Pasma więzadeł biegną od kości biodrowej skośnie ku dołowi i środkowi, tworząc zawieszenie kości krzyżowej. Wzmocnienie stawów stanowią również więzadła biodrowo-lędźwiowe (lig iliolumbalia). Silne te więzadła łączą wyrostki żebrowe IV i V kręgu lędźwiowego z powierzchnią podstawną kości krzyżowej talerzem kości biodrowej i częścią tylna grzebienia biodrowego.

Staw krzyżowo-biodrowy cd. Dla wzmocnienia stawu i zapobieżenia zbytniej jego ruchomości istnieją dwa więzadła: krzyżowo-guzowe ( lig sacrotuberale) i krzyżowo-kolcowe ( lig sacrospinosum). Więzadło krzyżowoguzowe od brzegu kości krzyżowej do kości kulszowej. Więzadło krzyżowo-kolcowe od kości krzyżowej i guzicznej do kolca kulszowego. Wymienione więzadła wzmacniają staw krzyżowo-biodrowy, nie pozwalając na odchylanie się wierzchołka kości krzyżowej od tyłu. Jednak pewna ruchomość kości krzyżowej dokoła osi poprzecznej istnieje , co ma duże znaczenie przy porodzie. W przednio-bocznej ścianie miednicy mniejszej leży błona zasłonowa. Przyczepia się ona do brzegów otworu zasłonowego. Przy jej górnym przyczepie zostaje wolny kanał zasłonowy przez który z miednicy wychodzą nerwy i naczynia zasłonowe.

Spojenie łonowe Kości miednicy są połączone bezpośrednio ze sobą spojeniem łonowym, dzięki któremu pierścień miednicy jest zamknięty od przodu. Powierzchnie stawowe obu kości pokryte są chrząstką szklistą. Między tymi powierzchniami znajduje się krążek międzyłonowy zbudowany z chrząstki włóknistej. Połączenia wzmacniają więzadła przebiegające powyżej i poniżej spojenia. W krążku międzyłonowym powstaje zwykle pionowa szczelinowata jamka, wykazująca dużą zmienność osobniczą. Stawy miednicy należą do połączeń ścisłych i ruchy w nich zachodzące mają charakter niewielkich przesunięć. W przebiegu ciąży zarówno spojenie, jak i stawy miednicy ulegają rozluźnieniu, co ma duże znaczenie dla przebiegu porodu.

Połączenia kończyny wolnej Zalicza się : A. Staw biodrowy B. Staw kolanowy C. Połączenia kości goleni D. Stawy stopy. A. Staw biodrowy. Silny pierścień kostny miednicy jest oparty na kończynach dolnych za pośrednictwem stawów biodrowych. Staw biodrowy jeden z największych stawów w organiźmie jest stawem kulistym. Główkę stawową tworzy głowa kości udowej, głęboka panewka stawowa jest utworzona przez kość miedniczną. Panewka jest otoczona obrąbkiem panewkowym ( labrum acetabulare) który ją znacznie pogłębia. Torebka stawowa należy do najsilniejszych u człowieka i otacza rąbek panewkowy, a na kości udowej z przodu do kresy międzykrętarzowej. Na tylnej powierzchni przyczepia się powyżej grzebienia międzykretarzowego.

Staw biodrowy cd. Wewnątrz stawowo położone jest więzadło głowy kości udowej, przebiegające od więzadła poprzecznego panewki do głowy dołka kości udowej. Staw wzmacniają: 1. Więzadło biodrowo-udowe 2. Więzadło kulszowo-udowe. 3. Więzadło łonowo-udowe. 4. Warstwa okrężna. Ad 1. Lig. iliofemorale- przebiega od kolca biodrowego przedniego górnego do kresy miedzykrętarzawej. Wzmacnia przednia powierzchnię torebki i przeciwdziała nadmiernemu wyprostowania uda. Ad 2. Lig. Ischiofemorale-odchodzi od przedniego brzegu panewki

Lig. Ischiofemorale cd Do brzegu przedniego krętarza większego. Hamuje ruchy przywodzenia i nawracania. Ad 3. Lig. Pubofemorale-od trzonu i gałęzi górnej kości łonowej i dochodzi do górnego brzegu krętarza mniejszego. Ad 4. Zona orbicularis-obejmuje ona szyjkę kości udowej i powstaje z włókien wszystkich opisanych poprzednio więzadeł podłużnych.

Uwagi kliniczne Staw biodrowy przenosi duże obciążenia, które bardzo zwiększają się podczas stania , przekraczając dwukrotnie masę ciała, a przy marszu aż czterokrotnie, w czasie biegu sześciokrotnie. Ruchy w stawie biodrowym zależą od pozycji stawu kolanowego. Pomimo że staw biodrowy jest stabilny i mocny jest on często narażony na urazy choroby zwyrodnieniowe. Protezowanie stawu.

Uwagi kliniczne cd Wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego obserwujemy w 1, 5 -2 prom. Zwykle są one obustronne i częściej (ośmiokrotnie) występują u dziewczynek. Głowa kości udowej nie zajmuje właściwego położenia w panewce , co utrudnia szczególnie odwodzenie.

Staw kolanowy Największy staw ciała ludzkiego- staw kolanowy łączy kość udową z kością piszczelową. W skład stawu wchodzi również rzepka. Głowę stawową tworzą kłykcie kości udowej, panewkę- kłykcie kości piszczelowej. Dalsze elementy stawu kolanowego: powierzchnie stawowe, łąkotki stawowe, więzadła wewnętrzne, torebka stawowa, więzadła zewnętrzne.

Powierzchnie stawowe W jego skład wchodzą powierzchnie stawowe trzech kości: udowej, piszczelowej i rzepki.

Łąkotki stawowe Dwie łąkotki stawowe biorą na siebie rolę lepszego dopasowania powierzchni stawowych w zmieniających się warunkach w stawie w czasie wykonywania ruchów. Łąkotki stawowe leżą między powierzchniami główki i panewki. Są to łąkotki przyśrodkowa i boczna. Zbudowane są z chrząstki włóknistej. Łakotka przyśrodkowa jest większa i ma kształt szerokiego sierpa. Łąkotka boczna jest bardziej zaokrąglona, kształtem zbliżona do podkowy.

cd Brzeg zewnętrzny łąkotek jest grubszy, wewnętrzny ostry. Obwód jest zrośnięty z torebką stawową. Końce łąkotek są połączone z kością piszczelową silnymi pasmami tkanki łącznej. Brzegi przednie łąkotek łączy więzadło poprzeczne kolana. Łąkotki dzielą staw kolanowy na dwa piętra: w górnym odbywają się głównie ruchy zginania i prostowania, w dolnym – obrotowe. Łąkotki w stawie zdrowym nie dają się wyczuwać.

Więzadła wewnętrzne Do więzadeł wewnątrzstawowych należą : więzadło krzyżowe kolana przednie i tylne. Więzadło krzyżowe przedmie biegnie od powierzchni wewnętrznej kłykcia bocznego kości udowej do pola miedzykłykciowego przedniego. Więzadło krzyżowe tylne biegnie od wewnętrznej powierzchni kłykcia przyśrodkowego kości udowej do pola międzykłykciowego tylnego. Oba te wiezadła krzyżując się tworzą literę X.

Torebka stawowa i kaletki maziowe Torebka stawowa jest cienka i z przodu błonę włóknistą zastępuje ścięgno m. czworogłowego uda. Silniejsza błona włóknista jest na tylnej powierzchni stawu, gdzie rozciąga się między brzegami powierzchni stawowych. Bardzo duża, luźna błona maziowa torebki wyściela wewnętrzną powierzchnie błony włóknistej i tworzy liczne fałdy. Z przodu błona maziowa przechodzi około 5 cm powyżej górnego brzegu rzepki, tworząc uchyłek jamy stawowej-

cd Kaletkę nadrzepkową (bursa suprapatellaris), leżącą między ścięgnem m. czworogłowego uda a powierzchnią przednią kości udowej. Na powierzchni przedniej stawu kolanowego są dodatkowe kaletki maziowe przedrzepkowe: podskórna, podpowięziowa, podścięgnowa, które chronią staw przed urazami.

Więzadła zewnętrzne Do nich zaliczamy: więzadło rzepki (lig. Patellae) stanowiące ścięgno m. czworogłowego uda. Biegnie ono od powierzchni przedniej i brzegów rzepki do guzowatości piszczeli. Pomiędzy tym więzadłem a kością piszczelową znajduje się kaletka podrzepkowa głęboka (bursa infrapatellaris profunda). Część włókien ścięgnistych głowy przyśrodkowej i bocznej m. czworogłowego uda tworzą troczki rzepki (retinacula patellae medialis et lateralis) które wzmacniają boczne części torebki i łączą się

cd Z więzadłami pobocznymi. Więzadło poboczne strzałkowe (lig. collaterale fibulare) rozciąga się od nadkłykcia bocznegokości udowej do bocznej powierzchni głowy strzałki. Więzadło poboczne piszczelowe rozciąga się nadkłykcia przyśrodkowego kosci udowej do górnej przyśrodkowej części piszczeli. Na tylnej powierzchni stawu znajduje się wiezadło podkolanowe skośne (lig. popliteum obliqum) i podkolanowe łukowate (lig. arcuatum).

Połączenie kości goleni Składają się ze stawu piszczelowo – strzałkowego, więzozrostu piszczelowo – strzałkowego i błony miedzykostnej. W stawie piszczelowo – strzałkowym, który jest stawem płaskim , powierzchnie stawowe znajdują się na głowie strzałki i powierzchni stawowe piszczeli. Wzmocniony on jest przez więzadło głowy strzałki (przednie i tylne). Więzozrost piszczelowo – strzałkowy stanowi połączenie miedzy wcięciem strzałkowym dolnego końca piszczeli a powierzchnią przyśrodkową dolnego końca strzałki.

cd Od przodu i tyłu więzozrostu znajdują się więzadła piszczelowo – strzałkowe przednie i tylne. Błona międzykostna goleni zawarta jest między brzegami międzykostnymi piszczeli i strzałki.

Stawy stopy Duża liczba stawów stopy, powstała dzięki licznym kościom wchodzącym w skład jej szkieletu, może być podzielona na następujące grupy: A. Staw skokowo – goleniowy B. Stawy międzystępowe C. Stawy stępowo – śródstopowe D. Stawy śródstopno – paliczkowe E. Stawy miedzypaliczkowe

Staw skokowo - goleniowy Znajduje się między bloczkiem kości skokowej, który tworzy główkę stawową, a powierzchnią stawową dolną kości piszczelowej oraz powierzchniami stawowymi obu kostek. Staw ten jest mniej stabilny w zgięciu podeszwowym stopy, gdyż bloczek jest węższy od tyłu, dlatego też w tej pozycji jest najwięcej uszkodzeń stawu. Staw ten wzmacniają następujące więzadła: Więzadło poboczne przyśrodkowe lub trójgraniaste;

cd Składa się ono z części piszczelowo – łódkowatej ( pars tibionaviculare), część piszczelowo – piętowa (pars tibiocalcanea), część piszczelowo skokowa (pars tibiotalaris)

Stawy międzystępowe Do stawów międzystępowych (articulationes intertarseae) należą: Staw skokowo – piętowo – łódkowaty (art. talocalcaneonaviculare) – w skład tego stawu wchodzą połączenia między powierzchniami stawowymi piętowej skokowej i łódkowatej. Staw skokowo – piętowy (art. subtalaris) łączy powierzchni kości skokowej i piętowej.

Staw poprzeczny stopy art. Tarsi transversa składa się ze stawu skokowołódkowatego i piętowo sześciennego (Choparta) wzdłuż linii tego stawu prowadzone są amputacje stopy. Staw klinowo – łódkowaty (art. cuneonavocularis) jest utworzony przez kość łódkowata i trzy kości klinowe. Te ostatnie połączone są więzadłami międzykostnymi. Poza tym kości są połączone więzadłami po stronie grzbietowej i podeszwowej, noszącymi kości między którymi znajdują się.

Stawy stępowo – śródstopne art. . tarsometatarseae Znajdują się na granicy dalszych powierzchni stawowych kości klinowych ikości sześciennej z jednej strony a powierzchniami stawowymi bliższymi kości śródstopia. Stawy stępowo – śródstopne określa się w chirurgii wspólną nazwą stawu Lisfranka.

Stawy śródstopno – paliczkowe art. Metatarsophalangeae, Łączą głowy kości śródstopia z wklęsłymi powierzchniami podstaw paliczków. Torebki stawowe wzmacniają więzadła poboczne. W stawach zachodzą ruchy zginania i prostowania palców oraz w mniejszym zakresie przywodzenia i odwodzenia.

Stawy międzypaliczkowe stopy art. interphalangeae pedis Łączy poszczególne członki palców. Torebki stawowe każdego stawu wzmacniają więzadła poboczne. Stawy międzypaliczkowe należą do stawów jednoosiowych, w których występują ruchy zginania i prostowania.

Stopa jako całość Po uzyskaniu przez człowieka postawy pionowej kończyna dolna stała się jedynym narządem podpory ciała i lokomocji. Cała masa ciała została oparta na podeszwach stóp a podczas stania na jednej kończynie tylko na jednej stopie. Stopa przystosowała się do przenoszenia dużych obciążeń. . Poza tym, szczególnie podczas chodu lub biegu, kończyna dolna powinna amortyzować wstrząsy przenoszone na kręgosłup i czaszkę.

cd Prawidłowo zbudowana stopa dotyka do podłoża guzem kości piętowej oraz głowami I i V kości śródstopia. Kościec stopy tworzy sklepienie podłużne i poprzeczne. Tak zbudowana stopa umożliwia nie tylko przenoszenie dużych obciążeń, ale przyczynia się również do amortyzacji wstrząsów. Stopę joko całość wzmacniają liczne więzadła. Osłabienie więzadeł powoduje powstanie t. zw. Stopy płaskiej.

cd Więzadło piętowo – łódkowate (lig. calcaneonaviculare) grubości około 5 mm łączy kości o tej nazwie. Jego osłabienie prowadzi do obniżenia podłużnego stopy. Więzadło podeszwowe długie (lig. plantare longum) od kości piętowej do podstawy kości śródstopia od II do V. Rozcięgno podeszwy(aponeurosis plantaris) przebiega podskórnie między kością piętową a kośćmi śródstopia.

cd Trwałość sklepienia stopy nie jest w pełni wyjaśniona. W każdym razie jest pewne, że sklepienie jest utrzymywane jedynie przez więzadła. Obciążenie stopy bez udziału podtrzymujących sklepienie stopy mięśni, musiałoby wywołać zmiany jej kształtu. W mechanice stopy ważną rolę odgrywa podściółka na podeszwie. Składa się ona jakby z gąbki, której oczka wypełnia tkanka tłuszczowa oraz łączna.