Статистикалық зерттеулерді жоспарлау және ұйымдастыру Аға оқыт Раманқұлова

Статистикалық зерттеулерді жоспарлау және ұйымдастыру Аға оқыт. Раманқұлова А. А.

Жоспар: 1. Статистикалық зерттеудің кезеңдері. 2. Биомедициналық деректерді талдау үшін статистикалық дестелер.

Қазақстан Республикасында клиникаға дейінгі зерттеулердің, медицина – биологиялық тәжірибелердің және клиникалық сынаулардың жүргізу ережелерін бекіту туралы» Денсаулық сақтау министрінің 25 шілде 2007 ж. № 442 бұйрығы

Статистикалық зерттеудің кезеңдері ПРОБЛЕМАНЫ анықтау I кезең ЖОСПАРЛАУ Зерттеу ТАҚЫРЫБЫН тұжырымдау II кезең ТӘЖІРИБЕ ЖҮРГІЗУ III кезең АЛЫНҒАН ДЕРЕКТЕРГЕ СТАТ. ТАЛДАУ ЖҮРГІЗУ IV кезең ҚОРЫТЫНДЫ Зерттеудің МАҚСАТЫ мен МІНДЕТТЕРІН анықтау

Зерттеу мақсаты медицина ғылымы және денсаулық сақтау практикасы үшін өзекті болуы тиіс, таңдалынып алынған мәселені шешу жолдарын анықтауы қажет. Зерттеу міндеті – бұл мақсаттың нақтыланған, кеңейтілген және дәлденген анықтамасы, яғни оның адымдап жүзеге асуы.

Мысал: Зерттеу мақсаты: медициналық ЖОО студенттері арасында темекі шегудің алдын алу және күресу шараларын ұйымдастыру. Зерттеу міндеттері: ЖОО оқу кезеңінің басында және аяғында студенттер арасында темекі шегудің таралуын зерттеу. Медициналық ЖОО студенттер арасында темекі шегудің таралуына ықпал ететін факторларды айқындау. Студенттердің денсаулығын сақтау және күшейту үшін шаралар ұсыну.

Жоспарлау деп: Бақылау бірлігін анықтау және материалды жинау (анкеталар, карталар, сұрау парақтары және т. б. ) бағдарламасын құру; ü Материалды жасау бағдарламасын құру; ü Жиналған материалдарды талдау бағдарламасын құру. ü

Бақылау бірлігі: - статистикалық жиынтықтың әрбір алғашқы элементі. ü наделена признаками сходства и различия, последние подлежат учету и дальнейшему наблюдению, поэтому данные признаки называются учитываемыми (учетными).

Белгілердің топтамасы: сипаты бойынша : а) атрибуттік (сипатталатын) белгілер – сөзбен өрнектелген; б) сандық белгілер – санмен өрнектелген; n Жиынтықтағы рөлі бойынша: а) зерттелетін құбылысқа ықпал ететін факторлық белгілер, б) факторлық белгілердің ықпалы негізінде өзгеретін нәтижелі белгілер. n

n n n Мысал: Біздің зерттеуіміздегі бақылау бірлігі осы ЖОО бірінші курстан соңғы курсқа дейін оқитын студент. Ескерілетін белгілер сипаты бойынша бөлінеді: а) атрибутивтік – жынысы, зиянды әдеттерінің бар болуы, денсаулық жағдайы және с. с. , б)сандық – жас мөлшері, шегілген темекі саны, сырқаттың ұзақтығы, темекі шегу өтілі және т. б. ; жиынтықтағы рөлі бойынша –факторлық (зиянды әдеттерінің бар болуы және темекі шегу өтілі) және нәтижелік белгілер(денсаулық жағдайы және т. б. ).

Материалды жинау бағдарламасы - Ескерілетін белгілерді тізбектей мазмұндау. ü сұрау қағазы, ü анкета, ü карта. Құжаттың должен иметь четкое название. Вопросы (учитываемые признаки) должны быть четкими, краткими, соответствовать цели и задачам исследования; на каждый вопрос следует предусмотреть варианты ответов (группировка).

Топтау - Бұл дайын жауаптар нұсқасы. - Осуществляется с целью выделения однородных групп для изучения тех или иных закономерностей явлений. Группировка ответов по атрибутивным признакам называется типологической, если признак количественный –вариационной.

n Типологиялық топтауға мысал: Студенттерді жынысы бойынша топтау: ü Ер кісі, ü әйел; Студенттерді зиянды әдеттерінің бар немесе жоқ екендігіне байланысты топтау: ü Шылым шегетін студенттер, ü Шылым шекпейтін студенттер. Вариациялық топтау мысалы: Студенттерді күніне шегетін шылым санына байланысты топтау: ü 10 және одан аз, ü 11 -20, ü 20. дан көп

Студент- медиктің шылым шегудің таралуын зерттеу барысында толтыратын карта үлгісі. 1. студенттің Ф. А. Ж(толық жазу)-----------------------------2 Курсы: I, III, IV, V, VI. 3 Факультеті: емдеу, санитарлық-гигиеналық, фармацевтикалық. 4 Жасы: 20 жасқа дейін, 20, 21, 22, 23, 24, 25 және одан көп. 5. Жынысы: еркек/әйел. 6. Шылым шегудің денсаулыққа зиян екендігін мойындайсыз ба? Иә, жоқ, білмеймін. 7. Сізбен бірге тұратын адамдардан кім шылым шегеді: әке, шеше, аға немесе іні, қарындас, жұбайы, жолдасы, ешкім шекпейді. 8. Сіз шылым шегесіз бе? Иә, жоқ. 9. Бірінші шылымды қай жасыңызда шектіңіз: 15 жасқа дейін, 16 -18 жас, 18 жастан жоғары. 10. Күніне неше шылым шегесіз? 5 -10, 11 -20, 20 дан көп. 11. Алғаш шылым шегуге не себеп болды: пример родителей, пример преподавателей, влияние товарищей, желание казаться взрослым, желание похудеть, любопытство, желание не отстать от моды?

Программа разработки полученных данных - предусматривает составление макетов статистических таблиц с учетом группировок, представленных в карте. Требования, предъявляемые к таблицам. - иметь четкое и краткое название, соответствующее их содержанию, - содержать статистическое подлежащее и статистическое сказуемое, - предусмотреть итоговые данные.

Статистическое подлежащее - то, о чем говорится в таблице. Табличное подлежащее обычно содержит основные признаки, являющиеся предметом исследования. Статистическое сказуемое – признаки характеризующие подлежащее. Подлежащее - в левой части таблицы по вертикали, сказуемое – по горизонтали. Виды таблиц: n простые, n групповые, n комбинационные.

Простая таблица - таблица, позволяющая анализировать полученные данные, имеющие лишь один признак, - подлежащее. Распределение курящих студентов по факультетам Наименование факультета Всего студентов абсолютное число в% Лечебный Медикопрофилактический Фармацевтический Итого 100, 0

Топтама кесте Бастауыштан басқа баяндауыш та (бір немесе бірнеше) бар кесте. n Бірінші рет шылым шеккен әртүрлі факультеттердің студенттерін жыныстары және жас мөлшерлері бойынша бөлу. Факультет атауы Жынысы ер Емдеу Медициналықпрофилактикалық Фармацевтикалық Қорытынды әйел Бірінші шылымды шеккен кездегі жас мөлшері 15 жасқа 15 -18 жас 18 ден дейін үлкен Барлығ ы

Комбинационная таблица Бастауышпен ғана емес, өзара да байланысқан екі немесе бірнеше баяндауыштан тұратын кесте. Әртүрлі факультеттердің шылым шегетін студенттерін жыныстары және бір күнде шегетін шылым сандары бойынша бөлу. Жалпы медицина Медициналықпрофилактикалық екеуі әйел Барлығ ы екеуі пола ер 20 дан көп екеуі деоба ер пола әйел 11 -20 екеуі дедееоба ер пола әйел 10 және одан аз ер Факультет атауы

- n n n Талдау бағдарламасы Зерттеліп отырған құбылыстың заңдылықтарын анықтау үшін қажетті статистикалық әдістердің тізімін алдын ала қарастырады. Зерттеу жоспары: Зерттеу нысанын таңдау. Статистикалық жиынтықтың көлемін анықтау. Зерттеу жүргізу мерзімі, бақылау мен материалдарды жинаудың түрлері мен тәсілдері. Орындаушылардың сипаттамалары. Техникалық жабдықтау мен қажетті материалдық құралдардың сипаттамалары.

Статистикалық жиынтық түрлері Бас жиынтық құрылымы Таңдама Бақылау бірліктері бірліктер сипаттамасы Ескерілетін белгілер бақылау сипаты бойынша ролі Сандық Сапалық Таңдама жиынтыққа қойылатын талаптар Факторлық Нәтижелік Репрезентативтілік Сандық Сапалық

Бақылау түрлері: ü Ағымдағы (тұрақты), ü Единовременное (одномоментное). Ағымдағы бақылау – бақылау бірліктерінің пайда болуына қарай тіркеу тұрақты. n Единовременное наблюдение – зерттелетін құбылыстың әрбір бақылау бірліктері бойынша ақпарат жинау қандай да бір анықталған мезетке приурочен. n

Статистикалық әдістерді қолданғандағы операциялар тізбегі ü мәселенің арнайы ғылым терминдерімен айқын формулирование , ü есептің статистика тіліне аударылуы, ü оны шешу үшін жарайтын әдісті таңдау, ü қажетті есептеулерді жүргізу, ü алынған нәтижелерге сәйкес қорытындыны статистикалық ғылым терминдерімен формулировать, ü қорытындыны арнайы ғылым тілінде формулирование.

II КЕЗЕҢ Зерттеуді жүргізу : ü Жоспарға сәйкес таңдама жүргізу, ü Өлшеу нәтижелерімен файл немесе кесте құру.

III КЕЗЕҢ талдау: жиналған деректердің нақтылығын тексеру, ü шифрлау, ü топтау, ü деректерді статистикалық кестелерге енгізу, ü статистикалық талдау. ü

Жиналған деректердің нақтылығын тексеру – проверка жиналған материалды собранного материала с целью отбора учетных документов, имеющих дефекты для их последующего исправления, дополнения или исключения из исследования. Шифрлау – белгілердің шартты таңбаларын қолдану. Материалды қолмен өңдегенде шифрлар сандық, әріптік, ал машинамен өңдегенде тек қана сандық болуы мүмкін. n Материалды топтау – жиналған материалды сандық және/немесе сапалық белгілері бойынша бөлу.

Жынысы: ер. әйел. Әріптік шифрлау: Е Ә Сандық шифрлау: Жас мөлшері бойынша топтау Шифр 20 жасқа дейін 1 21 -29 2 30 -39 3 40 -49 4 50 -59 5 60 және жоғары 6. Студенттерді курстары бойынша топтау : I, III, IV, V, VI курстар.

Статистикалық талдау: ü Деректерді визуализациялау (деректерді графикті түрде кескіндеу – полигондар мен гистограммалар тұрғызу), ü Таңдама таралудың түрі жөніндегі жорамалды тексеру, ü Таралу параметрлерін бағалау (нүктелік және аралық бағалау), ü байланыстар мен тәуелділіктерді айқындау.

IV КЕЗЕҢ Қорытынды: ü Тәжірибе мен статистикалық талдаудың нәтижелері подробно сипатталады, ü Қорытындылар мен ұсыныстар формулируются.

Статистические пакеты : ü специализированные пакеты, ü статистические пакеты общего назначения (SAS, SPSS, SYSTAT, MINITAB, Statistica, STADIA, STATGRAPHICS), ü табличные процессоры и электронные таблицы (Excel).

Система SAS : свыше 20 различных программных продуктов, ü непревзойденная мощность по набору статистических алгоритмов среди универсальных пакетов, ü возможность подключения собственных оригинальных алгоритмов, ü возможность решить практически любые задачи как систематизации данных, так и практически любого вида статистического анализа. ü

Пакет SPSS : для статистиков-профессионалов, ü развитый аппарат статистического анализа, ü алгоритмы шкалирования опросников качества жизни, ü удобные графические средства (более 50 типов диаграмм), ü развитые средства подготовки отчетов, ü справочная система содержит пошаговые инструкции для наиболее важных операций. ü

Пакет Statistica 6. 0 : ü наличие широкого спектра функциональных алгоритмов, ü включает в себя ряд непараметрических методов анализа, методы многомерного анализа, ü развиты средства манипулирования исходными данными, ü обширная панель инструментов, ü представлены сотни типов графиков, матрицы и пиктограммы, ü возможность разработки собственного дизайна графика.

Литература. n n Лукьянова Е. А. Медицинская статистика. – М: Изд. РУДН, 2002. Реброва О. Ю. Статистический анализ медицинских данных. Применение пакета прикладных программ STATISTICA. М, Медиа Сфера, 2002. Медик В. А. , Токмачев М. С. , Фишман Б. Б. Теоретическая статистика//Статистика в медицине и биологии. В 2 -х томах / Под. ред. проф. Ю. М Комарова. Т. 1. – М. : Медицина, 2000. Гланц С. Медико-биологическая статистика. – М. : Практика, 1999.

СПАСИБО ЗА ВНИМАНИЕ