Społeczno-kulturowe oddziaływanie turystyki na rózne segmenty życia społecznego

Społeczno-kulturowe oddziaływanie turystyki na rózne segmenty życia społecznego Maksym Piven Yashchenko Denys

Spis treści 1. Wpływ turystyki na środowisko Przyrodnicze 2. Relacje między turystyką a sferą ekonomiczną społeczeństwa 3. Turystyka a przemiany w społecznościach turystycznych 4. Turystyka a zmiany osobowościowe turysty 5. Hipotetyczny model turystyki w XXI wieku

• Ostatnia dekada przyniosła w całym świecie bardzo dynamiczny rozwój ruchu turystycznego i rozkwit towarzyszących usług turystycznych. Szczególne znaczenie turystyki wynika z faktu, że jest ona nie tylko jedną z największych dziedzin gospodarki światowej, ale także swoistym wyznacznikiem nowoczesności i miernikiem poziomu życia

• Turystyka, ze względu na swój coraz wieksy zasięg, wpływa w sposób bezpośredni na środowisko przyrodnicze. Wpływa ten, podobnie jak w posoatłych kwestiach, związanych z przemianami gospodarczymi i spoęłcznymi, może być zarówno pozytywny, jak i negatywny

POZYTYWNY: 1. Zapewnienie harmonii ekosystemów przyrodniczych i odrębności kulturowej lokalnych społeczności, ochrona tradycji i zwyczajów, kreowanie wrażliwości na sprawy przyrody 2. Źródło środków finansowych przeznaczonych na ochronę dziedzictwa przyrodniczego i kulturalnego( pobieranie opłat za wstępy do parków, sprzedaż pamiątek, przewodników, fundusze przekazywane przez biura podróży). • 3. Źródło korzyści ekonomiczno społecznych ludności miejscowej,

• 4. Zwiększenie świadomości ekologicznej wśród turystów, zwiększanie poparcia społecznego dla terenów chronionych. angażowanie turystów w działanie na rzecz ochrony środowiska, wspieranie programów ochronnych, wydawanie broszur informacyjno edukacyjnych, • 5. Ustalenie granic zagospodarowania obszarów dzikich, wyznaczanie szlaków do poruszania się, wprowadzanie technologii proekologicznych, określanie dopuszczalnych emisji zanieczyszczeń wody, powietrza, • 6. Tworzenie rezerwatów, parków narodowych.

NEGATYWNY • 1. Niszczenie roślinności deptanie, łamanie gałęzi drzew, zbieranie roślin i grzybów, fragmentacja lasu wywołana uprawianiem narciarstwa, wycinanie lasów, •

• 2. Szkody w świecie zwierząt( wyparcie gatunków rodzimych) płoszenie zwierząt, ginięcie zwierząt w wypadkach samochodowych, szlaki turystyczne kolidujące z szlakami wędrówki zwierząt, zanik niektórych gatunków, hałas.

• 3. Ubożenie krajobrazu zaśmiecanie regionów turystycznych, powstawanie miast turystycznych, zagęszczanie obiektów turystycznych, co zaburza rodzimy charakter krajobrazu,

• 4. Zanieczyszczenie powietrza emisja szkodliwych związków( dwutlenek siarki, tlenek azotu, tlenek węgla) wywołana przez motoryzację i nowoczesne technologie grzewcze

• 5. Zanieczyszczenie wód( jeziora, rzeki, morza, plaże) ścieki wydzielane przez obiekty hotelarskie i gastronomiczne, śmieci wytworzone przez organizatorów turystyki i turystów, wycieki benzyny i ropy z łodzi motorowych,

6. Degradacja gleb( erozja, osuwanie się zboczy) wydeptanie gleby spowodowane turystyką pieszą, narciarstwo zjazdowe,

Nadmierny napływ turystów stwarza zagrożenie tak dla szaty roślinnej, jak też dla zwierząt i szerzej całej przyrody. Nadmierne zagęszczenie turystów na danym terenie jest również źródłem poczucia dyskomfortu przez nich samych, a także powoduje pojawienie się konfliktów międzyludzkich.

2. Relacje między turystyką a sferą ekonomiczną społeczeństwa • Znaczenie turystyki wzrasta w miarę zwiększania się ilości czasu wolnego od pracy Wielkość i struktura konsumpcji turystycznej zależą nie tylko od rozporządzanego dochodu, wysokości cen na dobra i usługi oraz od relacji między tymi ccntmi, ale także od stylu życia poszczególnych grup społecznych. • Oprócz typowych dóbr i usług turystycznych, turyści poszukują również nie typowych turystycznych dóbr i usług, np. : I. artykułów żywnościowych II. usług fryzjerskich, III. kosmetycznych, IV. motoryzacyjnych, V. kulturalnych itp.

Związek turystyki ze sferą ekonomiczną społeczeństwa, wyraża się dobitnie w fakcie zaistnienia i funkcjonowania, a także oddziaływania w skali globalnej na tycie konkretnych zbiorowości i całych społeczeństw. Zapotrzebowanie na różnorodne wartości użytkowe obejmuje: • • • informację udostępnienie walorów turystycznych transport osobowy zakwaterowanie, wy żywienie załatwienie formalności granicznych

Na wielkość popytu turystycznego duży wpływ wywiera cena dóbr turystycznych. Praktycznie, gdy cena rośnie, popyt na dane dobro spada, a jeśli cena spada, to popyt na dane dobro rośnie. Przy wzroście cen, turysta może wybrać wyjazd do tańszych miejscowości, tańsze zakwaterowanie Należy również przytoczyć klasyfikację czynników popytowych w ujęciu S. Wodejki* Wśród czynników ekonomicznych wymienia on: ogólnogospodarcze, takie jak dochód narodowy, płace realne, stopa bezrobocia, międzynarodowa wymiana gospodarcza dochodowe, tj. poziom dochodów umożliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji

cenowe, czyli zmiany cen produktów turystycznych. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju miejscowości turystycznych należy prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: • -obserwacja społeczno ekonomicznych skutków rozwoju turystyki, • określenie docelowej pojemności turystycznej miejscowości, • penetracja lokalnego rynku turystycznego, • -rozbudowywanie infrastrukturystycznej

• poszerzenie obszarów wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego, • prowadzenie wspólnego marketingu, a zwłaszcza promocj i miejscowości tury stycznej, • rozwijanie ochrony konsumenta turysty, wspieranie odrębności kulturowej miejscowości turystycznej, podnoszenie świadomości turystycznej, polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana w skali międzynarodowej. Jest ona elementem handlu zagranicznego, a ten jest sferą gospodarki związaną z całym systemem gospodarczym. Łącząc gospodarkę krajową ze światową, handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzyści z wymiany międzynarodowej.

3. Turystyka a przemiany w społecznościach turystycznych „Społeczność turystyczna” jest to wiejska lub miejska jednostka osadnicza (miasto, wieś), wyposażona w podstawowe walory turystyczne oraz infrastruktu rę turystyczną, dostępność komunikacyjną. Zamieszkała w niej ludność pracuje w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej. Zasięg przestrzenny dóbr i usług turystycznych, zazwyczaj regionalny, narzuca kojarzenie funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu.

Pozytywne przemiany społeczne zachodzące pod wpływem turystyki: Turystyka pełni szereg istotnych funkcji społecznych. Dzięki nawiązywaniu kontaktów z innymi społecznościami wzrasta zrozumienie i tolerancja wobec innych kultur. Kontakt oznacza również przekazywanie sobie określonych wartości, sposobów zachowań, sposobów ubierania się, mówienia itd.

A. Jackowski 7 wyodrębnia następujące kryteria dotyczące miejscowości tury stycznych: • fizjologiczne, • społeczno gospodarcze, • formalno fizjonomiczne i genetyczno historyczne Według kryterium społeczno gospodarczego miejscowości turystyczne wyodrębnione są na podstawie pełnionej funkcji, struktury społeczno zawodowej ludności.

Turystyka oznacza wzrost standardu życia mieszkańców miejscowości turystycznych, występuje mniejszy odpływ ludności niż w miejscowościach nieturystycznych. W przypadku niewystarczającej kadry zajmującej się obsługą turystów, obserwowany jest napływ pracowników z innych regionów lub nawet krajów. Dochodzi do zmian w strukturze społecznej miejscowości, które w konsekwencji doprowadzić mogą do konfliktów między autochtonami a imigrantami.

Aby poradzić sobie z obsługą turystów mieszkańcy podnoszą swoje kwalifikacje poprzez np. naukę języków obcych, zarządzania, rachunkowości. Mieszkańcy starają się bliżej poznać swoją kulturę i historię, aby móc ją zaprezentować w jak najatrakcyjniejszej formie. W wielu krajach, zwłaszcza słabiej rozwiniętych, praca w sektorze turystycznych postrzegana jest jako prestiżowa. Zmienia się też pozycja kobiet, których zatrudnienie w turystyce jest z reguły znacznie większe niż mężczyzn.

Do negatywnych zjawisk społecznych nasilających się wraz ze wzrostem ruchu turystycznego należą: alkoholizm, narkomania, hazard, prostytucja.

Z wymienionymi patologiami mamy do czynienia w zdecydowanej większości obszarów gdzie rozwija się turystyka masowa. Nie wszyscy znajdują zatrudnienie w turystyce, dlatego następuje polaryzacja dochodów, a w konsekwencji rozwarstwienie społeczne W przypadku turystów z bogatych krajów, którzy odwiedzają kraje uboższe, dochodzi do tzw. efektu demonstracji. Mieszkańcy terenów odwiedzanych, patrząc na sposób zachowania i status majątkowy turystów, postrzegają ich jako lepszych od siebie. Dążą do tego by im dorównać, jednak mają świadomość, że jest to niezwykle trudne, co rodzi poczucie frustracji i kompleks niższości wobec przyjezdnych Reasumując, należy stwierdzić, że współczesna turystyka wywiera wpływ na bilans zatrudnienia wielu krajów, łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne.

4. Turystyka a zmiany osobowościowe turysty • Turystyka jako proces i fakt społeczny w socjologii jest zjawiskiem, które przebiega nie tylko w skali makro, ale również w skali mikro, czyli odnosi się do osobowości tych, którzy w niej uczestniczą. Widoczne jest to szczególnie w miej scowościach odwiedzanych przez turystów; zachodzą tam przemiany w dziedzinie różnych postaw łudzi w nich mieszkających. • Miejscowość turystyczna przekształca się z homogenicznej w heterogeniczną kulturowo, stąd adaptuje ona różnorodność wzorów zachowań i systemów wartości przynoszonych przez turystów

Pierwszym etapem tej adaptacji jest właśnie rozwój postaw tolerancji, często zresztą mającyswe podstawowe źródło w czynniku ekonomicznym. Turyści płacą, czerpie się korzyść finansową z ich pobytu, więc „przymyka się oczy” na ich zachowanie. Postawy wrogości wobec każdego obcego przekształcają się w po stawy gościnności.

Innym przejawem zmiany postaw jest zmiana stosunku do przedstawicieli in nych narodowości. Dokonuje się tutaj niekiedy przełamanie utartych stereotypów, czasem na korzyść, a czasem na niekorzyść przedstawicieli innych narodowości

Z rozwojem turystyki krajowej związany bywa rozwój świadomości narodowej Możemy powiedzieć, że przemiany postaw ludności miejscowej idą w kierun ku rozszerzenia jej horyzontów życia, ale dokonują się także w kierunku dewiacji. Jak wykazują badania, turysta zachowuje się podczas wakacji zasadniczo odmien nie niż przez cały rok. Niektórzy turyści traktują wyjazd jako swoiste zwolnienie od obowiązku przestrzegania norm moralnych i obyczajowych. Te zachowania turystów wywołują u niektórych kategorii ludności miejscowej tendencje do naśladowania (dotyczy to głównie młodzieży).

Obserwuje się, że ludność miejscowa nie chce wynajmować mieszkań, czy leż niektórych artykułów sprzedawać autochtonom, czekając na turystów, którzy lepiej zapłacą. • Można wyróżnić dwie skrajne postawy ludności miejscowej : ”ksenofobia” jest to postawa „zamknięta” ”otwarta” Odpowiada ona typowi „zwróconemu ku zachodowi Trzeba dodać przy tym, że wiciu mieszkańców krajów rozwijających się odczuwa po prostu kompleks niższości wobec turystów z krajów uprzemysłowionych.

Z przemianami postaw i zachowań ludności wiążą się ściśle określone proce sy społeczne, których nasilenie obserwujemy w miejscowościach i regionach tury stycznych. Są nimi: • ruchliwość społeczna tak wertykalna, jak horyzontalna • • procesy awansu społecznego, prowadzące do zmiany struktury społecznej • migracji w sensie zmian ekologicznych • procesy dojazdów do pracy, charakteryzujące miejscowość turystyczną.

5. Hipotetyczny model turystyki w XXI wieku • Turystyka w swoim założeniu może przynosić ludziom pozytywne efekty. W każdej jego fazie człowiek wymaga wypoczynku, gimnastyki, zabiegów profi laktycznych, ochrony i doskonalenia zdrowia psychicznego i fizycznego.

• W kontakcie z przyrodą, która była, jest i będzie źródłem piękna, spokoju, wyciszenia, harmonii, turysta odkrywa nowe wartości moralne. Turystyka może stanowić narzędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. Turystyka wymaga wielkiej umiejętności współdziałania z innymi, a także ponoszenia odpowiedzialności za innych. W turystyce upatruje się elementów wychowania politechnicznego, co umożliwia przyswajanie przez turystów kultury tech nicznej w turystyce

• Inną częścią turystyki wychowawczej jest funkcja kształceniowa, która może być spełniana zarówno w sensie praktycznym, jak i poznawczym. Człowiek powinien przyswajać sobie pewne umiejętności i nawyki, które może spożytkować praktycznie. Funkcja ta powinna mieścić się w koncepcji kształcenia ustawicznego, które polega na przyswajaniu wiadomości, doskonaleniu intelektu i dążeniu do wie dzy przez całe życie.

• Funkcją kształceniową jest forma krajoznawcza, polegająca na bezpośrednim kontakcie ze środowiskiem społecznym, przyrodniczym, kulturowym. Kształceniowa funkcja turystyki powinna być popularyzowana głównie wśród młodzieży w formie wycieczek krajowych i zagranicznych, może być też instru mentem wychowania. Znajduje również odbicie w formułowaniu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowości i krajów. Turystyka daje możliwości praktycz nego wykorzystania umiejętności językowych.

• Turystyka jest środkiem kształtowania uczuć, kształtowania emocjonalnej wrażliwości człowieka. Dostarcza nam niezapomnianych przeżyć. Turystyka uwrażliwia na piękno, kształtuje więzi uczuciowe. Stwarza też możliwość działania twórczego, najczęściej w postaci konkretnych prac na rzecz ludności odwiedzanych terenów. Turystyka przyczynia się do poprawy stanu zdrowia. Stwarza możliwość kon taktu z przyrodą, ze świeżym powietrzem, ze słońcem i wodą, wymusza wręcz ruch, aktywność fizyczną, zmianę codziennego trybu życia.

• Konkludując, możemy stwierdzić, że kontakt z przyrodą jest bardzo ważnym elementem samozachowań, jest jednym z istotnych czynników współczesnego wychowania.