Шығындардың жіктелуі 2 -тақырып
Анықтамалар көп Шығындар бұл тауарларға немесе қызметтерге төленуі қажет болатын, тұтынатын ресурстар (ақшалар) деп түсіндіреді Шығындар - бұл қолдағы бардың сатып алуға жұмсалғанын және оны шаруашылық субъектінің балансында актив ретінде көрсетілетін, келешекте табыс әкелуге қабілетті каражаттар
«Шығындар» және «шығыстар» Шығыстар - ол ағымдағы есептік кезеңге жатқызылатын шығындар баптары. Шығыстар ағымдағы кезең бойында табыс табу үшін пайдаланылған ресурстарды көрсетеді. Басқаша айтқанда, шығыстар – бұл есептік кезеңде табыс алумен байланысты кәсіпорынның жұмсалған шығындарының бір бөлігі.
Шығындарды жіктеудің 3 негізгі бағыт (К. Друри бойынша) Бірінші бағыт : Өнімнің өзіндік құнын есептеу және қорларды бағалау үшін Екінші бағыт: Шешім қабылдау және жоспарлау үшін 3) Үшінші бағыт: Бақылау және реттеу процесін жүргізу үшін
Өнімнің өзіндік құнын есептеу және қорларды бағалау үшін (1) кіріс шығындары және өткен шақтың шығындары (2) тікелей және жанама шығындар (3) өндірістік құнға кіретін (өндірістік), есептік кезең шығыны (өндірістік емес)
Шешім қабылдау және жоспарлау үшін (1) айнымалы, жартылай айнымалы; тұрақты және жартылай тұрақты шығын (2) қайтарылмайтын (кері қайталанбайтын) шығындар (3)алдағы кезең және өткен кезең шығындары (4) баламалы (альтернативтік) шығындар (5) жойылатын және жойылмайтын шығындар (6) инкрементті (өспелі, өсімді) және маржиналды (шектеулі, шекті) шығындар
Бақылау және реттеу процесін жүргізу үшін (1) реттелетін және реттелмейтін шығын (2) бақыланатын және бақыланбайтын шығын
Кіріс шығындары және өткен шақтың шығындары Кіріс шығындары – бұл болашақта табыс көзі болатын бұрыннан алынып қойған және қолда бар ресурстар. Баланста – бұл шығындар актив ретінде көрсетіледі. Өткен шақтың шығындары – табыс алу үшін жұмсалған және бұдан былай табыс әкелу қабілетін жоғалтқан шығындар. Олар қорларды бағалауға қосылмауы керек және есептік кезеңде сатылған өнімнің өндірістік шығынның құрамында көрсетіледі.
Тікелей және жанама шығындар Тікелей деп - өнімнің нақты түрлерін өндірумен байланысты шығындарды айтады және де олар өнімнің өзіндік құнына тікелей енгізіледі. Жанама деп – бірнеше өнім түрлерін өндіру үшін жалпы сипатта құнына тарату әдісінің көмегімен жанама түрде есептелінеді.
Өндірістік құнға кіретін (өндірістік), есептік кезең шығыны (өндірістік емес) Халықаралық бухгалтерлік есеп беру стандарттарына сәйкес «Өндірістік өнім қорларын» бағалау үшін тек өндірістік шығындар ғана өнімнің өзіндік құнына кіруі керек. Сондықтан басқару есебінде шығындарды келесідей есептейді: (1) өнімнің өзіндік құнына кіретін (өндірістік) шығындар; (2) есептік кезең шығындары (өндірістік емес).
Өндірістік құнға кіретін (өндірістік), есептік кезең шығыны (өндірістік емес) Өнімнің өзіндік құнына кіретін шығындар 3 элементтен тұрады: (1) тікелей материалдық шығындар; (2) тікелей еңбекақы шығындары; (3) жалпы өндірістік шығындары (жанама). Кезеңдік немесе өндірістік емес шығындар тікелей өндіріс процесімен байланыссыз өндірістік емес сипаттағы шығындармен көрсетілген.
Айнымалы және тұрақты шығын Өндіріс көлеміне тікелей тәуелді өзгеретін шығындар айнымалы шығындар деп аталады (мысалы, негізгі материалдар). Тұрақты шығындар – белгілі бір уақыт кезеңінде өндіріс ауқымында өзгеріссіз болып қалады (ғимараттар бойынша тозу).
Жартылай айнымалы және жартылай тұрақты шығын Жартылай тұрақты шығындар – белгілі бір өнім көлеміне өзгеріссіз болатын шығындарды, бірақ өндірістің критикалық сәттерінде белгілі бір деңгейде өсетін немесе төмендейтін шығындарды айтады Жартылай айнымалы шығындар – тұрақты және айнымалы компоненттерден тұратын шығындар (мысалы, жабдықтаушылар бөлімінің шығындары)
Басқа да жіктеулер Қайтарылмайтын шығындар - жасалынған шығын, яғни сатып алынған ресурстарға кеткен шығын, сондай-ақ қандай шешім келешекте қабылданса да өзгермейтін шығындар (мысалы, жинақталған тозу сомасы). Алдағы кезең (немесе есепке алынатын) шығындары – қабылданған шешімнің әсеріне душар болған болашақтағы шығындар, ал керісінше өткен кезең (немесе есепке алынбайтын) шығындар болып табылады.
Басқа да жіктеулер Баламалы (альтернативтік) шығындар деп баламалы вариантты қабылдау нәтижесінде жіберілген пайда немесе мүмкіндіктердің көлемін көрсететін шығындарды айтады. Жойылатын деп әрекеттердің баламалы вариантын таңдау нәтижесінде жойылуға мүмкіншілігі бар шығындарды айтады, ал керісінше жойылмайтын шығындар болып табылады.
Басқа да жіктеулер Инкрементті (өспелі) – бірнеше қосымша бірліктерге жұмсалған шығындарды (табыстарды) айтады, ал қосымша шығындарды (табыстарды) бірлікке шақса, онда бұл шығындар (табыстар) маржинальды (шекті) болып табылады.
Реттелетін және реттелмейтін Реттелетін - жауапкершілік орталықтары бойынша тіркелген шығын, олардың деңгейі, мейлінше менеджер тарапынан реттеу қабілеттеріне тәуелді болып келеді. Ал керісінше бұл шығын осы менеджерге қатысты реттелмейтін болып жіктелуі қажет
Бақыланбайтын және бақыланатын Бақыланбайтын шығынға кәсіпорын басқару қызметімен байланысты емес шығындар (мысалы, негізгі құралдардың қайта бағалануы). Бақыланатын шығындарға кәсіпорын тарапынан бақылауға болатын, яғни осы кәсіпорынның көмегімен бақыланатын шығындар жатады.
Шығын функциясы Регрессия теңдігі ол тәуелді айнымалы шама (бұл жағдайда - шығындар) мен бір не бірнеше тәуелсіз айнымалы шамалар (белсенділік көрсеткіші) арасындағы күтілетін тәуелділікті көрсетеді. Теңдік бір ғана тәуелсіз айнымалыны енгізгенде – қарапайым регрессия туралы айтылады. Теңдік екі не бірнеше тәуелсіз айнымалы шамаларды қосқанда, көптік регрессиия туралы айтылады.
Шығын функциясы Егер тек бір ғана тәуелсіз айнымалы шама және тәуелділік сызықты болса, онда регрессия түзуі тіке сызық теңдігі түрінде келесідей суреттелуі мүмкін: y = a+bx
Шығын функциясы Егер біз тәуелді айнымалы шама (шығындармен) мен тәуелсіз айнымалы (қызмет түрі) арасындағы байланысты көрсеткіміз келсе, онда: y - х белсенділік деңгейіндегі есепті кезеңнің жалпы шығындары; а - есепті кезеңнің жалпы тұрақты (айнымалы емес) жұмсалымдары; b - қызмет түрі бірлігінің орташа айнымалы жұмсалымдары; х - қызмет түрінің көлемі немесе есепті кезеңнің шығындар факторы.
Шығынды бағалаудың әдістері Шығындарды бағалаудың келесідей әдісамалдары бар: инженерлік әдіс бухгалтерлік шоттарды тексеру әдісі графикалық әдіс немесе шашыранды диаграммасы ең жоғарғы және ең төменгі шамалар әдісі ең төменгі квадраттар әдісі
Минимакс әдісі Ең жоғары және ең төменгі мәндер әдісі - ең жоғары және ең төменгі белсенділік кезеңдерін таңдауға және осы екі деңгейге қатысты шығындардағы өзгерістерді салыстыруды қорытындылауға негізделген. Мысал. Төменде өнімнің шығарылуы және өткен 12 айдағы техникалық қызмет көрсетуге жұмсалған шығындар бойынша айлық есептік мәліметтер келтірілген.
Мысал Өндіріс көлемі, бірлік. Ең төменгі белсенділік деңгейі Ең жоғарғы белсенділік деңгейі 5000 Техникалық қызмет көрсетуге кеткен шығындар, теңге 22 000 10 000 32 000
Шешу Шығындардағы = айырма Өндіріс көлеміндегі (белсен-ділік деңгейі) айырма 10 000 теңге 5000 сағ. = 2 теңге шығарылған өнім бірлігіндегі айнымалы шығындар
Шешу Тұрақты шығындар, жалпы шығындардан айнымалы шығындардың үлесін шегергендегі өндірістің кезкелген деңгейінде (өнім бірлігіндегі айнымалы шығындар тұрақты болып қалады деген болжам болғанда) бағалануы мүмкін. Осылайша, 5000 бірлік өндірісі кезінде жалпы шығындар 22 000 теңгені, ал жалпы айнымалы шығындар 10000 теңгені (5000 бірлік, 2 теңгеден) құрайды. 12 000 теңгедегі айырма - тұрақты шығындарға келетінін болжау қиын емес. Бұл жағдайда шығындар функциясы келесі түрде болады: у = 12 000 + 2 х
Скачать презентацию Шығындардың жіктелуі 2 -тақырып Анықтамалар көп Шығындар
2_БЕ_жиктеу.pptx