СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ ДӘЛЕЛДЕУ МЕДИЦИНА ЖӘНЕ ФАРМАКОЛОГИЯ

СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ ДӘЛЕЛДЕУ МЕДИЦИНА ЖӘНЕ ФАРМАКОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ СӨЖ Тақырыбы: Д витаминінің уытты тиімділігі Орындаған: Базарова С. М ЖМФ. 302 топ Тексерген: Мендыбаева Г. Ж Семей 2014 ж

D витамині (кальциферол) адамның терісінде күннің ультракүлгін сәулелерінің әсерінен түзіледі. Ол кальций мен фосфордың ішектен бөлінуін жылдамдатып, сүйек ұлпасының мықтылығына әсер етеді.

ØXVIII ғасырдың ортасында Глиссон деген ағылшын дәрігері ØЛондон қаласында тұратын жас балалардың арасында кездесетін ауру туралы жазған болатын. Бұл аурумен ауырғандардың сүйектері деформацияланатындығы анықталды, кейіннен оның мешел (рахит) ауруы яғни тағамда Д витамині жетіспеушілігі салдарынан екендігі белгілі болды.

Ø 1936 жылы Брокман Д 3 витаминін балық майынан бөліп оны холестерин туындысы екендігін анықтайды. ØҒалым Виндаус 1937 жылы шошқа терісінің үстіңгі қабатынан 7 дегидрохолестеринді бөліп, оның ультракүлгін күн сәулесінің әсерінен активті Д 3 витаминіне айналатындығын анықтайды. ØД 3 витаминінің синтезделу процесі төмендегідей: Е витамині (токоферол, антистерильдік)

Д витамині Д 2 (эргокальциферол) Д 3 (холекальциферол) Ультракүлгін күн сәулесінің әсерінен Эргостерол мен холестерол провитаминдерінің В сақинасындағы 9 -шы және 10 -шы көміртек атомдары арасындағы байланыстың үзілуі арқылы активтеліп, синтезделеді.

• Д 2 және Д 3 витаминдері дәмсіз, түссіз, иіссіз кристалдар, 115 117° та балқиды. • Органикалық еріткіштерде: хлороформда, бен золда, эфирде, ацетонда, спиртте жақсы ериді де, су мен глицеринде ерімейді. • Бұл витаминдер тотықтырғыштардың әсерінен В сақинасындағы 7 ші және 8 ші көміртек атомдары арасындағы қос байланыстары үзіліп, өте тез бұзылады. • Д 3 витамині ас арқылы түспесе де, организмде тиісті провитаминнен синтезделе береді. • Д — авитаминозы көбінесе солтүстік жақта, қыста кездеседі.

Биомедициналық қызметі Д витамині организмде фосфор мен кальцийдың ащы ішектің сілемей қабатының клеткаларында сорылуына әсер етеді. Қанда кальцийдың фосфорға қатынасы 2: 1 (Ca/P=2/1) болатындықтан, осы тепе теңдікті сақ тайды , сүйектің беріктігін қамтамасыз ететін фосфор қальций тұздарының түзілуіне қатысады, қалқанша безі нің функциясына әсер етеді. Кальциферол қанның белоктарымен кешен түзе отырып тасымалданады. Бұл кешен Д витаминін биологиялық тотығудан сақтайды.

Д витамині тағамда жетіспегенде балалар – мешел (рахит; грек. zhachіs – арқа қыры, омыртқа бағанасы), ересектер – остеомаляция (ostean – сүйек, malatіa – жұмсару), немесе остеодистрофия, ал бөгде адамдар остеопороз (грек. poros – саңылау, тесік) ауруларына шалдығады.

ü Мешел ауруына шалдыққан балалардың қаңқасы дұрыс қалыптаспайды. ü Аяқ сүйектері дене салмағының әсерінен майысады, сүйек баяу дамиды, ұйқысы қашады. ü Жұқпалы аурулармен көп ауырады. Сондыктан жас сәбилердің мешел ауруына шалдықпауы үшін күн сәулесіне шығарып шынықтырады.

Аурудың себептері: азықта Д витаминінің жетіспеуі, қарбалас қалқанша бездері қызметінің бұзылуы, азық пен суда кальций мен фосфор тұздарының аздығы, күн сәулесінің жетіспеуі.

ØД витаминдері балық майында, сары майда, жұмыртқа сарысында, бауырда, сүтте көп болады. ØD витаминінің қажетті тәуліктік мөлшері 2, 5 мг.

ØОрганизмге Д витамині көп түскен кезде гипервитаминоз орын алады. Бұл жағдайда ішкі органдарда кальций тұздары көбейеді, сүйек ерте минералданады, балалардың өсуі тежеледі.

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 1. Балалар энциклопедиясы, III-том 2. «Қазақстан» : Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 IV том 3. Биология: Жалпы білім беретін мектептің 8 сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2008. 4. Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі. Ақтөбе. 5. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз. Сов. энцикл. Бас ред. , 1990