С. Ж. Асфендияров атындагы Қазақ Ұлттық Медицина Университеті Кафедра: Эндокринология Қалқанша без
Жоспары 1. Қалқанша без анатомиясы. 2. Қалқанша без физиологиясы. 3. Қалқанша без гормондары. 4. Тироидты гормондардың түзілуі 5. Тироидты гормондардың физиологиялық ісері 6. Тиреокальцитонин және оның физиологиялық әсері
Қалқанша без анатомиясы Қалқанша безі мойынның алдыңғы бетінде, қалқан тәрізді шеміршек пен 5 -6 кеңірдек сақиналары маңында орналасқан, екі бөліктен және оларды қосатын мойындырықтан тұрады. Жаңа туылған нәрестелерде 1 -5 г болады. Ересек адамдарда орташа салмағы 25 -30 гр. Сыртынан без фиброзды капсуламен қапталған, одан ішке қарай безді үлестерге бөлетін жіңішке қабыұтар тарайды. Оң және сол бөлігі, және осы екі бөлікті байланыстыратын қылтасы болады.
Анатомия Қалқанша безі барлық мүшелер мен тіндердегі зат алмасудың негізгі универсальды реттегіші. Оның кызметтінің бүзылуы адам ағзасының бүкіл жүйесін зақымдайды. Қалыпты ҚБ үлкен кісілерде екі бөліктен тұрады, қылтамен байланысқан Фиброзды далдалар безді жалған бөліктерге бөледі, олар фолликул деген везикулдардан тұрады, н/е ацинустардан, капиллярлар торымен қоршалған. Фолликулдың қабырғасы эпителиальды фолликулярлы куб тәрізді жасушалармен тысталған - А-жасушасы -тироциттер. Фолликул арасы нәруыздық затпен толған - коллоид, ол ҚБ үшін спецификалық нәруызден – тиреоглобулиннен тұрады, ол Т 4 и Т 3 синтезі мен жиналуына жауапты. В-жасуша- Ашкенази Гюртля жасушасы – оның плазмасында биогенді аминдер мен серотонин түзіледі. С-жасушалар - олар кальцитонин мен серотониннің көзі
Қалқанша без анатомиясы
Қалқанша без физиологиясы Қалқанша безінің негізгі қызметі қанға тироидты гормондарды бөлу. Оларға жатады: трийодтиронин, тироксин және йодталмаған гормон тирокальцитонин. Тироид гормондары түзілуі үшін йод қажет. Тәулігіне сау адамға 150 -200 мг йод керек.
Тироидты гормондардың түзілуі I этап-йодтың қалқан тәрізді безге қосылуы. II этап-иод органификациясы. Қалқан тәрізді безде молекулалық иод түзіледі, ол тирозин молекуласына қосылып, моно-; дийодтиронин түзіледі. III этап-конденсация үрдісі. Иодталған тирозиндер конденсациясы нәтижесінде трийодтиронин және тироксин түзіледі. Үрдіс гипофиздің ТТГ-ны әсерінен жүзеге асады. Қалыпты жағдайда қалқан тәрізді безде 200 мг/г тироксин және 15 мг/г трийодтиронин болады. Күнделікті секрециясы Т 4 80 мкг, Т 3 6 мкг.
IV этап-қалқан тәрізді безінде тироид гормондарының босап шығуы. Т 3 және Т 4 белсенді тироид гормондары болып табылады, олар қанға түсіп, арнайы нәруыздармен байланысып, негізінен организмде байланысқан күйінде жүреді. Қажет болған жағдайда нәруыздан ажырап, бос күйге өтеді. Йодтың артық көлемі несеппен, термен, өтпен шығарылады.
Қалқантәтізді бездің қызметі аденогипофизбен(ТТГ) және гипоталамуспен реттеледі. Гормондардың максималды бөлінуі таңертең, минимальді түнде болады.
Пациенты Трийодтиронин общий Т 3, свободный Т 3, нмоль/л пмоль/л Тироксин общий Т 4, нмоль/л Тироксин свободный Т 4, пмоль/л Взрослые 0. 90 -2. 80 2. 6 -5. 6 62. 0 -150. 8 9. 0 -19. 0 Беременные 1. 70 -3. 0 2. 2 -5. 1 75. 0 -230. 0 7. 6 -18. 6 Дети: 1 -5 лет 1. 30 -6. 10 – 90. 0 -194. 0 – 5 -10 лет 1. 39 -4. 50 – 83. 0 -172. 0 10. 7 -22. 2 10 -15 лет 1. 25 -4. 00 – – 12. 1 -26. 9
Титеоидты гормондардың физиологиялық әсері Энергия алмасуына Зат алмасуға Су электролит алмасуына Организмнің өсуіне Жүрек қан тамыр жүйесіне
Энергия алмасуына тигізетін әсері Тироксин және трийодтирониннің энергия алмасуына тигізетін әсері, олардың “калоригендік” жылу өндіру ықпалынан өте жақсы көрінеді. Жылу өндіру үрдісі организмнің барлық жасушаларында, әсіресе бауыр, бұлшық ет және жүйке жүйесі жасушаларында айқын байқалады. Тироидты гормондар негізгі алмасуды жоғарылатады.
Зат алмасуына тигізетін әсері Гормондар зат алмасуға барлық ферменттерді белсендіру және тотығу үрдістерін күшейту арқылы әсер етеді, әсірісе белок синтезделуін және майлар мен көмірсулардың ыдырауын күшейтеді.
Тиреокальцитонин Бұл гормон бездің фолликула жанындағы жасушаларынан бірден қан мен лимфаға өтпей ақ келеді. Тиреокальцитонинді денеде кальций сақтайтын гормон деп атайды. Ол қан плазмасында кальций және фосфор деңгейін төмендетеді. Бұл гормондар үшін сүйек және бүйрек тіндері нысана тіндер болады.
Тиреокальцитониннің физиологиялық әсері Сүйекте кальцитонин сүйек тіндерінен кальцийдің шығуын төмендетіп, сүйек тінін бұзатын жасушалар-остеокласттар қызметін тежеп, сүйек тінін түзетін жасушаларостеобласттар қызметін белсендіреді. Сол сияқты сүйек құрамындағы фосфор қышқылы тұздарының деңгейін төмендетеді.
Тиреокальцитониннің физиологиялық әсері Тиреокальцитонин несеп құрамымен кальций, натрий, фосфаттар шығарылуын күшейтеді. Бұл гормон фосфор кальций алмасуына, қалқансерік безі гормоныпаратгормонға қарсы әсер етеді. Тиреокальцитониннің бөлінуі қандағы кальций деңгейіне байланысты, аталған гормонның қанға түсуін гиперкальциемия жоғарылатады, ал гипокальциемия төмендетеді.
Зерттеу әдістері ҚБ УДЗ (үлкейген, кішірейген, паренхима эхогендігі ↓, ↑) Биопсия ҚБ сцинтиграфиясы КТ, МРТ Йодометрия-содерж I в тиреоглобулине Газожидкостная хромотография Ферментативті анализ Гормон деңгейін тексеру: ИФА, РИА, хемилюминесценттік
Гормональды диагностика "классикалық"Белсенді бос Т 3, Т 4 (жүктілік кезінде тек бос фракциясы зерттеледі) Жалпы Т 3, Т 4 ТТГ (ТТГ-тәуелді тиреотоксикозда - ТТГ ↑); тиреоглобулинге а/д ↑ (ТГ), тиреоидты пероксидазаға ↑ (ТПО) ; б) "классикалық емес" – ТТГ рецепторларына А/Т-ның жоғарылауы – тиреостимулдеуші ЖУЖ кезінде, ТТГ байланысуын тежеуші - АИТ кезінде
Жалпы Т 4 и Т 3 Негізгі көлемі ТЗ, Т 4 -тің тасымалдаушы нәруызбен байланысқан (тироксинбайланыстырушы глобулин, транстиретин, альбумин) Т 4 барлығымен байланысқан, Т 3 тек тироксинбайланыстырушы глобулинмен. Қандағы 99% тиреоидты гормондар нәруыздармен байланған. Қалыпты ж. Т 4 - 64 -146 нмоль/л. , ж. Т 3 -тен 50 -60 есе жоғары Қалыпты ж. Т 3 = 1, 2 -2, 8 нмоль/л. Тиреоидты гормондардың бос фракциялары өзгермейді, сондықтан Т 3 и Т 4 реттейтін үрдістердің белсенділігі де өзгермейді.
Бос Т 4 и Т 3 Бос Т 4 - FТ 4, FТ 3 – пен салыстырса гормонбөлетін қызметін сипаттайды, өйткені FТ 4 (80%) ҚБ-де түзіледі, а FТЗ (80%) Т 4 дейодирование арқылы бауыр, бұлшық етте түзіледі. Бос. Т 4 концентрациясы байланыстырушы белоктан тәуелсіз, мөлшері 11 -25 пг/мл. FТ 3 концентрациясы 3 -4 есе FТ 4 концентрациясынан төмен мөлшері 2, 5 -5, 8 пг/мл.
Скачать презентацию С Ж Асфендияров атындагы Қазақ Ұлттық Медицина Университеті
Калканша без.pptx