С Ж Асфендияров атындағы ҚазҰМУ 1 акушерия

С. Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ, № 1 акушерия және гинекология кафедрасы Етеккір циклының бұзылысы. Дисфункциональды жатырдан қан кету Лектор: № 1 акушерия және гинекология кафедрасының меңгерушісі, м. ғ. к Ж. С. Бегниязова

ДӘРІСТІҢ ЖОСПАРЫ § § § Етеккір циклының физиологиясы Етеккір циклы бұзылыстарының жіктелуі Дисфункциональды жатырдан қан кету (ДЖҚ) жіктелуі, диагностикасы, емі

«Етеккір» термині Етеккір - екі фазалы менструалды цикл кезінде эндометрийдің сылынуы нәтижесінде әйелдердің жыныс жолдарынан кезеңді қанды бөліністердің болуын айтады. l Бұл жағдай пісіп жетілген ұрықтың ұрықтануы болмаған жағдайда болады.

Етеккір циклының физиологиясы Етеккір циклы (ЕЦ) – екі етеккір арасындағы қан кетумен сипатталады (етеккірдің бірінші күнінен келесі етеккірдің бірінші күніне дейінгі аралық) Менархе – алғашқы етеккір. l

Етеккір циклының физиологиясы ЕЦ әйел ағзасындағы күрделі биологиялық процесс болып табылады; l жыныс жүйелерімен, басқа да жүйелердің функциональды жағдайларының циклды өзгерістерімен сипатталады. l

Қалыпты етеккір циклының сыртқы параметрлері Ұзақтығы 21 - 35 күнге дейін (60% әйелдерде ЕЦ ұзақтығы 28 күнді құрайды) l l Етеккір бөлінісі 2 күннен 7 күнге дейін созылады l Етеккір күндері қан жоғалту көлемі 40 -60 мл құрайды (орташа 50 мл)

Етеккір циклының реттелуі Бас миы Гипоталамус Етеккірдің негізгі патогенезі гипотоламусгипофиз-аналық без – жатыр қызметінің Гипофиз бұзылыстары болып табылады. Аналық без Эндометрий

Етеккір циклының реттелуі Репродуктивті жүйе 5 деңгейге бөлінеді: I деңгей: тіндер - нысанасы – гормондар жиналатын нүкте. Оларға жататындар: Ø жыныс ағзалары, Ø сүт бездері және терінің түкті фолликулалары жатады. Бірінші деңгейге жататындар: v жасуша ішілік медиатор, v протогормон, v қышқыл, v жасушалық регулятор – простогландиндер.

Етеккір циклінің реттелуі l II деңгей: эндокринді бездер – аналық без (гранулезді және тека-клеткалары). l Оларда: l стериодтық биосинтезі, l эстрадиол, l прогестерон, l тестостерон күрделі үрдісі жүреді.

Етеккір циклінің реттелуі III деңгей: гипоталамустың гипофизарлы шекарасы. l Ол нейрондарды іске қосып, вентро- және дорсомедиалды аркуатты ядролар түзеді, нәтижесінде гипофизарлы рилизинг гормоны (ГРГ) – либерин және статиндер түзіледі. l

Етеккір циклінің реттелуі l IV деңгей: гипоталамус l V деңгей: Орталық жүйке жүйесі экстрагипотоламусты құрылымы.

ЕТЕККІР ЦИКЛЫ БҰЗЫЛЫСТАРЫ Етеккір циклы бұзылысының клиникалық көрінісіне байланысты 3 негізгі топқа бөліп қарастырады: Аменорея Дисфункциональды жатырдан қан кету Альгоменорея

ЕТЕККІР ЦИКЛЫ БҰЗЫЛЫСТАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛУІ: Циклдық бұзылыстар: • гиперменорея • гипоменорея Етеккір уақытының • полименорея, ұзақтығының • олигоменорея бұзылысы Етеккір ритмділігінің бұзылысы • пройоменорея, • опсоменорея

ЕТЕККІР ЦИКЛЫ БҰЗЫЛЫСТАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛУІ: Альгодисменорея – ауру сезімді етеккір Меноррагия=гиперменорея – етеккірдің көп келуі Метроррагия – ациклды қан ағулар Аменорея және гипоменструальды синдром Альгодисменорея

ЕТЕККІР ЦИКЛЫ БҰЗЫЛЫСТАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛУІ: Дисфункционалды жатырдан қан ағу (ДЖҚ): Овуляторлық Ановуляторлық

Дисфункциональды жатырдан қан кету (ДЖҚ) n n Аналық безі қызметтерінің бұзылыстарына байланысты ановуляторлық қан ағулар. Фолликуллардың пісіп жетілуінің бұзылысына әкелетін, гипоталамус – гипофиз – аналық безі – жатыр жүйесі қызметінің функциональды бұзылысы. Гинекологиялық аурулардың ішінде ДЖҚ 14 -18% жиілікте кездеседі.

Бұл қан ағулар байланысты емес: v Жүктіліктің үзілуімен v Әйел жыныс ағзаларының органикалық ауруларымен v Ағзадағы жүйелі ауруларымен v Қан ауруларымен

Дисфункциональды жатырдан қан кету (ДЖҚ) Этиологиясы: n n n n n алиментарлық факторлар психикалық стресстер сыртқы ортаның қолайсыз әсері инфекциялық және созылмалы аурулар хирургиялық араласулар жарақаттар жүктілікті үзу метаболикалық синдром эндокринді бездердің әр түрлі қызметтерінің бұзылысы

Дисфункциональды жатырдан қан кетудің жіктелуі Әйелдердің өмір кезеңдеріне байланысты: ювенильді кезеңдегі ДЖҚ (12 -17 жас)-25% репродуктивті кезеңдегі ДЖҚ (18 -45 жас) – 50% - овуляторлы - ановуляторлық климактерлік кезеңдегі ДЖҚ (46 -55 жас) – 25% n v v v

Овуляторлы ДЖҚ- фолликуланың овуляторлы қасиеті сақталған 1 n Фолликулинді фазаның қысқаруы 3 2 n лютеинді фазаның қысқаруы (гиполютеинизм ) n лютеинді фазаның ұзаруы (гиперлютеинизм )

Ановуляторлық ДЖҚ жіктелуі 1 2 3 Фолликулалардың қысқа уақытты персистенциясы фолликулалардың ұзақ персистенциясы Фолликулалар атрезиясы

Овуляторлық ДЖҚ патогенезі бойынша жіктелуі Клиникасы Диагностикасы Овуляторлық ДЖҚ Фолликулинді фазаның қысқаруы Лютеинді фазаның қысқаруы (гиполютеинизм) Лютеинді фазаның ұзаруы (гиперлютеинизм) ЕЦ 14 -21 күнге дейін қысқаруы, гиперполименорея, бедеулік, жүктілікті көтере алмаушылық ЕЦ ұзаруы, қан ағу Клиникасы, объективті қарап тексеру, қосымша зерттеу әдістері Қосымша зерттеу әдістері –функциональды диагностика тестттері (ФДТ) Ректальды температура «қарашық» және папоротник симптомы КПИ I-і фазаның қысқаруы екі фазалы II-і фазаның қысқаруы екі фазалы Тез пайда болуы, максимум 8 -10 күні II-і фазаның ұзаруы екі фазалы ЕЦ қалыпты кезеңіндегі тәрізді

Овуляторлы ДЖҚ Фолликулинді фазаның қысқаруы Клиникасы: n n етеккір ритмі дұрыс, бірақ олардың арасындағы интервал 2 -3 аптаға дейін қысқарады. Диагностикасы: n ФДТ бойынша овуляция 8 -9 күнге жылжыған.

Овуляторлы ДЖҚ Лютеинді фазаның қысқаруы Диагностикасы: Клиникасы: n n қанды бөлінділердің етеккірге дейін және етеккірден кейінгі жалғасуы. n n n ФДТ бойынша овуляция қалыпты мерзімде жүреді II фаза 3 -7 күнге дейін қысқарады эндометрийдің биопсиясы: секреторлық фазасы толық емес

Овуляторлы ДЖҚ Лютеинді фазаның ұзаруы (Сары дененің персистенциясы) Клиникасы: Ұзаққа созылған көп мөлшерлі қан ағулар. Диагностикасы: n n n ректальды температура – төмендеуі болмайды қан кету кезіндегі температураның болуы Етеккір алдында прогестерон деңгейінің жоғары болуы (30 -50 нмоль/л)

Овуляторлы ДЖҚ Лютеинді фазаның ұзаруы (Сары дененің персистенциясы) Емі: n n n Жатыр қуысын диагностикалық қыру, көп мөлшерлі қан кеткенде эстрогендерді циклдың 1 күнінен 25 күніне дейін, ал прогестиндерді циклдың 5 күнінен 25 күніне дейін тағайындайды.

Ановуляторлық ДЖҚ Фолликулалардың персистенциясының фонында (абсолютті гиперэстрогенемия) Фолликулалардың атрезиясы фонында (салыстырмалы гипоэстрогенемия)

Ановуляторлық ДЖҚ патогенезі бойынша жіктелуі Клиникасы Диагностикасы Ановуляторлық ДЖҚ Фолликулалардың қысқа уақытты ритмді персистенциясы фолликула лардың ұзақ персистенциясы Фолликулалар атрезиясы Бедеулік, гиперполименорея Етеккірдің 4 -8 аптаға іркілуі, көп мөлшерде қан ағу, анемия Етеккірдің 3 -4 аптаға іркілуі, аз мөлшерлі ұзақ уақыт қан ағу Клиникасы, объективті қарап тексеру, қосымша зерттеу әдістері Қосымша зерттеу әдістері –функциональды диагностика тесті (ФДТ) Ректальды температура монофазалы «қарашық» және папоротник симптомы ЕЦ 7 - күнінен қан ағу пайда болғанша оң болуы ЕЦ барлық ағымында қан ағу пайда болғанша айқын болуы Әлсіз оң, үнемі КПИ 70 -85% 14 күніне жуық қан ағу пайда болғанша 70 -85% 25 -30%

Ановуляторлық ДЖҚ Фолликулалардың персистенциясы Фолликулалар, пісіп жетілудің бір деңгейіне жетеді, бірақ овуляция жүрмейді, эстрогендердің бөлінуі жалғасады Прогестерон жетіспеушілік жағдай дамиды

Қалыпты аналық безі циклы Эстрогены 7 -8 Прогестерон 14 -16 28 ЕЦ күндері Фолликулалардың персистенциясы Эстрогендер 3 -4 аптаға іркілуі

Эстрогендер деңгейінің ұзақ уақыт әсер етуі, эндометрийдің қан тамырлары мен пролиферациялық бездердің құрылымының шектен тыс өсуіне әкеледі Қалыпты ЕЦ Эстрогендер 0 7 Прогестерондар 14 21 28 Ановуляторлы ДЖҚ Эстрогендер 0 7 14 Эстрогендер 21 Эстрогендер 28 35 Овуляцияның және сары дененің прогестерон секрециясының болмауына байланысты эндометрийдің қалыпты сылынуы жүрмейді

Фолликулалардың қысқа уақытты персистенциясы n Овуляция болмаған жағдайда қалыпты бір уақытта циклды қан ағудың болмауы Патогенезі: vфолликулалардың жетілуі бір деңгейге жетеді, vфизиологияға айналуын қажет етпейді vэстрогендердің бөлінуі жалғаса береді (абсолютті гиперэстрогения). Ø бедеулік Клиникасы:

Фолликулалардың қысқа уақытты персистенциясы Диагностикасы v v v ректальды температура монофазалы, «қарашық» және «папоротник» симптомдарын зерттегенде барлық уақытта – 2 -3 балл, мойындық индекс 7 -11 баллға тең болады. гормондар – эстрогендер деңгейінің қалыпты немесе төмен болуы, зәрде прегнадиолдың, қанда прогестерон деңгейінің бірден төмендеуі, гистологиялық зерттеуде – шырышты қабаты пролиферация сатысында немесе эндометрийдегі гиперплазияның болуы

Фолликулалардың ұзақ персистенциясы n n n Клиникасы: Гиперполименорея типіндегі қан ағулар, Бедеулік, Жиі және ұзақ уақыт қан кеткенде анемияның қосылуы, фолликулалар атрезиясында – гипоэстрогенемия, персистенция кезінде – гиперэстрогенемия болады.

Фолликулалардың ұзақ персистенциясы Диагностикасы: ДЖҚ кеткенде ажырату керек: v Жатыр денесінің рагы; v Жатыр миомасы; v жатыр мойнының патологиясы; (полип, эрозия) v қанның ұю және ұюға қарсы жүйесінің патологиясы;

Фолликулалардың атрезиясы Ø Аналық безіндегі бір немесе бірнеше фолликулалар даму сатысының кез келген сатысында тоқтайды, Ø ары қарай циклды айналуларға берілмейді, Ø белгілі бір уақытқа дейін өзінің функционалды қызметін тоқтатпайды, Ø атрезияланған фолликулалар ыдырайды немесе ұсақ кисталарға дейін айналады.

Қалыпты аналық безі циклы Эстрогендер 0 7 -8 Прогестерон 14 -16 28 ЕЦ күні Фолликулалар атрезиясы 3 -4 аптаға кідірілуі Эстрогендер 0 7 -8 Эстрогендер 14 -15 Эстрогендер 4 -8 аптаға кідірілуі

Қалыпты аналық безі циклы Эстрогендер 0 7 -8 Прогестерон 14 -16 28 Фолликулалар персистенциясы Эстрогендер Фолликулалар атрезиясы Эстрогендер 0 7 -8 Эстрогендер 14 -15 ЕЦ күні Эстрогендер 3 -4 аптаға кідірілуі Эстрогендер 4 -8 аптаға кідірілуі

ДЖҚ диагностикасы n n n n n Анамнез Физикалық зерттеу Лабораторлы зерттеу әдістері Аспапты зерттеу әдістері Қан сарысуындағы гормондарды анықтау Қынаптық, ректоабдоминальды зерттеу Кіші жамбас ағзаларын УДЗ Невропатологтың, эндокринологтың, офтальмологтың кеңесі Бас сүйегінің рентгенографиясы Электроэнцефалография

Дифференциальды диагностикасы • Жүктілікке байланысты – өздігінен түсік, эктопиялық жүктілік, плацентарлы полип, трофобластикалық ауру; • Инфекция салдарынан – цервицит, эндометрит; • Эндо- және миометрийдің қатерсіз аурулары – полип, субмукозды миома, ішкі эндометриоз; • Эндометрийдің (аденокарцинома), миометрийдің (саркома), цервикальды каналдың, жатыр мойнының рак алды және қатерлі аурулары; • Жүйелі аурулар – тромбоцитопения, Виллебранд ауруы, Фанкони анемиясы, қалқанша безінің, бауырдың аурулары,

ДЖҚ жүргізу тактикасы n q q q Қан кетуді тоқтату (гемостаз) Гемодинамикалық көрсеткіштерді қайта қалпына келтіру Эндометрий гиперплазиясында гормональды терапия ДЖҚ рецидивінің алдын - алу.

ДЖҚ жүргізу тактикасы Ювенильді Кезеңде ДЖҚ Симптоматикалық гомеостаз Гормональды гомеостаз Репродуктивті кезеңде ДЖҚ пременопауза кезеңінде ДЖҚ Хирургиялық гемостаз (жатыр қуысын қыру) Емізікті гистологиялық зерттеу

Хирургиялық гемостаз (жатыр қуысын қыру) Жатыр денесі мен цервикальды каналдың шырышты қабатын емдік және диагностикалық мақсатта қыру, одан ары алынған материалды гистологиялық зерттеу

Сұрақтар: • Дисфункциональды жатырдан қан кету дегеніміз не? • Дисфункциональды жатырдан қан кетудің жіктелуі?

Назар аударып тыңдағандарыңызға рахмет!