СӨЖ Тақырыбы: Тыныс алу жүйесін балаларда зерттеудің ерекшеліктері. Балалардың өкпесінің респираторлық бөлімінің гистологиясы Орындаған: Қабылдаған: Койшиманова У. С Қарағанды 2014
v. Негізгі бөлім v. Кіріспе 1. Өкпе және оның дамуы 2. Өкпенің қызметі 3. Өкпенің респираторлық бөлімінің гистологиялық құрылымы 4. Жасқа байланысты өзгерістері 5. Өкпенің балалардағы ерекшеліктері 6. Тыныс алу жүйесін балаларда зерттеудің ерекшеліктері vҚорытынды v. Пайдаланылған әдебиеттер
Өкпе (Pulmones, лат. pulmo – өкпе) – адам мен жануарлардың тыныс алу органы. Пішіні жартылай конус тәрізді, оның төменгі жағы немесе негізі ойыстау біткен, кеуде қуысын іш қуысынан бөліп тұратын көк етке кіріп жатады. Жоғарғы жағы сүйір, бұғана сүйегінен 2 – 3 см-дей шығып, мойынның төменгі бөлігіне еніп жатады. Сыртында сірлі қабық – өкпеқап (плевра) болады. Өкпеге ауатамырлары (бронх), өкпе артериясы келеді де, одан екі өкпе венасы шығады. Сол жақ өкпе екі бөліктен (жоғарғы, төменгі), ал оң жақ өкпе үш бөліктен (жоғарғы, ортаңғы және төменгі) тұрады. Өкпеішілік ауатамырлар жүйесі тармақты ауатамыр түзеді, бөліктік ауатамырлардың ұшындағы тармақтары ауатамыршаларға (бронхиолаларға) бөлініп, тыныс алу бөлігіне өтеді. Ауатамыршалары көпіршікті жолдар түзеді де, оның ішінде өте көп майда көпіршіктер (альвеолдар) болады.
Негізгі тыныс алу мүшелерінің дамуы прехордиалды табақша деп аталатын алдыңғы ішектің вентралды қабырғасының материалынан жүреді. Эмбриогенездің 3 аптасында ол томпайма түзейді, төменгі бөлігінде бұл құрылым сол және оң өкпені беретін екі бастамаға бөлінеді. Өкпенің дамуында 3 сатыны ажыратады: 1 сатысы безді деп аталады да эмбриогенездің 5 аптасынан 4 айына дейін жүреді. Бұл мезгілде ауа өткізу жолдарының және бронхиалды бұтақтардың жүйесі қалыптасады. Өкпенің бастамасы бұл сатыда түтікшелі безге ұқсас болады. 2 сатысы каналикулярлық деп аталады да (эмбриогенездің 4 -6 айлары) бронхиалды тармақтардың қалыптасуының аяқталуымен және респираторлық бронхиолдардың түзелуімен сипатталады. Бұнымен бірге бронхиалды түтікшелердің эпителиін қоршай орналасқан мезенхиманың ішіне кіре орналасқан гемокапиллярлардың пайда болуы қарқында жүре бастайды. 3 сатысы альвеолярлық деп аталады және 6 айдан нәресте туғанға дейін жүреді. Бұл мезгілде альвеолярлық жолдар және қапшықтар құралады. Сонымен қатар альвеолярлық эпителиймен өкпе капиллярларының арасында тығыз байланыстар қалыптасады. Альвеолярлық бұтақтарды қоршаған мезенхимадан БТДҰ, жазық бұлшық ет, гиалинді шеміршек және капиллярлар торы пайда болады. Құрсақ іші даму бойы альвеолалар қабысқан күйін сақтайды.
Басқа пәндерде айтылғандай терминалды бронхтар 1, 2 және 3 респираторлық бронхиарға бөлінеді. Соңғы бронхтар кеңейіп кіреберіске бөлінеді, олар альвеоларлық жолдарға бөлінеді. Соңында альвеолалық қапшықтармен аяқталады. Бронхиоллалық қанайналым бронхиоллалардың көлемінде аяқталады. Дистальды бөліктерін өкпелік артерия қанмен қамтамасыз етеді.
• Постнатальдық кезеңде тыныс алу жүйесінде көптеген өзгерістер болады, сәбидің кіндігін байлағаннан бастап және алғашқы газ айналымы процесі жүреді. • балалық шақ пен жасөспірімдік кезеңде өкпенің тыныс алу беткейі кеңейеді, мүшенің стромасында эластикалық талшықтар көбейеді, әсіресе физикалық жүктеме жоғары болған кезде. Өкпе альвеоласының саны жас кезінде жасөспірімдік кезден 10 есе жоғары болады. Осыған сәйкес өкпенің тыныс алу алаңының ауданы кеңейеді. Бірақ жас ұлғайған сайын салыстырмалы ауданы кемиді. 50 -60 жастан кейін стромасында дәнекер тін саны көбейеді, бронхтарда тұздың жиналуы. осының бәрі өкпе экскурсиясының төмендеуіне акеледі.
Туғаннан кейін бірінші дем кезінде олардың ашылуы және ауаға толуы өтеді. Дені сау нәрестенің тек төменгі диафрагма жанындағы өкпенің альвеолалары ғана ашылмаған болады. Өлі туған баланың барлық альвеолалары қабысқан күйде болады. Соттық-медициналық сараптау кезінде осы белгіге қарап баланың өлу уақытын анықтауға болады. Егер өкпе суға батса, оның құрамында ауа жоқ, яғни бала дем алмаған, ол өлі туған. Егер өкпе суға батпаса, онда ауа бар, бала дем алған, яғни ол туғаннан кейін қайтыс болған. Нәрестенің өкпесінде интерстиций жақсы дамыған, онда лимфа тамырлары мол болады. Бронх тармақтарының дифференцировкасы 7 жаста қарай аяқталады. Бронхтардың өсуі 20 жасқа дейін жүреді, әсіресе жыныстық есею кезеңінде қарқынды болады. Бронхтарда және бронхиолаларда аргирофильді эластикалық талшықтар мен бұлшық ет элементтері нашар дамыған. Бұл жағдай альвеоланың нәрестелерде тез қабысуына әкеледі. Нәресте өмірінің бірінші айында эластикалық талшықтар альвеола аймағында пайда болады. 5 жастағы баланың өкпесінде эластикалық компонент альвеола арасында жетілген, бірақ тіпті 12 жасар балада да ол әлі жеткіліксіз. Өкпенің эластикалық каркасы 18 -20 жаста жетіледі.
Зерттеу әдістері Тыныс алу ағзаларын бағалау кезінде сұрастыру және объективті әдістер: қарастыру және пальпация, перкуссия, аускультация, сонымен қатар лабораторлы-инструментальді зерттеулер қолданылады. Сұрастыру Анасынан жүктілік және босану кезеңін қалай өткенін, баланың немен ауырғанын, қазіргі ауыруына дейінгі ауруын, қандай симптомдар болғанын сұрау керек. Дем алуының қиындауына, жөтеліне және тыныс алуына, сонымен қатар респираторлы аурумен ауыратын немесе басқа жедел және созылмалы инфекциямен ауыратын балалармен қарым қатынаста болған-болмағанын сұрастыру керек.
Өкпенің салмағы мен көлемі де туғаннан кейін тез арта бастайды. 8 жасқа дейін ол 8 есе, 20 жасқа дейін 20 есе өседі. Нәрестеде ацинустардың саны аз болады. Бір жасқа дейін ацинустардың өсуі жаңа альвеолалардың, жаңа альвеолярлық жолдардың түзілуі арқылы жүреді. Жаңа альвеолярлық жолдардың құралуы 7 -9 жаста аяқталады, жаңа альвеола капшықтарының түзілуі 12 -15 жаста тоқтайды. Аэрогематикалық тосқауылдың құрылымдарының дифференцировкасы 9 жасқа қарай аяқталады.
1. 2. 3. 4. Самусев Р. П. Атлас по цитологии, гистологии и эмбриологии. : учебное пособие для студентов высших медицинских учебных заведенгий / Р. П. Самусев, Г. И. Пупышева, А. В. Смирнов. Под ред. Р. П. Самусева. – М. : Изд. Дом «ОНИКС 21 век» : Изд. «Мир и образование» , 2004. Гистология. Под ред. Э. Г. Улумбекова. 2 -е изд. – М. : ГЭОТАР-Медиа, 2001. Кузнецов С. Л. Лекции по гистологии, цитологии и эмбриологии. – М. : МИА, 2004. http: //www. medkurs. ru/lecture 1 k/histology/qh 21/2776. htm l http: //www. 4 medic. ru/page-id-223. html
Скачать презентацию СӨЖ Тақырыбы Тыныс алу жүйесін балаларда зерттеудің ерекшеліктері
Гиста ДС каз.pptx