Р ш лейтті айма тарыҚ ө қ

Р ш лейтті айма тарыҚ ө қ

Ш лейт зонасыө Ш лейтті климаты р а , ө ң құ ғ қ тым континентті. Жауын-шашын аз, жылды қ жауын-шашынны м лшері ң ө 180 -300 мм аралы ында. ғ К ктемні ая ы мен жазды ө ң ғ ң басында жауын-шашын мол т седі, кыста ж не жазда аз ү ә жауады. Жаз барлы жерде қ ысты. Ш лейт зонасында қ ө жазда зендерді к біні ө ң суы тартылып, кеуіп кетеді.

Айма ты алыптасуын В. В. Докучаев, Л. С. Берг сия ты қ ң қ қ лы алымдар зерттеген. Л. С. Берг зоналар аралы ында ұ ғ ғ тпелі айма тарды арастыр ан ж не ендік ба ытта ы ө қ қ ғ ә ғ ғ зоналарды геологиялы , тектоникалы , орографиялы қ қ қ ерекшеліктеріне арай провинциялар а б лген. қ ғ ө В. В. Докучаев Л. С. Берг

Жалпы, ш лдену рдісі азіргі та да – Азия, Африка, ө ү қ ң Америка рлы ыны аридті белдемінде орналас ан құ ғ ң қ бір атар елдерді басты м селесі болып табылуда қ ң ә

Б -ны келтірген деректеріне с йенер болса , бір ҰҰ ң ү қ жылда азы -т лікке жарамды 3 миллион гектар жер қ ү ш лденуге шырап, б дан келетін экономикалы ө ұ ұ қ шы ын 40 миллиард А Ш долларын райды. Атал ан ғ Қ құ ғ м селе д ниеж зілік ж не халы аралы ма ызы бар ә ү ү ә қ қ ң конференцияларда ке інен тал ыланды. ң қ

1994 жыл ы 17 маусымда ғ Париж аласында (Франция) қ Бiрiккен лттар йымыны Ұ Ұ ң Ш лейттенуге арсы к рес ө қ ү конвенциясы абылданды. қ Атал ан ы ты жат ғ құқ қ қ құ негізінде к птеген елдер ө ш лейттенумен к рес ө ү ба дарламаларын абылдады. ғ қ Осы м селе бойынша аза стан ә Қ қ Республикасында ш лейттенуге ө арсы к рес ж ніндегі 2005 -2015 қ ү ө жылдар а арнал ан ба дарлама ғ ғ ғ ж зеге асырылды. Б л ү ұ ба дарлама ш лейттенуді ғ ө ң негізгі себептерiмен к рестi ү йымдастыру ж не оны ұ ә ң салдарларын жою ж нiндегі ө негiзгі жат болып табылады құ

1994 ж рыл ан Халы аралы құ ғ қ қ Конвенция ш лдену процесіне ө мынадай аны тама береді: қ «Ш лдену р а аудандарда ы ө құ ғ қ ғ жерлерді деградациясы дегенді ң білдіреді, ол климатты ауыт уы ң қ мен адамзатты ызметінен ң қ т ратын рт рлі факторларды ұ ә ү ң н тижесінде орын алады» ә

2014 жылды 25 -27 ырк йегінде Астана ң қ ү аласында Назарбаев Университетіні қ ң жетекшілігімен «Орталы Азияны қ ң ш лденуі: ба алау, болжау, бас ару» ө ғ қ та ырыбында халы аралы қ қ қ ылыми-т жірибелік конференция тті. ғ ә ө Іс-шараны Білім ж не ылым ә ғ министрлігіні «Парасат» лтты ң ұ қ ылыми-технологиялы холдингі ғ қ География институты, « аза станды Қ қ қ лтты географиялы о амы» , ұ қ қ қ ғ «Назарбаев Университеті» ж не Біріккен ә лттар йымыны Даму ба дарламасы Ұ Ұ ң ғ (Б ДБ) йымдастарды. ҰҰ ұ

Ш лейттенуді себебіө ң

Солт стік аза станны 30% жері ү Қ қ ң жарамсыздан ан, Батыс ғ аза станда м най-газ нерк сіп Қ қ ұ ө ә німдерімен 100 мы гектар жері ө ң техногендік ластан ан, 2, 5 миллион ғ гектар жайылымдары жойылуда. Ал Каспий те ізіні 268 миллион гектар ң ң жа алауы су астында алып, м най ғ қ ұ німдерімен ластану одан рі жал асуда ө ә ғ Орталы аза станда жарамсыз жерлер қ Қ қ к беюде. зен бойларында техногендік ө Ө ластану, топыра нарсыздануы, қ құ жануарларды т рлеріні сиреуі, ң ү ң жайылымдарды тозуы, радиоактивті ң химиялы ластану алды тармен қ қ қ ластану жо ары де гейде. ғ ң

аза станда ы азіргі Қ қ ғ қ леуметтік жа даймен ә ғ байланысты, ш лді ө аума тарда орналас ан қ қ облыстардан халы ты жыл қ ң сайын ы к шіп кетуі ж здеген ғ ө ү мы адамдар а жетуде. ң ғ Экологиялы тепе-те дікті қ ң ң б зылуы ж не мекен ету ұ ә ортасыны ж тауы ң ұ салдарынан халы ты т рмыс қ ң ұ де гейі т мендеді, ң ө медициналы ызмет к рсету қ қ ө жеткіліксіздігі халы а кері ққ серін тигізіп жатыр ә

Ш лейттенуге шыра ан ірлерде балалар лімі те ө ұ ғ өң ө ө жо ары. Экологиялы -санитарлы ысым балаларды ғ қ қ қ ң жалпы дамымай алуыны , ан азды ыны , туа біткен қ ң қ ғ ң ауыт ушылы тарды , ж йке аурулары, ж рек- ан қ қ ң ү ү қ тамырлары аурулары туындауыны негізгі к зі болып ң ө табылады.

ОРЫТЫНДЫҚ Осы ан байланысты, ш лейттену мен р а шылы ғ ө құ ғ қ қ дерістеріні физикалы , биологиялы ж не ү ң қ қ ә леуметтік-экономикалы аспектілерін амтитын ә қ қ кешенді шараларды зірлеу ажет. Атап айт анда, ә қ қ елді т ра ты даму саясатына кедейшілікпен к рес, ң ұ қ ү ш лейттенуге арсы к рес ж не р а шылы ты ө қ ү ә құ ғ қ қ ң салдарларын туындайтын м селелерді азайту ә ж ніндегі іс-шараларды ы палдасуын к шейту ө ң қ ү ажет. қ