Prawo i Psychiatria Napoleon Waszkiewicz

Prawo i Psychiatria Napoleon Waszkiewicz Klinika Psychiatrii Akademii Medycznej w Białymstoku

Psychiatria kpk kc kk

• biegły: - posiada wiadomości specjalne -stwierdza okoliczności istotne dla sprawy -zwolniony z tajemnicy lekarskiej -oświadczenia oskarżonego nie stanowią dowodu w sprawie Art 199 kpk

powołanie biegłego (biegłych) Art 193 kpk § 1 § 3 § 2 lekarz: instytucje naukowe lub specjalistyczne różne specjalności każda osoba z odpowiednią wiedzą w danej dziedzinie Art 195 kpk

OPINIA Art. 200 § 1 kpk -ustna -na piśmie • 1. imię, nazwisko, stopień i tytuł naukowy, specjalność i stanowisko zawodowe biegłego; • 2. imiona i nazwiska oraz pozostałe dane innych osób, które uczestniczyły w przeprowadzeniu ekspertyzy, ze wskazaniem czynności dokonanych przez każdą z nich; • 3. w wyniku opinii instytucji, także pełną nazwę i siedzibę instytucji; • 4. czas przeprowadzonych badań oraz datę wydania opinii; • 5. sprawozdanie z przeprowadzonych czynności i spostrzeżeń oraz oparte na nich wnioski; • 6. podpisy wszystkich biegłych, którzy uczestniczyli w wydaniu opinii Art. 200 § 2 kpk

Opinia sądowo psychiatryczna Na podstawie: • akt • dokumentacji lekarskiej • zeznań • opinii z zakładu pracy, szkoły, policji W orzeczeniu: • wywiad od badanego • wywiad od członków rodziny • wyniki badań psychologicznych, neurologicznych, seksuologicznych Wnioski: • rozpoznanie • omówienie cech osobowości badanego • motywacja czynu Wnioski orzecznicze Ewentualne niebezpieczeństwo dla porządku prawnego

Art. 201 kpk OPINIA niepełna ponowne powołanie niejasna biegłych sprzeczność -w opinii -tych samych -między opiniami -nowych

Art. 202 § 1 kpk Opinia o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego ≥ dwóch biegłych lekarzy psychiatrów wniosek Art. 202 § 2 kpk biegli różnych specjalności

Art. 202 § 3 BIEGŁY BIEGŁY Biegli nie mogą pozostawać ze sobą w związku małżeńskim ani w innym stosunku, który mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich samodzielności.

Art. 202 § 4 Opinia psychiatryczna o oskarżonym: • poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia czynu • aktualny stan zdrowia psychicznego • zdolność do udziału w postępowaniu

Badanie opiniowanego • nie w prokuraturze, sądzie lub więzieniu • przedstawić się opiniowanemu i poinformować go, w jakim charakterze występuje osoba badająca • bez obecności osób trzecich, np. policjantów czy prokuratora • bez wywyższania, wyśmiewania, lekceważenia, potępiania oraz oceny moralnej

Ocena stanu zdrowia psychicznego świadka • nie można badać go bez jego zgody • na podstawie obserwacji świadka i jego zeznań

Art. 203 kpk Obserwacja w zakładzie leczniczym: • orzeka sąd § 1 • na wniosek biegłych • połączona z badaniem § 2 psychiatrycznym wniosek zakładu § 3 ≤ 4 tygodni przedłużenie terminu na czas określony-niezbędny do zakończenia obserwacji

Niepoczytalność: • zaprzeczenie poczytalności • wyjątek od reguły Większość ludzi dorosłych i karnie dpowiedzialnych – to ludzie poczytalni Bada się czy sprawca jest niepoczytalny, a nie – czy jest poczytalny.

Zmniejszona poczytalność • to forma poczytalności • sprawca odpowiada za swoje postępowanie • możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary

Art. 31 kk Nie popełnia przestępstwa osoba, która: • nie potrafi rozpoznać znaczenia czynu • nie potrafi pokierować swoim postępowaniem § 1 • chora psychicznie • upośledzona umysłowo • z innymi zakłóceniami czynności psychicznych zdolność rozpoznania znaczenia czynu kierowania postępowaniem ograniczone!!! § 2 Nadzwyczajne złagodzenie kary

Art. 31 kk stan nietrzeźwości lub odurzenia możliwe do przewidzenia § 3 wyłączenie lub ograniczenie poczytalności Art. 31 kk

Kryteria niepoczytalność w kk • medyczne -upośledzenie umysłowe -choroba psychiczna -inne zakłócenia czynności psychicznej • psychologiczne -niemożność rozpoznania znaczenia czynu -niemożność kierowania postępowaniem

inne zakłócenia czynności psychicznej • czynniki fizjologiczne -intoksykacja -okres dojrzewania płciowego -krwawienie miesiączkowe -ciąża -wzruszenie steniczne i asteniczne (gniew, przerażenie, rozpacz itp. ) • głębokie zaburzenia osobowości • zaburzenia popędu seksualnego (realizacja dewiacji seksualnej)

Zmniejszona poczytalność Kryteria: takie same jak w niepoczytalności tylko w mniejszym stopniu wyrażone • średnio wyrażone stany upośledzenia umysłowego • głębokie zaburzenia osobowości • głębokie dewiacje seksualne • niektóre zespoły psychoorganiczne • uzależnienie od alkoholu i narkotyków • niezwykłe formy upojenia

Psychozy alkoholowe (delirium tremens, obłęd zazdrości, halucynoza itp. ) NIEPOCZYTALNOŚĆ

Narkomania • wyraźne objawy uzależnienia • działa w stanie głodu narkotycznego niepoczytalność zmniejszoną poczytalność najważniejsze leczenie i rehabilitacja!!!

Stan psychozy • schizofrenia • psychozy organiczne • alkoholowe niepoczytalność poczytalności Choroby afektywne lub zmniejszona poczytalność

Głębokie upośledzenie umysłowe Zespoły otępienne niepoczytalność

PODSUMOWANIE • schizofrenia- zawsze skutkuje niepoczytalnością • zab. afektywne-warunki niepoczytalności: głębokość zaburzenia przewlekłość nawrotowość psychotyczność podwójna depresja objawy rezydualne możliwość pełnej remisji BPD- czasami

Badania psychologiczne problem motywacji cechy osobowości poziom inteligencji objawy uszkodzenia OUN

Przestępstwa nieletnich • czyn i zburzenia psychiczne na dalszym planie • istotne cechy osobowości i warunki wychowawcze • decydująca rola psychologa i pedagoga (z rodzinnych ośrodków diagnostyczno – konsultacyjnych) • psychiatra orzeka o potrzebie leczenia i kierowania do szpitala psychiatrycznego.

Orzecznictwo w sprawach cywilnych • jeden lub więcej biegłych • badanie stanu zdrowia psychicznego - niekoniecznie psychiatrzy • orzeczenia: -o skutkach urazów fizycznych i psychicznych chorób zawodowych służby wojskowej pobytu w więzieniu obozów koncentracyjnych -ważność testamentu • ubezwłasnowolnienie koniecznie psychiatrzy • zdolność do zawarcia związku małżeńskiego

Oświadczenie woli Art. 82 kc -Testament • najczęściej zeznania świadków różnią się w zasadniczy sposób, w zależności od interesu stron • największą wartość mają zeznania osób postronnych (notariusz, pracownik służby zdrowia)

Art. 945 Testament Nieważny: • sporządzony w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli: -choroba psychiczna -głębokie otępienie -upośledzenie umysłowe -okresowe zaburzenia świadomości -wpływ środków odurzających (narkotyki)

Ubezwłasnowolnienie całkowite Art. 13 k. c • osoba> 13 lat • przyczyny: -choroba psychiczna -niedorozwój umysłowy -inne zaburzenia psychiczne (głównie pijaństwo, narkomania) • nie jest w stanie kierować swym postępowaniem • z wnioskiem mogą wystąpić: małżonek, krewny w linii prostej, ustawowy przedstawiciel, prokurator • ustanowienie opiekuna • nieważność czynności prawnych (oprócz drobnych bieżących spraw)

Konsekwencje ubezwłasnowolnienia całkowitego • nieważność: -oświadczenia woli -testamentu • niemożność: -zawarcia małżeństwa -sprawowania władzy rodzicielskiej -przysposobienia dziecka -bycia opiekunem prawnym -bycia wykonawcą testamentu

Art 16 k. c Ubezwłasnowolnienie częściowe • stan zdrowia nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego • wymaga pomocy w prowadzeniu swoich spraw • mianowanie kuratora • osoba może podejmować działania prawne za zgodą kuratora

Przy ubezwłasnowolnieniu częściowym wolno: • przyjąć darowiznę • zawrzeć umowę w drobnych sprawach bieżących • rozporządzać własnym zarobkiem • dysponować przedmiotami za zgodą kuratora • nawiązać stosunek pracy i dokonywać czynności prawnych, dotyczących tego stosunku • działania nie mogą sprzeciwiać się dobru osoby częściowo ubezwłasnowolnionej!!!

Małżeństwo Art. 12 kro Nie może zawrzeć małżeństwa: • osoba dotknięta chorobą psychiczną • niedorozwojem umysłowym Może kiedy: • stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa • osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie

Unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej nie występuje: • gdy początek choroby miał miejsce po zawarciu małżeństwa • po ustaniu choroby ma miejsce tylko wtedy, gdy nastąpił zupełny i trwały rozpad małżeństwa

Kodeks kanoniczny-110 kanonów (1984 r. ) Kanon 1095. Niezdolni do zawarcie małżeństwa są: • pozbawieni wystarczającego wykorzystania rozumu • brak rozeznania co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich • z przyczyn natury psychicznej nie są zdolni podjąć istotnych obowiązków małżeńskich

Art 56 Rozwód Kodeksu rodzinnego opiekuńczego: • zupełny i trwały rozkład współżycia -np. długotrwała i poważna choroba psychiczna

Pozbawienie władzy rodzicielskiej: Kiedy: • trwała przeszkoda (m. in. . choroba psychiczna) • nadużycie władzy rodzicielskiej • zaniedbania obowiązków względem dziecka!!!

Art 425 k. c Odpowiedzialność za szkodę: Nie odpowiada osoba: • w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli

schorzenia psychiczne 3 -ci co do częstości powód orzekania o niepełnosprawności

Orzecznictwo inwalidzkie Lekarzem orzecznikiem może by specjalista z zakresu: • chorób wewnętrznych, • chirurgii, • neurologii, • psychiatrii, • medycyny pracy, • medycyny społecznej.

Renta • stan zdrowotny • niezdolność do pracy zarobkowej!! przekwalifikowanie zdolność do pracy (świadczenia rehabilitacyjne)

Dawniej (przed 28. 08. 1996 r. ) Teraz • I grupa niezdolność do samodzielnej egzystencji • II grupa całkowita niezdolność do pracy • III grupa częściowa niezdolność do pracy

• zaburzenia psychotyczne całkowita niezdolność do pracy liczne hospitalizacje brak remisji objawowych defekt (po) psychotyczny niezdolność do samodzielnej egzystencji

• zaburzenia afektywne (depresja) częściowa lub całkowita niezdolność do pracy

• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne całkowita niezdolność do pracy lub niezdolność do samodzielnej egzystencji

• nadużywanie alkoholu szkody narządowe (uszkodzenie wątroby, nerek, serca, nerwów obwodowych) nasilone zaburzenia psychiczne (organiczne zaburzenia nastroju, osobowości i zachowania, psychozy alkoholowe, otępienie) niezdolność do pracy

• upośledzenie umysłowe 79 -70 pogranicze upośledzenia bez znaczenia orzeczniczego częściowa niezdolność do pracy (współobecność 69 -50 lekkie innych ciężkich schorzeń) 49 -35 umiarkowane całkowita niezdolność do pracy 34 -20 znaczne całkowita niezdolność do pracy lub <20 głębokie niezdolność do samodzielnej egzystencji

niezdolność do pracy 3 lata zaburzenia psychotyczne dobrze udokumentowane zaburzenia afektywne liczne pobyty szpitalne stała upośledzenia umysłowe z okresu dzieciństwa

Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego

Art. 21: Badanie psychiatryczne bez zgody: 1. osoba chora psychicznie: • zagraża własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych • nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb 2. Konieczność badania stwierdza lekarz psychiatra-inny lekarz 3. Bezzwłoczne przewiezienie badanego do szpitala (przymus bezp. w obecności lekarza lub ratownika medycznego) 4. Odnotowanie w dokumentacji medycznej.

Art. 22. 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego: • za jej pisemną zgodą • na podstawie skierowania • po osobistym zbadaniu przez lekarza 1 a. W nagłych przypadkach bez skierowania: • brak możliwości uzyskania pomocy lekarskiej przed zgłoszeniem się do szpitala 2. Osoby chore psychicznie lub upośledzone, niezdolne do wyrażenia zgody- za zgodą sądu opiekuńczego:

Art. 23. 1. Osoba chora psychicznie przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez zgody: • zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób 2. Postanawia lekarz psychiatra: • po badaniu • zasięgnięcie opinii drugiego lekarza psychiatry lub psychologa 3. Obowiązek wyjaśnienia choremu przyczyny przyjęcia i informacja o jego prawach 4. Zatwierdzenie • 48 hr- zatwierdza ordynator oddziału • 72 hr- Kierownik szpitala zawiadamia sąd opiekuńczy 5. Odnotowanie w dokumentacji medycznej.

Art. 24. Przyjęcie w celu wyjaśnienia wątpliwości: 1. Z powodu zaburzeń psychicznych: • zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób • zachodzą wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie • może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez zgody 2. Pobyt ≤ 10 dni.

Art. 28. Osoba początkowo wyraziła zgodę, a później ją cofnęła …ale zachowanie jej wskazuje, że: • zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób …może zostać zatrzymana w szpitalu bez swojej zgody!!

Art. 29 Decyzję o leczeniu bez zgody pacjenta podejmuje sąd opiekuńczy, gdy osoba: • nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych • brak leczenia może pogorszyć stan zdrowia psychicznego • na wniosek małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, przedstawiciela ustawowego i organu pomocy społecznej. Do złożenia wniosku konieczne jest świadectwo wystawione przez lekarza psychiatrę Art. 30

Przymus bezpośredni Art. 18. 1. Zamach przeciwko: • życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby, bezpieczeństwu powszechnemu • gwałtowne niszczenie przedmiotów w otoczeniu 2. Decyduje lekarz: • określa rodzaj zastosowanego środka przymusu • osobiście nadzoruje jego wykonanie • w DPS – pielęgniarka decyduje, zawiadamia lekarza i odnotowuje w dokumentacji medycznej. 3. Przymus • przytrzymywanie • przymusowe zastosowanie leków • unieruchomienie lub izolacja 4. Przed zastosowaniem - uprzedzić osobę - wybierać środek możliwie najmniej uciążliwy dla tej osoby - zachować szczególną ostrożność i dbać o dobro tej osoby 5. Do udzielenia pomocy lekarzowi na żądanie zobowiązane są: • pogotowie ratunkowe • policja • straż pożarna 6. Zasadność przymusu ocenia w ciągu 3 dni: • kierownik zakładu • lub lekarz wyznaczonego przez kierownika lub wojewodę.

Promocja zdrowia Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (1994 r. ) Zmiana w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego (20 maja 2005 r. )

Art. 10 Bezpłatne świadczenia zdrowotne w publicznych zakładach opieki zdrowotnej: • bezpłatne leki • artykuły sanitarne • pomieszczenia • wyżywienie Pomocy w ochronie praw- Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego -skargi -spotkania (nie później niż 7 dni od zgłoszenia takiej potrzeby) Zmiana w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego (20 maja 2005 r. ) Zapewnienie opieki podstawowej i specjalistycznej: • pomoc doraźna-ambulatoryjna-dzienna-środowiskowa-szpitalna-domy pomocy społecznej /art. 5/ Nauczanie i postępowania rewalidacyjno – wychowawcze dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo / art. 7/ Środowiskowe domy samopomocy / art. 9/