Polityka ekologiczna to świadoma i celowa działalność państwa

Polityka ekologiczna to świadoma i celowa działalność państwa, samorządów terytorialnych i podmiotów gospodarczych w zakresie gospodarowania środowiskiem, czyli użytkowania jego zasobów i walorów, ochrony i kształtowania ekosystemów lub wybranych elementów biosfery. 1

Przedmiotem polityki ekologicznej jest środowisko przyrodnicze, jego stan oceniany w punktu widzenia potrzeb biologicznych, społecznych i gospodarczych ludzi. Celem polityki ekologicznej jest zapewnienia wysokiej jakości życia i zdrowia ludzi poprzez skuteczną ochronę środowiska 2

MIEJSCE POLITYKI EKOLOGICZNEJ W OGÓLNEJ POLITYCE PAŃSTWA OGÓLNA POLITYKA PAŃSTWA Polityka społeczna Polityka gospodarcza Polityka ekologiczna 3

Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju Polityki szczegółowe: Polityka ochrony środowiska Polityka ochrony przyrody Polityka zachowania bioróżnorodności Polityka kształtowania ekosystemów i krajobrazu 4

ZASADY POLITYKI EKOLOGICZNEJ Można wyróżnić trzy grupy zasad: 1. określające charakter polityki ekologicznej (np. skuteczność, obiektywność, bezstronność itp. ), 2. określające relacje między polityką ekologiczną a polityką gospodarczą, społeczną i międzynarodową, 3. kierunkujące narzędzia realizacji polityki ekologicznej. 5

ZASADY POLITYKI EKOLOGICZNEJ ● Zasada zrównoważonego rozwoju ● Zasada integracji polityki ekologicznej z politykami sektorowymi ● Zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego ● Zasada regionalizacji ● Zasada uspołecznienia 6

Zasada “zanieczyszczający płaci” ● Zasada prewencji ● Zasada przezorności ● Zasada stosowania najlepszych dostępnych, uzasadnionych ekonomicznie technik i technologii ● Zasada subsydiarności 7

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA ● Polityka ekologiczna państwa powstaje i funkcjonuje w oparciu o zapisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, a szczególności na podstawie art. 13 - 17. 8

● Cel polityki ekologicznej państwa jest określony w art. 13. Jest nim „stworzenie warunków niezbędnych do realizacji ochrony środowiska”. 9

Zakres polityki ekologicznej wyznacza art. 14. 1. , w którym stwierdza się, że polityka ekologiczna państwa, na podstawie aktualnego stanu środowiska, określa w szczególności: ● cele ekologiczne, ● priorytety ekologiczne, ● rodzaj i harmonogram działań proekologicznych, ● środki niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno ekonomiczne i środki finansowe. 10

● PEP przyjmuje się na 4 lata. Procedura tworzenia i aktualizacji polityki ma charakter „kroczący” - przewidziane w niej działania w perspektywie obejmują kolejne 4 lata. ● Projekt PEP opracowuje minister właściwy do spraw środowiska, po zasięgnięciu opinii marszałków województw. ● PEP uchwala Sejm na wniosek Rady Ministrów. ● Rada Ministrów przedkłada Sejmowi co 4 lata raport z realizacji polityki ekologicznej państwa. 11

HISTORIA PEP W POLSCE ● W 1990 roku opracowano dokument rządowy Polityka ekologiczna państwa. ● PEP przyjęto na okres 10 lat ● W dokumencie tym jednoznacznie określono, że obowiązek ochrony środowiska stanowi element prawidłowego gospodarowania, a wszelka działalność naruszająca go jest niezgodna z prawem. 12

Każdy przepis prawny odnoszący się do korzystania ze środowiska i jego ochrony w jednakowym stopniu dotyczy wszystkich podmiotów gospodarczych i musi być ściśle przestrzegany, bez stosowania odstępstw i wyjątków. 13

HISTORIA PEP W POLSCE W okresie 2000 -2003 powstały trzy dokumenty: ● Druga polityka ekologiczna państwa na lata 2001 -2010 ● Polityka ekologiczna Państwa na lata 2003 -2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 -2010 ● Program Wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa, na lata 2002 -2010 14

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 -2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 Działania priorytetowe: ● zakończenie prac nad wyznaczaniem obszarów siedliskowych w ramach Natura 2000, ● przyjęcie projektu ustawy o organizmach genetycznie modyfikowanych, zgodnie z prawem UE, ● zamknięcie wysypisk nie spełniających wymogów UE, 15

● wprowadzenie w życie tzw. zielonych zamówień publicznych, ● wzmocnienie kadry inspekcji ochrony środowiska, która usprawni ochronę środowiska i pozwoli na kontrolę przestrzegania prawa, ● wspieranie platform technologicznych i ekoinnowacyjności w ochronie środowiska 16

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 -2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 ● przywrócenie podstawowej roli miejscowym planom zagospodarowania przestrzennego, jako podstawy lokalizacji inwestycji, ● zwiększenie retencji wody, ● opracowanie krajowej strategii ochrony gleb, ● promocja wykorzystania metanu z pokładu węgla, ● ochrona atmosfery, ● ochrona wód, ● gospodarka odpadami, ● modernizacja systemu energetycznego. 17

POLITYKA EKOLOGICZNA UE ● Polityka ekologiczna, a ściślej „polityka w zakresie środowiska” Wspólnoty Europejskiej w sensie działań realizacyjnych została zapoczątkowana (w sensie zapisów prawnych) w 1987 roku w Jednolitym Akcie Europejskim w oddziale IV „Środowisko przyrodnicze” 18

● Działania Wspólnoty związane ze środowiskiem naturalnym mają następujące cele: ● zachowanie, ochrona oraz poprawa jakości środowiska naturalnego; ● wniesienie wkładu w ochronę zdrowia ludzkiego; ● zapewnienie rozważnego oraz racjonalnego wykorzystywania zasobów naturalnych. (art. 130 r, JAE) 19

POLITYKA EKOLOGICZNA UE ● Realizacji polityki ekologicznej UE służą Programy Działań Środowiskowych. Programy te, nie tylko określały zasady i cele bieżące polityki ekologicznej, ale także pełniły rolę „katalizatora” działalności organizacyjnej i aktywności legislacyjnej Wspólnoty (Unii) w zakresie ochrony środowiska. 20

● „Środowisko 2010: nasza przyszłość, nasz wybór” na lata 2001 -2010. ● Priorytetami programu były: ● przeciwdziałanie zmianom klimatu, ● przeciwdziałanie nadmiernemu wykorzystaniu zasobów odnawialnych i nieodnawialnych, ● zachowanie wysokiej różnorodności biologicznej ● ograniczenie produkcji użycia i zużycia trwałych chemikaliów toksycznych akumulujących się w środowisku. 21

INSTRUMENTY PLANISTYCZNE Cechy instrumentów planistycznych to: ● ich ogólny charakter (nie są adresowane do konkretnych podmiotów), ● nie muszą, ale mogą wiązać się z obowiązkiem podejmowania określonych działań przez podmioty, ● zwykle konsekwencją przyjmowania takich dokumentów są inne regulacje prawne o charakterze wyższego rzędu. Wśród instrumentów planistycznych wyróżnia się dokumenty: 22

● Związane z zagospodarowaniem przestrzennym (w Polsce najważniejszymi są uchwalane przez gminy miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego), ● Związane z planowaniem społecznogospodarczym (na przykład strategie rozwoju województwa) ● Ukierunkowane są na osiąganie określonych celów ekologicznych. 23

PROGRAMY OCHRONY ŚRODOWISKA ● Celem programów ochrony środowiska jest realizacja polityki ekologicznej państwa. Powinny być one ściśle skoordynowane z polityką ekologiczną. Oznacza to zarówno dostosowanie do czteroletniego okresu obowiązywania aktualnej polityki ekologicznej, jak też dostosowanie struktury tych dokumentów do struktury polityki ekologicznej. 24

● Organ wykonawczy województwa, powiatu i gminy, w celu realizacji polityki ekologicznej państwa, sporządza odpowiednio wojewódzkie, powiatowe i gminne programy ochrony środowiska, uwzględniając wymagania, o których mowa w art. 14. (POŚ art. 17) 25

● Programy ułatwiają rozłożenie przedsięwzięć w czasie i koordynację działań różnych podmiotów uczestniczących w realizacji polityki ekologicznej. 26

ROGRAMY OCHRONY ŚRODOWISKA przygotowanie projektu programu oś przez organy wykonawcze (zarząd województwa, powiatu, gminy) projektu programu opiniowane programu oś przez zarząd jednostki wyższego szczebla lub ministra właściwego do spraw środowiska Uchwalenie programu przez sejmik województwa, radę powiatu albo radę gminy Sporządzenie raportu z wykonania programów oś przez zarząd województwa, powiatu i gminy i przedstawienie go odpowiednio sejmikowi województwa, radzie powiatu lub radzie gminy (co dwa lata) 27

PROGRAMY OCHRONY ŚRODOWISKA ● Programy ochrony środowiska formalnie mogą wywoływać skutków prawnych w stosunku do podmiotów zewnętrznych. ● W przypadku tych podmiotów, brak zgodności ich działań z programami ochrony środowiska może być przyczyną trudności w otrzymywaniu przez podmiot pozwoleń na korzystanie ze środowiska lub wprowadzanieczyszczeń do środowiska 28

PLAN GOSPODARKI ODPADAMI Podstawę prawą prawną dla planów gospodarki odpadami tworzą: ● Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. • Dla osiągnięcia celów założonych w polityce ekologicznej państwa oraz realizacji zasad, o których mowa w art. 5, a także stworzenia w kraju zintegrowanej i wystarczającej sieci instalacji i urządzeń do odzysku i unieszkodliwiania odpadów, spełniających wymagania określone w przepisach o ochronie środowiska, opracowywane są plany gospodarki odpadami (art. 14) 29

● Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 kwietnia 2003 r. w sprawie sporządzania planów gospodarki odpadami ● Rozporządzenie określa szczegółowy zakres, sposób oraz formy sporządzania wojewódzkiego, powiatowego i gminnego planu gospodarki odpadami (§ 1. ) 30

PLAN GOSPODARKI ODPADAMI ● PGO określają aktualny stan gospodarki odpadami na obszarze jednostki terytorialnej, czyli charakterystykę rodzaju, źródeł i ilości odpadów poddawanym poszczególnym rodzajom unieszkodliwiania i odzyskowi, oraz istniejący system zbierania odpadów 31

● PGO przedstawiają działania zmierzające do poprawy sytuacji w zakresie gospodarki odpadami, a w szczególności sposób zapobiegania powstawaniu odpadów, ograniczanie ich ilości, selektywnej zbiórki oraz bezpiecznego gospodarowania odpadami komunalnymi i niebezpiecznymi oraz ze wskazaniem sposobu i miejsca ich składowania. 32

PGO ponadto powinny zawierać: ● prognozę zmian w gospodarce odpadami, ● organizację systemu gospodarki odpadami, ● koszty wdrażania, ● sposób monitorowania funkcjonowania systemu 33

PROGRAMY NAPRAWCZE Podstawę prawą prawną dla planów naprawczych tworzą: ● Ustawa Prawo ochrony środowiska z z dnia 27 kwietnia 2001 r. • W celu doprowadzenia do przestrzegania standardów jakości środowiska w przypadkach wskazanych ustawą lub przepisami szczególnymi, w drodze aktu prawa miejscowego, tworzone są programy. Programy są publikowane w wojewódzkich dziennikach urzędowych (POŚ, art. 84) 34

● Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 października 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem. ● Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy ochrony powietrza 35

● Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych 36

PROGRAMY NAPRAWCZE ● Celem programów naprawczych jest doprowadzanie do przestrzegania standardów jakości środowiska na określonym obszarze, gdzie naruszone są standardy jakości środowiska. ● W programie ustala się: 37

● obszar objęty zakresem jego obowiązywania, ● naruszone standardy jakości środowiska wraz z podaniem zakresu naruszenia, ● podstawowe kierunki i zakres działań niezbędnych do przywracania standardów jakości środowiska, ● harmonogram rzeczowo-finansowy planowanych działań, podmioty, do których skierowane są obowiązki ustalone w programie, 38

● dodatkowe obowiązki podmiotów korzystających ze środowiska, polegające na: ● obowiązku prowadzenia pomiarów wielkości emisji lub poziomów substancji lub energii w środowisku, ● obowiązku przekazywania wyników prowadzonych pomiarów oraz informacji dotyczących przestrzegania wymagań określonych w posiadanych pozwoleniach, 39

● ograniczeniu czasu obowiązywania posiadanych przez dany podmiot pozwoleń, nie krócej jednak niż do 2 lat, ● sposób kontroli oraz dokumentowania realizacji programu i jego efektów (POŚ, art. 84, ust 2) 40

PROGRAMY NAPRAWCZE ● Ustalenie treści programu dokonywane jest w szczególności na podstawie: ● oceny charakteru i zakresu aktualnego stanu środowiska, dokonanej zwłaszcza na podstawie danych państwowego monitoringu środowiska; ● analizy możliwych do zastosowania rozwiązań o charakterze organizacyjnym, technicznym lub ekonomicznym planowanych działań; 41

● analizy kosztów zastosowania proponowanych środków ochronnych, z uwzględnieniem ich optymalizacji; ● analizy charakteru obszarów ograniczonego użytkowania, istniejących na terenie objętym programem, oraz zakresu wprowadzonych ograniczeń w korzystaniu z tych obszarów 42

PROGRAMY NAPRAWCZE Programy są tworzone przez różne organy: ● dla powietrza – przez wojewodę ● dla wody – przez dyrektora rejonowego zarządu gospodarki wodnej ● dla hałasu – przez wojewodę lub radę powiatu ( w zależności, od terenu, którego program dotyczy). 43