Podejście i metody systemowe BY YURIY YEZENITSKYY

Plan 1. Pojęcie systemu. 2. Cechy i rygory stosowania podejścia systemowego. 3. Rodzaje działań poznawczych w badaniu systemowym. 4. Pzrepływy energomaterialne i informacyjne. 5. Przykłady systemowego podejścia do badania stosunków międzynarodowych.

Pojęcie systemu Systemem nazywa się każdy złożony obiekt , wyróżniony z badanej rzeczywistości , przedstawiany jako pewna całość i tworzony przez zbiór obiektów elementarnych (elementów) i powiązań (relacji) między nimi.

Podejście systemowe Polega ono na traktowaniu badanych obiektów jako systemów , powiązanych z innymi systemami określonymi relacjami. Stanowi ono współczesną próbę rozwiązania dylematu części i całości.

Jako wyróżniki podejścia systemowegor pzyjęto następujące cechy działania poznawczego i praktycznego: traktowanie badanego (tworzonego) obiektu jako systemu, traktowanie badanego systemu jako obiektu złożonego z wzajemnie powiązanych podsystemów, traktowanie danego systemu jako obiektu , należącego do większego podsystemu, Świadome posługiwanie się modelem systemu o określonym poziomie rożdzielczości , wyrażającym określony aspekt działania

Cele badań systemowych opis i wyjaśnianie rzeczywistości traktowanej całościowo za pomocą pojęcia systemu, projektowanie zmian (usprawnień) w istniejących systemach.

Każdy system można traktować jako przetwornik oddziaływań. oddziaływanie wejściowe System oddziaływanie wyjściowe

Sprężeniem nazywa się oddziaływanie między systemami. Wyróżniamy : sprężenie proste – jeden system oddziałuje na drugi ; sprężnie zwrotne - dwa systemy oddziaływują na siebie wzajemnie.

Sprężnie zwrotne może być dodatnie lub ujemne: sprężnie zwrotne dodatnie – oznacza , że reakcje systemu A są bardziej proporcjonalne w stosunku do bodźca , płynącego z systemu B , który również zachowuje sięw ten sam sposób. sprężnie zwrotne ujemne - sytuacja gdy jeden systenm na silniejszy bodziec odpowiada reakcją przeciwną i odwrotnie – na słabszy bodziec odpowiada reakcją silniejszą.

Cechy stosowania podejścia systemowego podejśie całościowe (holistyczne); rozpatrywanie systemu w ciągu całego cyklu życia (nacisk na podejścia dynamiczne, a nie statyczne), oznacza to rozpatrywanie przynajmniej 6 faz – koncepcji, wdrażania, eksploatacji, wycofania i liwkidacji, ponownego wykorzystania – recykling; ułatwione poszukiwanie zbioru możliwości w wyniku wyodrębnienia systemu, podsystemu, nadsystemu (otoczenia) i wzajemnych relacji między nimi; głównym motywem podejścia systemowego jest nie tyle zrozumienie systemu, co jego zmiana (co też wymaga jego zrozumienia). położenie nacisku na funkcje systemu (na procesy) zamiast na strukturę;

Rygory stosowania podejścia systemowego Przede wszystkim system powinien być dostatecznie ściśle określony; określenie systemu powinno być niezmienne w całym toku rozwiązań; systemy powinny być rozłączne; podział systemu na podsystemy powinny być zupełny.

Rodzaje działań poznawczych w badaniu systemowym Wszystkie systemy możemy podzielić na : empiryczne obiekty systemowe należące do kategorii przedmiotowych; abstrakcyjne obiekty systemowe jako konsrtukcje pojęciowe należące do kategorii podmiotowych.

Rodzaje badań poznawczych charakterystyczne dla badań systemowych: a) obserwacja danego rzeczywistego systemu; b) konceptualizacja; c) idealizacja; d) konkretyzacja; e) weryfikacja; f) preparacja.

Przepływy energomaterialne i informacyjne

Dwojakość stanów fizycznych ze względu ilości i masy ze względu na strukturę

Jeżeli system ma wykonać określoną pracę, to jest do tego potrzebny proces roboczy polegający na przepływie określonej ilości energii lub substancji, czyli na zmianach energomaterialnych. W procesie sterowniczym natomiast chodzi o zmiany strukturalne systemu sterującego zapewniające żądane zmiany strukturalne systemu sterowanego , dzięki którym będzie się mógł odbywać rpoces roboczy. W procesie roboczym, polegającym na zmianach energomaterialnych, istotne jest występowania sił wywołujących określone stany fizyczne. W procesie sterowniczym natomiast polegającym na zmianach strukturalnych, istotne jest występowanie różnic między określonymi stanami fizycznymi.

Struktura systemu gospodarczego podsystem sterujący (kierowania) podsystem sterowany (wykonawczy)

Janosa Kornai wyróżnił dwa rodzaje procesów odbywających się w gospodarce : procesy realne (energomaterialne) - są procesami materialnymi, fizycznymi : produkcja, konsumpcja i oborot procesy regulacyjne (informacyjne)- są procesami myślowymi : postrzeganie, przekazywanie i przetwarzanie informacji, przygotowywanie i podejmowanie decyzji.

Struktura systemu obronnego Podsystem sterujący Organy władzy wykonawczej i ustawodawczej Podsystem sterowany Militarny: 1) organy dowództwa (sterujący) 2) jednostki obrony cywilnej (sterowany) Pozamilitarny

Przykłady systemowego podejścia do badania stosunków międzynarodowych a) Sześć typów równowagi międzynarodowej A. Kaplana. b) System państw i jego struktura. c) Analiza systemowa sytuacji kryzysowych. d) Podejście RAND do analizy potęgi państw.

Źródła 1. P. Sienkiewicz , Inżyneria systemów, Wyd. MON , Warszawa 1983. 2. A. Siciński , Pzredmowa do pracy : E. Laszlo , Systemowy obraz świata , PIW, Warszawa 1978. 3. M. Sułek , Metodyi techniki badań stosunków międzynarodowych, Warszawa 2004 (rozdz. 10).