Pamja e nje sistemi llogarites Detyrat e

Pamja e nje sistemi llogarites

Detyrat e SO 1. Menaxhimi i pajisjeve Hardware 2. Krijon nje nderfaqe te thjeshte grafike perdoruesin 3. Jep nje nderfaqe te thjeshte file-oriented 4. Eshte nje perkthyes dhe interpretues i instruksioneve ne gjuhen makine 5. Fsheh kompleksitetin hardware 6. I pavarur nga abjenti ku punon(rrit abstraksionin) 7. Ofron nje grup sherbimesh qe mund te kapen me ane te instruksioneve speciale nga programet (thirrjet sistem)

Si mund te shikohet nje S Operativ 1. Sistemi operativ si nje extended machine(virtual machine qe jane me te lehta per tu programuar se ato hardware) 2. Sistemi operativ si nje Resourse Manager(Menaxhim ne kohemultiplexing time-printer, CPU[1 ne nje cast t] dhe ne hapsire RAM, HDD[shume ne nje cast t]-me eficente) 3. Te dy keto funksione jane te palidhura me njeri tjetrin

Historia e SO 1. 2. 3. 4. 5. Gjenerata I (45 -55)-tubat me vakum Gjenerata II (55 -65)-transistori Gjenerata III (65 -80)-multiprogramimi Gjenerata IV (80 -95)-PC Gjenerata V (95 -06)-Sist. Multiprocesore me baza te dhenash te shperndare

Tipet e sistemit 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. SO Mainframe(mijra disqe(I/O) dhe mijra GB data) a)Sherbimi Batch, b)Proceset e transaksionit, c)timesharing---OS/390 SO Server(shume usera ndajne burime te perbashketa---Print service, File service, Web service)---Unix, Windows 2000/2003 SO Multiprocesor(shume CPU->1 sistem---Parallel computer, multiprocesor ose multikompjuter(varen nga menyra e lidhjes ose e sharimit)) SO Personal Computer(Nderfaqe->1 user) SO Real Time(t ka parameter---sistemet e kontrollit ne proceset industriale[Hard Real Time system dhe Soft Real Time system] Vx. Works and QNX) SO Embedded ---PDA(Personal Digital Assistant)Palm. OS—funksione te thjeshta] SO Smart. Card-credit card ne nje chip CPU---Java oriented---ROM ne smartcard ka nje interpreter JVM--applet

Procesoret PC, SP dhe PSW Trap instruction

Memorja RAM ndahet ne cache line me 64 byte Sektor(512 Byte)->Track->Cilinder cilinder=1 ms, random=5 ms. s

Problemet ne RAM 1. Nese ka dy ose me shume programe ne RAM ne te njejten kohe kemi: a) Si te mbrojme programet nga njeri tjetri dhe kernelin nga to b) Si te behet zhvendosja 2. Dy aspektet qe rrisin performancen e memorjes jane: Cache dhe nr i vogel i rregjistrave MMU

I/O 1. Perbehet nga dy pjese: Chipi dhe Pajisja 2. Pergjithsisht konrolleri do ti pershtatet pajisjes, psh IDE controller ne IDE disk — Integrated Drive Electronics 3. Software qe komunikon me nje kontroller mer dhe jep komanda me te quhet device drivers dhe eshte I ndryshem per cdo chip

3 menyrat e vendosjes se driverave ne kernel 1. Rilidhja e kernelit me driverin e ri dhe te ributohet sistemi---UNIX 2. Futet nje entry ne fila sistem qe I tregon sistemit se nevojitet nje driver dhe me pas ributon sistemin--Windows 3. Pranohet nje driver gjate punes se SO dhe instalohet “on the fly” pa nevojen e ributimit---USB

Device register Cdo kontroller ka nje nr te vogel regjistrash Ato mund te jene ose jo te futura(mapped) ne adresat e SO Komunikimi I/O mund te behet ne tre menyra 1. Bussy Waiting---pooling ku nje thirrje sistem kalon ne nje thirrje procedure ne driverin perkates 2. Controlleri con nje Interrupt te SO 3. DMA (Byte e transferimit, &e fillimit, Drejtimi)

BUSET Nga shpejtesia e transmetimit buset ndahen: Cache, local, memory, PCI, SCSI, ISA, IDE, USB 100 MHz, 66 Mhz-528 MB/sek-8 B/1 s, 8. 3316. 67 MB/sek-2 B/1 s, 160 MB/sek, 1. 5 MB/sek -kontroll qendror ku 1 root device pyet te gjitha I/O nese ka ose jo trafik cdo 1 ms. IEEE 1394 -Fire. Wire-50 MB/sek BIOS-software ne nivel te ulet I/O---konfigurimi

Proceset Procesi eshte aktiv, programi eshte pasiv Procesi(address space-core image dhe proces table) Proceset komunikojne lokalisht ose remote—SO gjeneron nje sinjal alarm UID dhe GID Situata ku dy ose me shume procese bllokohen quhet deadlock Interferenca midis hapsirave te ndryshme ruhet me ane te disa mekanizmave HW kontrolli

Filat Dallimet mes filave dhe proceseve jane: 1. Proceset kane thellesi te vogel, 2. Proceset kan jete te shkurter(disa minuta), 3. Pronesia eshte e limituar Filat-root direktory, proceset-working direktory[ndryshohet nga thirrjet sistem], (/Unix dhe Windows) Ne fila nese aksesi eshte i lejuar SO kthen nje file desktiptor(integer) Mount dhe filat special-ben qe pajisjet I/O te duken si fila(block special file-HD- dhe character special file. Printer-) Pipe

Siguria, Shell Owner, Anetaret, Cdo user Rwx*3 bit =9 bit Shell eshte nderfaqja e pare midis userit dhe SO Cat file 1 file 2 file 3 Isort>/dev/lp Obsolete

Thirrjet sistem • Thirrjet sistem jane nje nderfaqe midis SO dhe programeve user • Thirrja procedure ndodhet ne user-mode kurse Thirrja sistem ne kernel mode • Kur thirrja sistem deshton(parameter invalid, disk error->gjenerohet nje numer gabimi(errno) • Thirrjet sistem kontrollohen nga programet user • Thirrje sistem->1 ose disa thirrje procedure • POSIX ka 100 thirrje procedure • 4 grupe thirrjesh sistem

Disa thirrje sistem per menaxhim procesesh

Disa thirrje sistem per menaxhim filash Thirrja Iseek ndryshon vleren e pozicionit te pointerit, keshtu thirrjet read dhe write mund te fillojne kudo ne file Iseek(fd, file(pozicioni I files), nr(tregues relativ ne lidhje me pozicionin e file))

Disa thirrje sistem per menaxhim direktorish Tabela i-node ku cdo nr eshte nje indeks per file Fila ka dy perberes(i-numer, emrin ASCII)

Thirrje sistem te ndryshme Chdir dhe chmod(“file”, 0644);

Hapat ne thirrjet sistem

4 Thirrjet sistem • Fork(prind dhe femi ndajne te njejten memorje, ambjent data, fila), waitpid(1, statloc), execve(fd, argp, envp), cp file 1, file 2 • Open me kod O_RDONLY, O_WRONLY, O_RDWR, O_CREAT, ISEEK(fd, f_position, offset relativ) • Mkdir, rmdir, link, mount(block special file, place in the tree, te drejtat ne filen e montuar)-montimi ne te njejten kohe • Chmode(fd, 0644), chdir, deadline, kill

Thirrjet sistem Nje ekzekutim I nje komande ne shell: while (TRUE) { type_prompt( ); read_command (command, parameters) terminali */ /* perseritet pambarim */ /* shfaq prompt */ /* fut komandat nga if (fork() != 0) { /* Parent code */ waitpid( -1, &status, 0); mbaroje */ } else { /* Child code */ execve (command, parameters, 0); } } /* lind nje proces femi */ /* pret qe procesi femi te /* ekzektuton komanden */

Thirrjet sistem link(‘/usr/jim/memo”, ”/usr/ast/note”); ne kete menyre fila memo ne direktorine Jim eshte perfshire brenda direktorise ast me emrin note

Dallimet midis win dhe unix • Unix dhe Win ndryshojne ne modelin e programimit, programet ne Unix->thirrjet sistem kryejne sherbime te caktuara, programet ne Win jane even driven, dmth priten disa ngjarje, thirret nje procedure • Thirrje procedure->Thirrje sist. ~1 -1. • Thirrje procedure->Thirrje sist. E palidhur • Win 32 ka shume thirrje(mija)≠nga POSIX • Windows e ka te veshtire te dalloj nje thirrje sistem nga nje thirrje librari • XWindows-user space, 1 thirrje sistem • Windows nuk ka hierarki procesesh • Nderfaqja win 32 nuk ka link file, mounted file system, security(win 2000/2003), unix nuk ka thirrje ne lidhje me GUI • Win 32 s`ka nje nderfaqe totalisht te qendrueshme dhe uniforme(win 3. x) • Procesi ne unix(X Window) kan nje dritare ku fillon se ekzekutuari, kurse ne windows ai nuk ka por mund ta krijoje nje ose me shume • Ekzekutimi I nje procesi ne unix kalon ne dy stade(ne menyre qe child te manipuloje fd para execve, kurse ne wind Create. Process-> krijon dhe ngarkon programin ne procesin e ri • Ne windows hapsira e adresave prind-femi eshte e ndryshme qe ne fillim, kurse ne Unix adresa e pare e kopje e prindit, por ka dy hapsira te dallushme, ku memorja e shkruajtur e pa sharuar

Te perbashketat midis Unix dhe Windows • Te dy sistemet mund te kene shume dritare te hapura ne te njejten kohe, ku secila ekzekuton disa procese • Ne te dy sistemet pasi krijohet nje proces prinderit dhe femija fillimisht kane hapsirat e adresave te tyre

Thirrjet sistem Disa thirrje Win 32 API

Konceptet e deadlock (a) Nje rrezik deadlock. (b) nje deadlock.

Struktura e SO(1)

Struktura e SO(2) • Konstrukti THE Layer 0 -procesorin dhe komutimin e proceseve (basic multiprogramimming I CPU-se) Layer 1 -Menaxhimi I memorjes, 512 K fjale drum per te ruajtur pjese te proceseve qe nuk mund ne RAM Layer 2 -Perdor komunikimin midis cdo procesi dhe (op-console) Layer 3 -Menaxhim I/O dhe buferimit te stream inf ne dhe nga ato Layer 4 -user program Layer 5 -operatori MULTICS-seri rrethesh qendror te brendshem dhe te jashtems

Makinat virtuale • Sistemi quhet VM/370 s bazohet ne sistemin timesharing: a)multiprogramim dhe b)nje extended machine me nje nderfaqe me te mire se ajo HW-are • CMS-perdorim timesharing nderaktiv • Arsyet e perdorimit • Dy variantet e projektimit te makines virtuale • JVM(Java Virtual Machine-lundron ne inernet

Modeli klient /server • Exokernel, dallimet • Modeli Client/Server-mechanisem and policy Modeli klient/server dhe modeli klient/server ne sistemet shperndare

Njesite Metrike