Орындаан Сапиолдаева Н ғ 132 Топ ЖМФ Тексерген

Орындаан: Сапиолдаева Н ғ 132 Топ ЖМФ Тексерген: Хайруллин И. З

ЖОСПАРЫ 1 Эканомикалық процестегі мемлекеттің рөліне теориялық көзқарастар. Нарықтық эканомикадағы мемлекеттің эканомикалық қызметтері. Нарықты реттеу тәсілдері. Мемлекеттік реттеудің инструменттері. Мемлекеттік реттеудің бағытталуы. .

Адам Смиттің теориясы. Оның”Халықтар байлығының табиғаты мен себептерін зерттеу” деген еңбегінде “мейлі бәрі өзінше жүрсін” тезисін жариялады. Мемлекет нарықтық эканомикаға араласпауы керек, бірақ ол “түнгі қарауылдың”рөлін атқарып, жалпы тәртіптілік қамтамасыз етеді. Джон Мейнрад Кейнстің теориясы. Оның өзінің “еңбекпен қамту, өсім мен ақшаның жалпы теориясы”еңбегінде мемлекеттің эканомикаға араласуының қажеттілігін айтты. Неокласикалық. Оның авторлары неміс экономисі Фридрих Август фон Хайек пен американ экономисі Мальтон Фридмен және т. б.

Американ экономисі Гелбрейттің “салмақтылық”күш теориясы. Оның айтуынша, еркін нарықтық экономикада реттеу механизмі жоқ, ал оның орнын “салмақтылық” күш ауыстырып, монополияға қарсылық білдіреді және олардың қысымын басып отырады. “ Аралас экономика”Өкім-америка экономисі Тол Самуэльсон. Ол былай деген: ”Біздің экономикалық жүйе еркін кәсіпкерлердің ”Аралас”жүйесі болып табылады, себебі экономикалық бақылау қоғам тарапынан жүзеге асады ” Нарықтық экономиканы өте терең зерттеген ағылшын экономистері Кейнс, Рой, Харрот(18901978 жж)

Кез келген елдің экономикалық ижүйесіндегі мемлекеттің рөлі оның қызметтері арқылы байқалады. Экономикалық қызметтің түрлері өте көп. Негізгі блоктарға біріктіру: Біріншіден, нарық жағайында мемлекет мына қызметтерді өз мойнына алады: стратегиялық, экономикалық, құрылымдық, демографиялық болжау мен жоспарлауды Екіншіден мемлекет иығына мемлекеттік кәсіпкерлік қызмет жатады. Ол қоғамға қажетті мемлекеттік кәсіпорынмен өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдық жасайды. Олар: теміржолмен жалпы ұлттық шоссе жолдары, көпір, каналдар, аурухана, мектеп т. б. объектілер.

Үшіншіден нарықтық жүйе қалыпты қызметін қамтамасыз ету. Сатып алушымен кәсіпкер мүдделерін қорғау, өнім сапасымен самағын өлшеу. Төртіншіден, мемлекет дағдарысқа қарсы саясатты жасау мен өткеру қызметін атқаруды бюджет саясатының көмегімен ұлттық табысты үлестіру арқылы жүргізеді. Бесіншіден, мемлекет тұрғындарды әлеуметтік қорғау жұмыстарын өзіне алады. Оларға оқушылар, студенттер, зейнеткерлер, м үгедектер мен көп балалы отбасын жатқызамыз

Нарықты реттеу тәсілдері-бұл мемлекетпен мемлекеттердің ұдацы өндіріс мақсаты бағыт беру әдісін айтамыз. Ол нарықтық механизм қызметіне қалыпты жағдайды қамтамасыз етуге әсер етеді. Реттеудің мұндай элементтері алғашқы рет бірінші дүние жүзілік соғыз кезінде пайда болды. Тек екінші дүние жүзілік соғыстан соң мемлекеттің экономиканы ретту өнеркәсібі дамыған елдерде жалпы құбылысқа айналды.

Нарықты тікелей реттеу тәсіліне жиынтық сұраным төлем қабілеттілігінің қалыптасуы үшін және халық шауашылығы тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін орталықтан қолданылатын әдістер жатады. Ол нарық қызметінің тиімді жүзеге асуына ықпал жасайды. Бәсекені дамыту үшін экономикны тым монополиялоу шараларына қатысты болса, екінші жағынан төлем қабілеттілігі жағдайын сақтау үшін тұрғындарды әлеуметтәк қорғау саясатын жүргізеді.

Мемлекеттік реттеудің –ең маңызды инструментіне мыналар жатады: Фискалдық саясат; Несие ақша саясаты; Баға мен табысты реттеу саясаты; Әлеуметтік саясат; Сыртқы экономикалық саясат; Әкімшілік реттеу; Қысқа мерзімді реттеу; Ұзақ мерзімді реттеу, Аймақтық реттеу.

Фискалдық саясат. Ол мемлекеттік бюджетпен байланысты қаржыны реттеуді қамтиды. Ең алдымен оған мемлекеттік сатып алуды ұлғайту мен қысқарту, күрделі қаржы бағдарламасы, әлеуметтік төлемдер, бюджеттен жекеленген сала мен кәсіпорын үшін дотация мен субсидиялар, салық шаралары жатады. Фискалдық саясаттың ең маңызды бөлігі салықты реттеу болып табылады. Ежелден салыққа қатысты белгілі нәрсе, ол экономикада екі жақты роль атқарады.

Несие ақша саясаты. Бұл тәсілде халық шаруашылығы мәселелерін шешуде ынталандырушы роль атқарады. Мемлекет нақты салалық және аймақтық мәселелерді шешу үшін арнайы мемлекеттік бағдарлама негізінде мақсаттық жеңіл несиелер береді. Несиені реттеудің төмендегідей түрлері жиі қолданылады: а)экономикалық банктің есептеу ставкасын өзгертуі ә)эмиссиондық банктегі міндетті минимальді салымның көтерілуі. б) “ашық нарықтағы операция”. Мемлекет бар пәрменімен облигацияны сатады немесе сатып алады.

Баға мен табыстарды реттеу саясаты. Фискалды және несие саясаты тәсілдері көбінесе баға мен табыстарды реттеуде тиімсіз құрал болып табылады. Әлеуметтік саясат өзіне табысты индексациялау , төменгі өмір сүру деңгейін бекітуді қоса отырып, қоғамдағы кедей топқа көмек көрсету бағдарламасын жүзеге асыруға күш салады. Сыртқы экономикалық реттеуге мыналар жатады: мемлекеттің сауда саясаты, валюталық курсты басқару, сыртқы сауда трифтер жүйесі, квота, лицензия. Табыс көзінің пайда, дивидент ж. т. б. түрлеріне тікілей шектеу жүргізілмейді.

Әкімшілік реттеу әртүрлі бақылау шараларын жүзеге асырады. Олар арнайы кейбір оқшауланған салаларға байланысты қолданылады. Мысалы: қоғамдық, қол дану салаларын реттеу(электро энергетика, көлік, байланыс, және т. б) қор биржасы мен несие банк мекемелерінде әкімшілік бақылау, жеке бәсекелестіктік ережесін сақтауды бақылау.

Қысқа мерзімді реттеу. Ұдайы өндіріске сондай мақсатпен әсер етеді, себебі бірнеше айдың ішінде нәтиже алу керек. Алдына қойған мақсатты экономикалық циклдік ағымдағы фазасының іс-әрекетін өзгертуге әрекет жасау. Осы себептерге байланысты қысқа мерзіумді реттеуді көбінесе коньюктуралық немесе антициклдық саясат деп атайды.

Мемлекеттік реттеудің мақсаты, мемлекеттің барлық экономикалық саясаты тәрізді, үш деңгейге бөлінеді: l Жоғары мақсаты: барлық қоғамның ең жоғары игі жағдайына жету. l Екінші деңгей негізгі мақсаттар тобы: қоғамның еркін дамуы жіне құқықтық тәртіп. l Үшінші деңгей қолдабалы мақсаттар: эканомикалық өсу, жұмыспен толық қамтылу, бағаның тұрақты деңгейі, ұлттық валютаның тұрақтылығы және сыртқы эканомикалық тепе-теңдік.

Мемлекеттік реттеу мынаған бағытталу керек: Макроэканомикалық тұраақтандыру; Меншікті мемлекет қарамағынан алу және жекешеленендіру; l Риноктық инфрақұрылымды қалыптастыру; l Эканомика құрылымын қайта құру; l Эканомиканы монополиядан айыру және бәсекелестікті қолдану; l Тұрғындарды экономикалық қорғаудың мекен-жайлық жүйесіне көшу; l Сыртқы экономикалық қызметті ырықтандыру; l l

Қорытынды: Мемлекет пен нарықтың өзара қатынасы нарықтың қоғамда маңызды мәселелердің бірі, себебі бұл эканомикалық жүйеде мемлекет ерекше қызметтерді атқарады. Шаруашылық байланыстарын интернацио нализациялау мемлекеттің эканомиканы реттеуіндігі ролін күшейтуге обьективті жағдайлар жасайды.

Назарларыңызғ а рахмет!!!