Omgaan met Diversiteit Piet Van Avermaet 18 -05

Omgaan met Diversiteit Piet Van Avermaet, 18 -05 -2009, DOB Gent

OPDRACHT 1 § Wat doen we op dit moment op vlak van diversiteit op school? § Schoolbeleid § In de klas

OPDRACHT 2 § Wat zijn knelpunten/problemen op vlak van diversiteit op school en in de klas? § Hoe pak je die aan?

VIDEO FRAGMENT

OPDRACHT 3 DEFINIEER/OMSCHRIJF HET BEGRIP DIVERSITEIT

Diversiteit § Diversiteit is in de mode § Diversiteit is een feit § Moeten we ontmoeten? § Private ruimte: moet niet § Publieke ruimte: geen ontkomen aan. Argumenten: § Juridisch: niet discrimineren § Moreel: waarom geen hoofddoek, ze is toch vriendelijk tegen de klanten § Economisch: meer kans op goed product § Grenzen van diversiteit

Het begrip diversiteit § Diversiteit betekent verscheidenheid in al zijn vormen § Individuele en groepsdimensie § Drie opvattingen § Tellen en feitelijke segregatie § Transitie § Meervoudig en dynamisch § Identiteit “Identiteiten veranderen, verschuiven, groeien en passen zich voortdurend aan de context aan waarin de persoon of de groep zich bevindt. Identiteit is een continue proces van (zelf)realisatie. Elk beeld, elke welomschreven vorm van identiteit is slechts een momentopname van dat continue proces. ” (Pinxten en Verstraete, 1998: 36)

Omgaan met diversiteit § Verwijst naar een samenleving waarin steeds moet worden gezocht naar oplossingen voor problemen; moet worden onderhandeld over normen § Verwijst naar een dynamische samenleving van verschillende culturen, groepen en individuen in eenzelfde omgeving § Daarin schuilt een mogelijk conflict § Dit moeten we niet altijd negatief zien

Omgaan met diversiteit § Verschillen in gemeenschappelijke ruimte en tijd § Dynamisch i. p. v. statisch (groep, identiteit, cultuur, …) § Interactie § Verschillen accepteren als verrijking. § Niet ‘wij’ en ‘zij’ en aanpassen aan ‘onze’ normen § Solidariteit, tolerantie en samenwerking § Conflict gebruiken als motor voor verbetering

Proces of product? § Aanvaarden, tolereren OF verbindingen, dialoog, confrontatie en onderhandelen § Wanneer zijn we tevreden over onderhandelen? § Proces van dialoog en uitwisseling § Product: onderhandelde uitkomst, resultaat, compromis, wijziging, schoolreglement, … § (Zelf)identificatie en sociale cohesie

Integratie • Reciprociteit: gelijkwaardigheid • Huidige discours (politiek en maatschappelijk): assimilatie • Complexe wereld, stroomversnelling, algemeen onbehagen, angstgevoel, terugvallen op de eigen kleine groep, de eigen identiteit, belang van waarden en normen, moeilijk om met verschillen om te gaan.

Integratie • Coolsaet (2008) wijst op Europees dilemma: • Zonder migratie heeft Europa geen toekomst • Toename migranten brengt maatschappelijke spanningen met zich mee als gevolg van de druk op culturele identiteit • Toch zullen we deze uitdaging (net zoals bij elke grote migratiegolf) moeten aangaan. • Leren omgaan met diversiteit • Beide ‘partijen’ zullen wijzigen • Rol van de overheid is essentieel in dit proces

Van ICO naar omgaan met diversiteit historiek Kennisgericht Moraliseren over waarden (e. g. tolerantie en gelijkheid) Antiracisme onderwijs Leren met diversiteit omgaan

Valkuilen intercultureel onderwijs § Focus op kennisonderwijs alleen § Focus op antiracisme, respect, tolerantie alleen § Focus op verschillen alleen § Focus op folklore alleen § Dat ICO alleen voor immigranten is § Reduceren tot projecten

OPDRACHT 4 DOE DE FLAIRTEST

ALLE JONGEREN GELIJKE KANSEN BIEDEN = DIVERSITEIT ALS MEERWAARDE ZIEN

De rol van onderwijs § De school is een publieke ruimte waar men diversiteit niet kan of mag negeren Twee doelstellingen § § § Werken aan de doelstelling omgaan met diversiteit bij studenten, als een onderdeel van burgerschapsvorming. Werken aan de doelstelling omgaan met diversiteit bij zichzelf, als noodzakelijke voorwaarde voor gelijke kansen voor alle studenten op een succesvolle doorstroming en uitstroming: sociale ongelijkheid aanpakken

Omgaan met diversiteit als competentie 1. 2. 3. 4. 5. 6. Diversiteit zien als een normaal fenomeen waar iedereen dagelijks in verschillende situaties mee te maken krijgt Vooroordelen en veralgemeningen waar mogelijk en wenselijk vermijden; zich bewust zijn en zich onthouden van elke vorm van discriminatie Gebeurtenissen, contexten en personen vanuit verschillende perspectieven bekijken Functioneren in verschillende contexten, steeds wisselende omstandigheden en nieuwe situaties Kiezen voor dialoog en samenwerking Leren van andermans visies, ervaringen en competenties

DIVERSITEIT EN SOCIALE ONGELIJKHEID

De rol van onderwijs? § Voornaamste taak: verwerven vaardigheden om in maatschappij te kunnen functioneren § Onderwijs is hierin niet de enige actor § In bepaalde sociale omgevingen worden meer vaardigheden, meer kennis, etc. ontwikkeld dan in andere § Compenseren voor deze ongelijkheid is een specifieke emancipatorische taak van onderwijs § Onderwijs moet er naar streven dat kansen van jongeren in de samenleving niet alleen afhangen van de kansen die ze van thuis meekrijgen

Gelijke kansen in onderwijs? …/… § Studenten met minder kansen beginnen met een achterstand aan het onderwijs. Tijdens onderwijs vergroot die kloof vaak. Taak van school kan niet zijn dat het sociale ongelijkheid reproduceert. § Als succes of falen systematisch is, is er een groot probleem. In Europa zijn jongeren met lage SES oververtegenwoordigd in groep van zwakpresterenden. § Mismatch tussen input in primaire socialisatie en normen, codes, interactiepatronen die gelden in onderwijs.

Gelijke kansen in onderwijs? Twee opties: 1. Geen discussie over normen, interactiepatronen en codes die op school gelden. Leerlingen voorbereiden/klaarstomen en remediëren voor ze de opleiding instromen. Geeft onderwijs haar basisopdracht dan niet terug aan de samenleving? 2. Normen en codes zijn onderhandelbaar. Een school past haar onderwijs aan de geobserveerde verschillen zodat ze kan compenseren voor die verschillen?

Wiens probleem? § § § ‘migrantenjongeren’ en ‘hun (taal)probleem’ wordt gezien als een van de belangrijkste problemen van ons onderwijs. Dat ze thuis de ‘doeltaal’ niet gebruiken wordt als een van de belangrijkste causale factoren gezien van hun ‘(taal)problemen’ en hun gebrek aan succes. Het discours is vaak negatief en stigmatiserend. ‘problemen’ zijn er niet met alle ‘migranten’ en ook ‘nietmigranten’ hebben problemen. ‘taalprobleem’ van ‘migrantenjongeren’ is niet zondermeer een probleem van ‘taalvaardigheidsniveau’. Het is een sociaal-cultureel bepaald probleem. Verschillen in interactie en communicatie moeten centraal staan in de wijze waarop we jongeren kennis helpen ontsluiten en vaardigheden verwerven. Hebben we met een probleem van de jongeren te maken of een probleem van de school?

Remediëren of omgaan met diversiteit? § § § Hoe omgaan met verschillen in sociaaleconomische en sociaal-culturele achtergrond zodat ALLE jongeren kunnen leren? Homogenisering kan negatieve effecten hebben: watervalsysteem en verlaging van normen, doelen, minder schoolse focus, etc. Enkel (taal)remediëring herleidt probleem tot probleem van de individuele student en probleem van taal in de taalklas. Enkel homogene ‘migrantengroepjes’ leidt tot stigmatisering. Omgaan met sociaal achtergestelde leerlingen is vooral omgaan met verschillen in heterogene groepen.

Een geïntegreerd perspectief § Als we het erover eens zijn dat veel migranten sociaal achtergestelde leerders zijn dan moet dat sociale aspect meer worden meegenomen. § Niet alleen als een lerend individu zien. § Maar leren meer als een sociaal proces beschouwen.

Diversiteit op alle niveaus § Schoolbeleid: coherente visie (instroom, doorstroom, uitstroom) § Personeel kan omgaan met diversiteit § Leerlingen kunnen omgaan met diversiteit § Pedagogische en didactische voorwaarden voor effectieve diversiteitsaanpak

Beleidsniveau § § § § Diversiteit niet als een project beschouwen Diversiteit niet tot een etnische verhaal herleiden (meer migranten als student of docent maakt niet per definitie diverser) Diversiteit niet tot een doelgroepenbeleid herleiden (oneindig, stigmatisering, hokjes, oplossingen per groep) Ontwikkeling van een schoolbeleid door hele team en gedragen door hele team: instroom, doorstroom en uitstroom Een multicultureel en meertalig beleid op school, doorheen alle geledingen Een coherente visie: acties passen in visie en zijn gevolg van interactie OESO (PISA) geeft aan dat scholen en studenten beter presteren in klimaat van hoge verwachtingen, bereidheid om te investeren, het plezier van leren, goede docent-student relatie, kwaliteitsvolle professionele ontwikkeling van team, …

DIVERSITEIT OP SCHOOLNIVEAU 1. Leren omgaan met diversiteit als doelstelling bij alle leerlingen en leerkrachten van de school nastreven. 2. Pedagogische en didactische voorwaarden invullen voor een effectieve diversiteitsaanpak op klas- en schoolniveau. 3. De school uitbouwen als een interactieve en lerende organisatie. 4. Streven naar een diverse samenstelling van alle geledingen in de school. 5. De school als leer- en leefomgeving plaatsen binnen een breed netwerk van partners.

Wat gebeurt er in de klas? Dit zeggen leerlingen: De leerkracht praat – de leerlingen luisteren De leerkracht praat en stelt vragen – de leerlingen antwoorden Individueel werken Discussies Groepswerk Onderzo ek 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

Omgaan met diversiteit in de lespraktijk § Inspelen op de diverse samenstelling van klassen en groepen § ‘Inspelen’ = idealiter ‘actief gebruik maken van intelligenties, interessesferen, karakter, vaardigheden § Het onderwijsleerproces meer individualiseren § Vertrekken van de socio-culturele context van de leerder § Gecontextualiseerd onderwijs § Doelgerichtheid maar functioneel § Inbreng van leerders verhogen § Leerkracht als mediator § Motivatie, betrokkenheid en interesse verhogen § Meer interactief, coöperatief en probleemoplossend leren § Heterogeniteit als pluspunt

BASISCOMPETENTIES OP DOCENTNIVEAU 1. Diversiteit in de klas en de school zien. 2. Diversiteit op een normale, onbevooroordeelde manier benaderen. 3. Diversiteit integreren in het totale onderwijsleerproces van studenten. 4. Studenten begeleiden tot kwaliteitsvolle interactie met elkaar en met anderen. 5. Goed omgaan met de diversiteit van collega’s, ouders en externe partners. 6. De eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid zien en ernaar handelen.

REFLECTIE EN SCREENEN

OPDRACHT 5 DOE DE DISCO

Waarom DISCO? § Het is belangrijk dat scholen en leerkrachten werken aan ‘omgaan met diversiteit’. § scholen en leerkrachten benutten zelf de diversiteit positief § leerlingen moeten kansen krijgen om de competentie ‘omgaan met diversiteit’ te verwerven. § Scholen vragen naar handvatten om ‘omgaan met diversiteit’ concreet te maken. § We ontwikkelden daartoe verschillende instrumenten. § Voor scholen § Voor leerkrachten § Op leerling-niveau

Wat? Disco zijn: § Verschillende screeningsinstrumenten op niveau Ba. O en SO. § Digitale testen om na te gaan: § hoe competent de klasgroep is in ‘omgaan met diversiteit’. § hoe u als leerkracht omgaan met diversiteit in de klas en op school stimuleert ten aanzien van uw leerlingen, uw collega’s, ouders en buitenschoolse partners. § hoe u als school omgaan met diversiteit stimuleert ten aanzien van uw leerlingen, uw collega’s, ouders en buitenschoolse partners. § Bij elke test zijn tips en voorbeelden of handvatten om in elke klas/school te werken aan ‘omgaan met diversiteit’.

Hoe? Instrument op leerling-niveau (niet digitaal) § een ‘levend’ instrument dat op verschillende manieren kan gebruikt worden § Keuzes maken: § Alle doelen? , één doel? , Welk doel? § Per doel kiezen om ofwel de activiteit(en) uit te voeren en / of om de observatielijst te gebruiken om het doel te observeren § Observeren van heel de klas of om te focussen op een bepaald groepje leerlingen of één leerling. § “Hoe kan ik hiermee verder? ” Vanuit de analyse: § Verder werken aan doel? § Hoe?

Hoe? Instrument op leerkrachtniveau én op schoolniveau § Bestaat telkens uit twee digitale versies: § Elke test +/- 30 minuten § Individuele versie met een persoonlijke score § Teamversie met een individuele score, een gezamenlijke gemiddelde score én een score die de spreiding van de antwoorden van al de collega's weergeeft. § Na de test: § enkele Stappen om aandachtspunten te kiezen § Tips en voorbeelden om verder vorm te geven aan uw praktijk § meer Testen. § een papieren versie is er ook (pdf-document)

Hoe? Gebruiksaanwijzing Disco Individuele versies § Elke test - aantal doelen § Elk doel - onderverdeeld in subdoelen. § Kiezen uit 4 antwoordcategorieën: - - Neen, dat is absoluut geen aandachtspunt van mij/van onze school. - Nee, daar heb ik als leerkracht/hebben we als school maar weinig aandacht voor. + Ja, daar let ik op in mijn praktijk. Of: Ja, daar heeft ons schoolbeleid aandacht voor. ++ Ja, dat maakt onlosmakelijk deel uit van mijn dagelijkse praktijk/van ons dagelijks beleid op school. § Eind van de test - verzenden. § Persoonlijke score. Deze kunt u printen maar niet opslaan.

Hoe? Gebruiksaanwijzing Disco Teamversies § Inloggen § Stap 1. Elke school heeft 1 verantwoordelijke. Die logt als eerste de school in. (basis is schoolnummer + e-mailadres verantwoordelijke). Hij/zij krijgt een e-mail ter bevestiging. § Stap 2. alle deelnemers kunnen (hele team, een kernteam, een vakgroep, …) een persoonlijke account aanmaken op basis van hun e-mailadres. Elk van hen krijgt een e-mail ter bevestiging. § De test idem individuele versie § Eind van de test - verzenden. § Persoonlijke score § Gezamenlijke gemiddelde score § Score die de spreiding van de antwoorden van alle deelnemers weergeeft. § Iedereen krijgt ook per e-mail de scores toegestuurd. Deze scores kunt u printen en opslaan. Door deze test te herhalen en de resultaten te vergelijken kunt u uw evolutie volgen.

Na de test: § enkele Stappen om aandachtspunten te kiezen § Tips en voorbeelden om verder vorm te geven aan uw praktijk

Enkele stappen

Tips en voorbeelden Bij elke test vindt u allerlei tips en praktijkvoorbeelden, geordend per doel en subdoel.

Omgaan met Diversiteit DANK U

Stellingenspel § Opdracht § 1. Bespreek per groepje één stelling. Geef telkens de nodige argumenten. § 2. Bespreking van de stellingen in de grote groep.

Stelling 1 § “Diversiteit” heeft betrekking op alle verschillen en overeenkomsten tussen mensen en groepen mensen. Een verschil in muziekvoorkeur (hardrock, house, pop) of een verschillende godsdienstbeleving (islamitisch vrijzinnig, katholiek) maken beide even wezenlijk deel uit van omgaan met diversiteit.

Stelling 1 § Brede invulling van diversiteit § Alle vormen van verscheidenheid § Gevaar voor stereotypering en veralgemeningen

Stelling 2 § Omgaan met diversiteit wil zeggen dat je culturen, godsdiensten en tradities ontdekt die verschillen van de onze. Je kan leren omgaan met diversiteit door kennis op te doen over deze verschillende culturen.

Stelling 2 § Meervoudige identiteit § Cultuur: dynamisch § Groepsgerichte benadering van diversiteit: risico wij/zij § Individuele benadering: nadruk op het unieke van elke persoon. § Diversiteit tussen mensen en groepen gaat altijd samen met diversiteit in mensen en groepen. § Kennis over diversiteit door breed te observeren = geval per geval in een specifieke context ogen en oren de kost geven.

Stelling 3 § Omgaan met diversiteit is vooral een taak voor scholen waar men geconfronteerd wordt met moeilijkheden en problemen van allochtone leerlingen (taalproblemen, conflicten e. d)

Stelling 3 § Diversiteit is overal. § Omgaan met diversiteit als een noodzakelijke voorwaarde voor gelijke kansen voor alle leerlingen op een succesvolle schoolloopbaan.

Stelling 4 § Omgaan met diversiteit op school houdt vooral in dat men leerlingen verdraagzaamheid en respect moet bijbrengen voor de andere.

Stelling 4 § Geen gepreek en gemoraliseer. § Integratie van omgaan met diversiteit in het dagelijkse les- en schoolgebeuren. § Interactie en variatie stimuleren

Doe de diversiteittest ! § Vul de test in duo’s in. § Welke link zien jullie met het thema “Omgaan met diversiteit? ” § Kort plenair moment

OMGAAN MET MEERTALIGHEID IN ONDERWIJS

DILEMMA’S en SPANNINGEN § Meertalige en multiculturele context van school/klas § Spanning tussen meertalige en multiculturele realiteit en onderwijs Standaard Nederlands § Promotie van vreemde talen en meertaligheid als troef in Europa versus meertaligheid als handicap, als nadeel § VT als middel voor cognitieve ontwikkeling versus thuistaal als belemmering.

TAAL EN REALITEIT § Meertaligheid is een werkelijkheid in de sociale ruimte: e. g. grootstedelijke context § Meertaligheid is een realiteit in elke persoon: meertalige repertoires § Meertaligheid is contextgebonden georganiseerd en SN heeft daar een specifieke plaats in § Meertalige repertoires hoeft niet full proficiency van elke taal of variëteit te betekenen § Achterstand is meer een verhaal van mismatch in code (sociaal-cultureel bepaald) dan alleen van taal § Multimodaliteit in onderwijs

TAAL EN COGNITIE 1 § Toenemend belang van taal en cognitie in taalverwervingsonderzoek, pedagogie & didactiek en taal-assessment § Meer en meer evidentie voor belang van kennis van T 1 voor cognitieve ontwikkeling van kinderen § T 1 thuis en formeel leren van T 1 voor cognitieve ontwikkeling § Welk model?

TAAL EN COMPETENTIES § Op school en in klassen observeren we diversiteit van talen en taalvariëteiten § Belangrijk doel van onderwijs is ontwikkelen van competenties. Taal is belangrijk instrument. Alleen SN als norm accepteren om aan die competenties te werken, ontneemt kansen van kinderen die thuis in ander repertoire zijn gesocialiseerd. § Functioneel gebruik van verschillende repertoires en modi om kennis van andere vakken te verwerven, om competenties te ontwikkelen. § Voor elke context verschillende repertoires functioneel benutten: § schoolse (taal)vaardigheid: T 1 en SN (functionaliteit ipv kennis) § Speelplaats: T 1, SN, … § …

TAAL EN IDENTITEIT § Taal als feitelijk markeerder van identiteit § e. g. jongeren in grootsteden § Taal als symbolisch markeerder van identiteit

TAAL EN DIVERSITEIT § Meertaligheid: welbevinden, status en functionaliteit § § communicatie met ouders problemen op speelplaats of klas oplossen kinderen opvangen Je veilig voelen; je idee, mening, gevoelens kunnen uitdrukken § Meertaligheid en omgaan met diversiteit, variatie en meerdere normen § Meertaligheid en sociale cohesie i. p. v. vermeende cohesie door eentalige norm die tot stigmatisering en grotere kloof leidt

HOE OMGAAN MET MEERTALIGHEID OP SCHOOL EN IN DE KLAS? § Multiperspectiviteit: school en ouders zijn bezorgd om de kennis van het Nederlands EN de kennis van de eigen taal. § Een realistisch en consequent meertaligheidsbeleid op school ontwikkelen (zie o. a. talenbeleidsnota VDB). § Meer communicatie tussen verschillende actoren. § Ondersteuning van ouders in begeleiding van kinderen, ongeacht in welke taal ze die begeleiding geven. § Hou meer rekening met verschil in sociaal-cultureel bepaalde code dan met verschil in taal § Maak gebruik van verschillende modaliteiten om jongeren te leren communiceren. § Talige diversiteit op school en in de klas positief benutten: functioneel en status (evenwaardigheid van talen en variëteiten). § Verbod leidt niet per definitie tot meer TV in SN. Het leidt wel tot stigmatisering, groeiende kloof en (gewilde) segregatie.