Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Терапия бакалавриат кафедрасы № 7 дәріс. КМК, ҚДС Тақырыбы: Созылмалы холецистит, панкреатит, гепатит және бауыр циррозы. Эпидемиологиясы. Әлеуметтік мәні. Диагностика әдістері. Емдеу қағидаттары. профессор Қауызбай Жұмалы Әріпбайұлы Шымкент 2017 ж.
Анықтамасы Созылмалы холецистит - өт шығару жолдарының моторлы-эвакуациялық бұзылуларымен және өттің физикалық химиялық қасиеттерінің өзгерістерімен қоса жүретін, өт қабында тастың пайда болуымен, билиарлы жүйенің моторлы-эвакуациялық бұзылуларымен бірге жүретін, өт қабының алты айдан астам ұзаққа созылатын полиэтиологиялық қабыну ауруы. Қабынбалық процесс таспен, қап аномалиясының дамуымен, соңғысының дискинезиясымен жүреді. Холангиттің дамуымен және холангиогепатиттің дамуымен бауырдың өзі зақымдалуымен, өт жолдары арқылы инфекция кіруі мүмкін.
Жіктемесі Созылмалы холецистит жіктемесі (С. Циммерман, 1992): I. Этиология және патогенез бойынша: - бактериалды; - вирусты; - паразитарлы; - микробты емес (асептикалық, иммуногендік); - аллергиялық; - "ферментативтік"; - себебі анықталмаған. II. Форма бойынша: - калькулезды емес; - калькулезды. III. Дискинезия типі бойынша: - өт қабының гиперкинезі; - өт қабының гиперкинезі (нормотониямен, гипотониямен); - одди сфинктерінің гипертонусы; - люткенс сфинктерінің гипертонусы; - екі сфинктердің де гипертонусы. IV. Ағым мінезі бойынша: - сирек рецидивтік; - жиі рецидивтік; - тұрақты ағымды (монотондық); - жасырын (атиптік ағым). V. Фаза бойынша: - асқыну; - басылып бара жатқан асқыну; - ремиссия (тұрақты, тұрақсыз). VI. Негізгі клиникалық синдромдар: - ауру сезімдік; - диспепсиялық; - вегетативтік дистония; - оң жақтық реактивті (ирритативті); - етеккір алдындағы ширығу; - солярлық; - кардиалогиялық (холецистті-кардиалдық); - невротикалық - неврозтәрізді. VII. Ауырлық дәрежесі: - жеңіл; - орташа ауырлық; - ауыр. VIII. Асқынулар: - реактивті панкреатит; - спецификалық емес реактивті гепатит; - перихолецистит; - созылмалы дуоденит и перидуоденит; - дуоденалды стаз; - басқалар.
Қауіп-қатерлі факторлар: - асқазан ішек жолдары ағзаларының ауруы; - паразиттердің болуы (лямблилер, аскаридалар); - өт қабы мен бауыр жарақаттары; - созылмалы инфекция ошақтарының болуы; - иммунндық статустың бұзылуы; - жиі іш қатулар; - ретсіз тамақтану; - жиі тойып тамақ жеу; - аз қимылдық өмір салты; - жүктілік; - алкоголь, темекі тарту.
Диагностика критерилері Шағымдар мен анамнез: абдоминалды ауыру сезімдік синдром (диеталық жүктемемен байланысты оң жақ қабырға асты, оң бұғанаға, иық буынына, жауырынға берілумен, диспепсиялық синдром (лоқсу, құсу, ащы кекіру), субфебрильді дене қызуы (сирек). Физикалық тексеру: кейбір науқастарда нұрлы бет-әлпет және терінің сарғаюы байқалады. Науқастардың басым көпшілігінде артық дене салмағы анықталады. Пальпация кезінде өт қабының орналасу айналасында ауырсыну байқалады – іштің оң түзу бұлшықетінің сыртқы шеті оң қабырға доғамен қиылысады (Кер симптомы), терең тыныс алу және құрсақтың ішке тартылуында өт қабының зонасында ауырсынулар (Мерфи симптомы). Инструменталдық зерттеулер: УДЗ, КТ (конкременттердің болуы, өт қабы көлемдерінің үлкеюі немесе кішіреюі, қабырғаларының қалыңдауы), рентгенологиялық (пероралды немесе көктамырішілік холецистографияны орындайды).
Лабораторлық зерттеулер: дуоденалды зондтау кезінде дискинетикалық бұзылыстарды, сонымен қатар В порциясының микроскопиясы кезінде қабынулық элементтерді және паразиттерді, сонымен қатар оны себу кезінде инфекциялық агенттерді анықтау; қанда нейтрофильді лейкоцитоз және эритроциттердің тұну жылдамдығының жеделдеуі, олардың реактивті қабынуы кезінде бауыр мен ұйқы безінің функционалды сынамаларының өзгерістері болуы мүмкін.
Емдеу тактикасы Ем диеталық тәртіппен (№ 5 диета) қатар антибактериалды, қабынуға қарсы, холеретикалық, спазмолитикалық терапия жүргізуді қарастырады және негізгі ауруларға, асқынулардың болуына, жағдай ауырлығына тәуелді.
Дәрі-дәрмектік ем: Бактериальді этиологияда: - ампициллин 4 -6 г/т, - цефазолин 2 -4 г/т, - гентамицин 3 -5 мг/кг/т, - клиндамицин 1, 8 -2, 7 г/т. , - цефотаксим, - кларитромицин 500 мг 2 рет тәулігіне, - эритромицин 0, 25 г 4 -6 рет тәулігіне, - ципрофлоксацин 500 -750 мг 2 рет тәулігіне. Емдеу орташа есеппен 8 -10 күннен кем емес. - Метронидазол 500 мг х 2 -3 рет тәулігіне, - Орнидазол 500 мг: лямблиозда 1, 5 г 1 рет тәулігіне курс – 1 -2 күн. Миотропты спазмолитиктер: 1. Антихолинергиялық: - атропин 0, 1% - 1 мл; - платифиллин 0, 2% - 2 мл; - метацин 0, 1% - 1 мл. 2. Спазмолитиктер: - дротаверин 2% 2 -4 мл б/е немесе т/і; - папаверин 2% - 2 мл т/а; - мебеверин гидрохлориді 200 мг 2 рет күніне 2 -4 апта; - гимекромон 200 -400 мг 3 рет тәлігіне тамақтану алдында 15 -20 мин. бұрын; - гиасцин бутилбромиді 2% — 2 мл б/е немесе т/і тамшылап, сонан соң драже 10 мг × 3 рет күніне. Лоқсуды басу үшін: - Метоклопрамид 2 мл × 2 рет б/е немесе т/і; - Домперидон 10 мг по 1 табл. 2 -3 рет күніне, 7 -14 күн. Холелитолитикалық дәрілер пероральді (холестеринді тастарда): Урсодезоксихолий қышқылы 8 -15 мг/кг/тәулік 2 -3 рет ішке (2 жыл). Хирургиялық ем: тасты созылмалы холецистит оперативті емделеді.
Созылмалы панкреатит Анықтамасы: Созылмалы панкреатит - диффузды немесе сегментарлы фиброзбен қосарланған, функционалды жеткіліксіздік пен этиологиялық факторлардың әсері тоқтағаннан кейін үдеумен дамитын, фокальдық некрозбен мінезделетін үйқы безіндегі қабынулық-деструктивті процессі.
Созылмалы панкреатиннің жіктемесі (Марсель-Рим, 1988) Созылмалы кальцийлейтін Созылмалы обструктивті Созылмалы паренхиматозды-фиброзды Этиологиясы бойынша: Алкогольді, Өтке тәуелді, гастродуоденальді патология, Дәрілік, Инфекциялық, Идиопатиялық, Ишемиялық және басқа Қлиникалық көріністеріне қарай: Аурып белгіленетін варианті. Гипосекреторлы. Астено-невротикалық (ипохондриялық). Латентті. Аралас
Қауіп-қатер факторлары: Алкоголь, Өт тас ауруы, Метаболикалық бүзылыстар (алмасулық жэне гормоналдық бүзылыстар). Түқымқуалаушылық созылмалы панкреатит. Алғашқы склероздайтын холангит, алғашқы биллиарлы цирроз және Шегрен синдромымен байланысты аутоиммундық панкреатит. Операциялар, үйқы безінің жарақаттары. Вирустық инфекциялар. Ұйқы безіндегі қанайналымның жіті бүзылыстары. Аллергиялық реакциялар, уыттану эсері (бүйрек трансплантациясы кезіндегі уремия), тағамдағы антиоксиданттардың тапшылығы. Гиперпаратиреозқандағы кальцийдің артуы.
Белгілері Панкреатиттің созылмалы түрінде науқастың іші жиі ауырады. Ол қабырға астына, арқасына берілуі мүмкін. Іштің шалқадан жатқанда күшейетін көлденең ауырсынуы да болады, егер отырса не алға қарай еңкейсе азаяды. Әдетте ауырсыну ас ішкеннен кейін бір сағаттан соң пайда болады не күшейеді. Бұл созылмалы панкреатитпен ауыратын науқас тамақты көп ішкенде, не майлы, қуырылған, ащы тамақ жегенде болады. Созылмалы панкреатитте ауырсыну жүрек жағына беріліп жүрек қыспасына ұқсауы да мүмкін.
Панкретиттің диагностикасы Созылмалы панкреатитті ерте сатысында анықтау қиындау, зертханалық, құрал-жабдықтарды қолдану талап етіледі. Қанның жалпы клиникалық талдауы қабынудың белгілерін ЭШЖ көбеюі, лейкоциттердің санының артуы т. б анықтауға көмектеседі Қанның биохимиялық талдауы ферменттер липаза, амилаза, трипсиндердің деңгейінің көтерілуін, сүйтіп ауру бар екенін анықтау үшін керек (әдетте өткір панкреатитте) Қандағы секер талдауы глюкозаның жоғары деңгейін көрсетеді. Науқастың зәрінде амилаза табылады, бұл панкреатитің барлығын, жиірек өткір түрін көрсетеді. Іш –қуысты УДЗ ұйқы безімен өт қабының өзгерістерін анықтайды
Панкретиттің диагностикасы Гастроскопия (ЭГДС) қарын мен бүйеннің қабыну үдерісіне араласқанын бағалауға көмектеседі Панкреатитің пайда болу себебі өттас ауруы болғанда іш-қуыс ағзаларына рентгенскопия өте маңызды. Ұйқы безі маңын рентгендік зерттеу түтік іші тастарын жәнеұйқы безінің қышқылдық ортасының өзгеруіне байланысты қабыну аумағында кальций тұздарының түзілуін анықтайды ЭРХПГ(эндоскопиялық ретоградтық холангиопанкеатография)ұйқы безі түтігі мен өт түтіктеріне контрасты дәрі жіберіп өткізу қабылетін анықтайтын рентгендік әдіс Компьютерлік томография мен магниті-резонанстық томография ағзаны жұқа кесіндіде түрлі жазықтықта қарай алады. Нәжіс талдауы(копрограмма) ауруды айғақтайтын майларды, қорытылмаған ет бөліктерін анықтайды Фунциональдық тестілер(Лунд тестісі, секретинхолецистокининдік тест, ПАБК- тест т. б)
Емдеу Созылмалы панкреатитің ұзақ жылдар бойы болуы бездің қалыпты тіндері тыртықтармен алмасады да, үйқы безінің ңегізгі қызметінен айрылуына әкеліп соқтырады. Созылмалы панкреатитте болатын ас қорыту үдерісінің бұзылуын реттеу үшін панкреатиттік ферменттер қолданылады Оларға фестал, мезим, панкреатин, креон жатады Олар ас қорытуды жеңілдетіп және ретке келтіріп қана қоймай, ауырсынуды азайтады, ұйқы безінің жұмысын жеңілдетеді. Созылмалы панкреатите ұзақ ауру ұйқы безі шығаратын инсулин деңгейін төмендетеді.
Ñîçûëìàëû ãåïàòèò – áàóûðäûң ñîçûëìàëû ò¾ðäå áîëàòûí æàéûëìàëû íå ò¾éiíäi қàáûíóûìåí äèñòðîôèêàëûº ¼çãåðiñòåðäi àéòàäû.
Ýòèîëîãèÿñû Èíôåêöèÿ Òîêñèêàëûº - óëàíó Òîêñèêî-àëëåðãèÿëûê ôàêòîðëаð Àëêîãîëü âèðóñты ãåïàòèò ¸ñåðiíåí 50 -85% äåéií ñîçûëìàëû ãåïàòèò дамиды
Êëàññèôèêàöèÿñû êëàññèôèêàöèÿñûíû» íåãiçiíå ìîðôîëîãèÿëûº ¼çãåðiñòåðäi àëûï ñîçûëìàëû ãåïàòèòòi 3 -ò¾ðãå á¼ëåäi. Ñîçûëìàëû ïåðñèñòèâòi ãåïàòèò Ñîçûëìàëû àãðåññèâòi ãåïàòèò Ñîçûëìàëû õîëåñòàòèêàëûº ãåïàòèò
Ïåðñèñòèêàëûº ãåïàòèòòå ºàáûíó èíôèëüòðàöèÿñû òåê ïîðòàëüäi òðàêòûíäà áîëàäû, áàóûðäûí á¼ëiì º½ðûëûñû ¼çãåðìåéäi Àãðåññèâòi ãåïàòèòå ºàáûíó ïðîöåññi ïîðòàëüäi òðàêòûñûíû» ñûðòûíà òàðàéäû, ãåïàòîцèòòåðäi ºàìòèäû. Áàóûð áөëøåêòåðiíi» àðõèòåêòîíèêàñû ¼çãåðåäi, á¼ëøåê iøiíäå ñåïòîëàð ïàéäà áîëàäû (ïåðäåëåð). Õîëåñòàòèêàëûº ãåïàòèòòå ñîçûëìàëû ãåïàòèòêå ò¸í ¼çãåðiñòåðäåí áàñºà áàóûð iøiíäåãi ¼ò æîëäàðûìåí, ¼òòiң æóðói íàøàðëàéäû, ¼ò ãåïàòîöèòòå æ¸íå êàïèëëÿð iøiíäå ò½ðûï êàëàäû.
Ñîçûëìàëû àãðåññèâòi ãåïàòèòòå íåãiçãi øà¹ûìäàðûí 3 -òîïêà áîëåäi. Àñòåíîâåãåòàòèâòi-¸ëñiçäiê, òåç øàðøàó, àçó Äèñïåïñèÿëûº-æ¾ðåê àéíó, º½ñó, àóûçäà àшшû ä¸ì áîëó. «Êiøi « áàóûð æåòiñïåóøiëiãi, óéûêûøûëäûº, òiñòåí, ìóðûííàí ºàí êåòó, ñàð¹àþ ò. á. êàðà¹àíäà -–òåðiäå, òàìûð æ½ëäûçøàëàðû, àëàºàííû» ºûçàðóû, òåðiíi» ñàð¹ûøòàíóû áàéêàëàäû.
Ïàëüïàöèÿ ìåí ïåðêóññèÿ àðºûëû áàóûðäû» , òàëàºòûí óëêåþi, iñiíêi áîëàäû, соңында êiøiðåéåäi. Ñîçûëìàëû àãðåññèâòi ãåïàòèòòå áàóûðäû» ôóíêöèÿñû ºàòòû ¼çãåðåäi. Îëàð-äèñïðîòåèíåìèÿ, ãèïåðãàììà, ãëîáóëèíåìèÿ, ñóëåìà, òèìîë, ôîðìîë, éîä ñûíàºòàðû æî¹àðëàéäû. Ñiëòiëi ôîñôàòàçà, АСАТ, ЛДГ ê¼ðñåòêiøòåði æî¹àðëàéäû. Áðîìñóëüôàëåííi» áîëiíiï øû¹óû ò¼ìåíäåéäi. Êàííû» àíàëèçèíäå àíåìèÿ, ëåéêîïåíèÿ, òðîìáîöèòîïåíèÿ, ïðîòðîìáèí, ôèáðèíîãåí ò¼ìåíäåéäi.
Ñîçûëìàëû ïåðñèñòèêàëûº ãåïàòèò êëèíèêàëûº áåëãiëåði àãðåññèâòi ò¾ðìåí ñàëûñòûð¹àíäà æåíiëäåó áîëàäû, íåãiçãi øà¹ûìûíäà î» æຠºàáûð¹à àñòûíäà àóûðëûº, ºàòòû åìåñ àóðó, àñºà ò¸áåòi ò¼ìåíäåéäi, àóûçäà àùû ä¸ì ñåçiíó, êåêiðó ò. á. Ñàð¹àþ áîëìàéäû, íå ¼òå æåíië áîëàäû. Ïàëüïàöèÿ, ïåðêóññèÿ àðºûëû áàóûðäûí àçäàï óëêåéãåíi» òàáó¹à áîëàäû. Ëàáîðàòîðèÿëûº òåêñåðóäå æî¹àðûäà àéòûë¹àí ¼çãåðiñòåð áîëìàóû äà ì¾ìêií, áîë¹àí æàãäàéäà îíøà æî¹àðû ê¼ðñåòêiøòå áîëìàéäû.
Õîëåñòàòèêàëûº ãåïàòèòòå íåãiçãi øà¹ûìû òåðiíi» êûøóû æ¸íå ê¼ç áåí òåðiíi» ñàð¹àþû. Àóðóäûí æà¹äàéû îíøà ¼çãåðå êîéìàéäû. Ñàð¹àþ êóòïåãåí æåðäåí áiðäåí áàñòàëàäû. Áàóûð ñ¸ë iñiíеäі. Ëàáîðàòîðèÿëûº ê¼ðñåòêiøòåðiíäå ãèïåðáèëèðóáèíåìèÿ ãèïåðõîëåñòåðèíåìèÿ ëèïîïðîòåèäòåð, ñiëòiëi ôîñôàòàçà ê¼áåéåäi. ²àííû» àíàëèçìíäå ëåéêîöèòîç áîëóû ì¾ìêií. Ýðèòðîöèòòi» ò½íó æûëäàìäû¹û æî¹àðëàéäû. Ñóáôåáðèëüäi äåíå ºûçóû áàéºàëàäû.
Сарғаю, гиперпигментация
Ñîçûëìàëû ãåïàòèòòåðäií äèàãíîçûí àíûºòàóäû ïóíêöèÿëûº áèîïñèÿ æàñàï ãèñòîìîðôîëîãèÿëûº òåêñåðó æ¾ðãiçóäi» ìàíûçû çîð. Áèîïñèÿ àðºûëû ¸ëi êëèíèêàëûº áåëãiëåði æîº ãåïàòèòòåðäi àíûºòàó¹à áîëàäû.
Åìäåó ïðîöåññòåði: Äèåòà 5, ìåõàíèêàëûº æ¸íå õèìèÿëûº æåíië àñòàð, áåëîê ïåí âèòàìèíäåðìåí òîëûºòûðûë¹àí Áàóûð çàò àëìàñó ïðîöåññòåðií æàíäàíäûðó (âèòàìèíäåð, эñåíöèàë, êàðñèë) Áåëîê ïðåïàðàòòàðû Èììóíîäåïðåññèÿëûº ïðåïàðàòòàð, ãîðìîíäàð Ñàíàòîðíî-êóðîðòòûº åìäåó
Áàóûð öèððîçû - áàóûð ïàðåíхèìàñû ìåí ñòðîìàñûíû» äèñòðîôèêàëûº æ¸íå íåêðîçäûº çàêûìäàíóûíàí, áàóûðäà òүéiíäi ðåãåíåðàöèÿ æ¸íå ä¸íåêåð òiíiíi» өðáóií òóäûðàòûí áàóûðäû» ñîçûëìàëû, óäåìåëi àóðóû.
Ýòèîëîãèÿñû: áàóûð öèððîçû ïîëèýòèîëîãèÿëûº àóðó, îíû» ñåáåïòåði: Èíôåêöèÿ ( ãåïàòèò âèðóñòàðû) ò. á. Àëèìåíòàðëûº ôàêòîð (ìàñêóíåìäiê, òàìàºòà áåëîê, âèòàìèí æåòiñïåóøiëiãi) Òîêñèêî-àëëåðãèÿëûº ôàêòîð (èììóíäûº ¼çãåðiñòåð, ñåíñèáèëèçàöèÿ) Õîëåñòàç (¼òòií æóðóiíå êåäåðãiëåð) Óëàíóëàð-îðãàíèçìãå ñûðòòàí êåëåòií-ñûíàï, ñâèíåö ¸ðò¾ðëi óëû çàòòàð, õèìèêàòòàð Êîíñòèòóöèÿëûº-ãåíåòèêàëûº ôàêòîðëàð
Шà¹ûìäàðû Íåãiçãi áàñòû øà¹ûìäàðû àóûðсыну, äèñïåïñèÿëûº øàãûìäàð, æóäåó, ºûçó ê¼òåðiëói, ñàð¹àþ, ºàí êåòó æ¸íå òåðiíi» êûøóû, ¸ëñiçäiê, òåç øàðøàó. Àóûðсыну ìàéëû òàìàºòàí êåéií, ê¼ï ñóéûº ºàáûëäà¹àííàн êåéií, äåíå ºûçìåòiíåí êåéií êóøåéåäi. Äèñïåíöèÿëûº øà¹ûìäàð ò¸áåòòií íàøàðëàóû, æ¾ðåê àéíó, ëîêñó, êóñó iøòií êеáói, iøòiң өòói.
Öèððîçäûң ½ñຠáåëãiëåði: Òàìûð æ½ëäûçøàëàðû Àëàºàííû» ºûçàðóû Åðií, àóûç iøi, òiëäií ò¾ñiíi» àøûº ºûçûë áîëóû Êñàíòîìàòîçäû ò¾éìåëåð Ñàóñàºòàð ò¾ðiíi» барабан òàÿºøàñûíà, òûðíàºòàð ò¾ðiíi» ñà¹àò ¸éíеãіíе ½ºñàñ áîëóû Ãèíåêîìàñòèÿ – øàøòàðäû» , ñàºàëäû» ñèðåói Iøòi ºàðàó: 1. àñöèò 2. Медуза басы
Ïàëüïàöèÿ ìåí ïåðêóññèÿäà 50 -75% æà¹äàéäà áàóûðäû» ¼ñêåíi» áàéºàó¹à áîëàäû. Áàóûðäû» øåòi ¼òêið áîëûï êåëåäi, æèi êåçäåñåäi-ñïëåíîìåãàëèÿ, àñöèò. Ëàáîðàòîðèÿëûº òåêñåðóëåð: àíåìèÿ, ëåéêåïåíèÿ, òðîìáîöèòîïåíèÿ áîëàäû. Îíû» ñåáåïòåði ºàí êåòó, ãåìîëèçäií ê¾øåþi, ãèïåðñïëåíèçì. ÝÒÆê¼áåéåäi. Áèëèðóáèííi» åêi ôракциясыäà ºàíäà ê¼áåéåäi. Íåñåïòå óðîáèëèí ì¼ëøåði ¼òå êîï áîëàäû.
Áàóûð öèððîçûíû» å» æèi àñºûíóû: Àñºàçàí – iøåê æîëûíà» ºàí êåòó (¼íåø, ãåìîððîé) Áàóûð øàìàñûçäû¹ûíû» óäåуiíåí áàóûð êîìàñûíû» òóóû
Åìäåó ïðèíöèïòåði: Äèåòà ñàºòàó (ìàéëû òàìàº, ¼òêið, àùû, ò¾çäû òàìàºòû àçàéòó). Ãèïåðòîíèÿäà – àñ ò½çûí àçàéòó. Áàóûð êëåòêàëàðûíäà çàò àëìàñóûí æàºñàðòó (âèòàìèíäåð, ëèâ -5, êîðñèë, ýññåíöèàë, ò. á. ) Ãëþêîêîðòèêîèäòåð (ïîñòíåêðîòèêàëûº æ¸íå áèëèàðëû öèððîçäà) ²àáûíó¹à ºàðñû àíòèáèîòèêòåð Àñöèòïåí күðåñ (íåñåï æ½ðãiçåòií ä¸ðiëåð (àëüáóìèí, âåðîøïèðîí, òóçäû àçàéòó) Áàóûð êîìàñûí åìäåó Ãèïåðñïëåíèçì ñîëäàðûí åìäåó
Скачать презентацию Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Терапия бакалавриат кафедрасы
созылмалы холецистит, панкреатит, гепатит, цирроз каз.pptx