Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік Фармацевтика академиясы Қоғамдық денсаулық сақтау – 2 кафедрасы Тақырыбы: В. Врумның уәждеме теориясы Орындаған: Жүнісбай А Тобы: 201 «Б» ҚДС Қабылдаған: Бегимбетова А. К. Шымкент 2016
Жоспар • • I. Кіріспе II. Негізгі бөлім 1. Уәждеме түсінігі 2. Уәждеме түрлері 3. В. Врумның уәждеме теориясы III. Қорытынды IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе Уәждеме ұғымы бұл басқарушылық әрекет мәселесімен өте тығыз байланысты. Жаңа экономикалық қатынастар өткен кезендерге байланысты жұмыскерлерге жаңа талаптар қояды. Бұл тек қана тандау емес, бұл кадрларды оқыту және орналастыру және де жаңаша ойлау қабілеті. Кәзіргі уақытта нарықтық қарым-қатынасқа көшкенде жұмыскерлердің негізгі мотивациялық факторы бұл кепілді жалақы алу.
Уәждеме түсінігі • Уәждеме (ағылш. motіvation) – қолданылу ыңғайына қарай қазақша "ниет", "түрткі", "кірісу", "жігерлену", "ынталану" сөздерінің мағынасына жақын келетін, қазіргі заман мәдениеті мен гуманитарлық ғылымдарында кең қолданылатын ұғым. Бұл ұғымды алғаш рет немістің иррационалды волюнтаризм философы А. Шопенгауэр өзінің философиялық шығармасында жеткілікті төрт негіздің бірі ретінде қарастырған. Moveo латынша сөз болып, "қозғалу, әрекет ету" мағынасын береді, демек motіvation сөзбе сөз мағынада "қозғалту, әрекетке келтіру" мағынасын береді. Бірақ қазіргі заман мәдениетінде ол тіке мағынасында емес, көбіне көп ауыспалы, жетілдірілген, түрлендірілген мағынада қолданылады.
• Уәждеме - психология ғылымы бойынша адамға әрекет ету жоспарын құрғызған, іс бастатқызған, мақсатқа бағыттаған, талпыныс жігерін күшейткен, істі табанды жалғастырып, мақсатқа жетуге құлшындырған ішкі ынталылықтың ықпалдылығы. Ол мақсатқа деген күшті аңсар (ынта), ішкі өздік кедергілер мен келіссіздіктерді жою (арылу), саналы да, жігерлі қозғалыс (батыл кірісу) -үштігінің бірлігінен көрінеді. Мотивацияны әрекетіміздің, ниетіміздің, қалауымыздың себепті ішкі түрткісі депте атасақ қате болмайды.
Платонның адам рухы үш бөліктің бірлігінен құралады деген идеясында осы мотивация ұғымының мағынасы қамтылған. Нәпсі дегеніміз тамақ жеу, көбею ниеті болып, дене қажетін орындауды талап етеді. Нәпсіні адамның ақылы емес, көңілі тізгіндеп ұстауы керек. Дегенмен, ішсем -жесем, денелік қанағаттансам дейтін ішкі талап пен таным-ақыл талабы шығыса бермейді. Ежелгі заман философиясы, әсіресе бақыт туралы ілім бақытқа деген қажеттілік соған талпындыратын мотивацияның негізі деп түсіндіреді. Дегенмен, бақытқа болсын, басқаға болсын адамды шабыттандыратын түрткі күшке XX ғасырдың 30 жылдарына дейін кез келген ғылым саласы арнаулы түрде мән берген жоқ.
Уәждеме түрлері Ішкі және Сыртқы мотивация Оң және теріс мотивация Тұрақты және тұрақсыз мотивация Жекелік және топтық мотивация
Ішкі мотивация - сыртқы орта қалай болуына қарамастан мотивациялық талпыныс ішкі ниеттен оянады және мақсат атаулы субъективті болады. Онда міндеттің өзі құштарлық және шаттық туғызады. Сыртқы себеп емес, ішкі ұнату негізгі қозғалыс түрткісі болады. Егер әлдекім өз табысы мен нәтижесін күшейтуге өзі белсеніп, өзін өзі мақсат талабы бойынша тізгіндеп, ырықты түрде өз мақсатына белсенсе, және оның өзіне сенімі айтарлықтай жоғары болса, онда оның жетістікке жету мөлшері қашанда жоғары болады. Сыртқы мотивация - мотивация тұрақты талпындырушы ретінде көбінесе сыртқы орта талаптарынан қоздатылады. Мұнда кіріс, мәртебе, мансап секілді сыртқы нәрселердің талабымен мақсатқа белсену туады және оның белсенуі ішкі мотивация ниетімен қайшыласып та жатады. Яғни, өз талпынысын соншылық сүйе қоймайды, бірақ қажеттілік үшін соған барынша талпынуға мәжбүр болады. Сыртқы мотивация жекенің сыртынан келеді. Әрекет өз табысынан рахаттану үшін емес, ақша табу, мансапқа жету, мүдде, балл алу, мәжбүрлену, жазалану секілділер сыртқы мотивацияға ілік болады.
Оң және теріс мотивация • Адам еркін шабыттандырып, жігерлендіріп, белсенді етіп, үміткер етіп, қайтпас қайсар етіп сомдаған мотивация оң мотивация деп аталады. Ал, адам еркін салғырттандырып, енжар етіп, үмітсіз етіп, босбелбеу етіп, шегіншектетіп сомдаған мотивация теріс мотивация делінеді. Тұрақты және тұрақсыз мотивация Мотивацияның тұрақты-тұрақсыздығы, яғни оның адам әрекетіндегі ықпалының сақталу ұзақтығы адамның ішкі ұстанымының берікәлсіздігіне, ниеттің шын-жалғандығына, кедергілердің сипатына, ортаның жол қою дәрежесіне байланысты болады.
Жекелік және топтық мотивация • Жекелік: Ашығу мен шөлдеуден, тоңудан сақтану, азаптан құтылу т. б. үшін қажетті мотивациялар. • Топтық: Ұрпақ өсіру, отбасылық, әулеттік, ұлттық, мемлекеттік тұрмысқа мүмкіндік қарастыру, өзі тәуелді топтың (отбасы, әулет, ұлт, мемлекет) тұрақтылығын сақтауға тырысу қатарлылар.
Мотивация ілімдері • Қоғамның тез өзгеруіне, ақпарат технологиясының қауырыт дамуына орай түрлі жігерлендіру идеялары жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай өмірге келді. • Олардың арасында Хоторн эффекті, Маслоудың Қажетсіну қабаты ілімі, Дуглас Мак. Грегордың Х және Y ілімі, Герцбергтің Қос фактор ілімі, Мак. Клелландтің Табыс қажетсінуі ілімі, Мотивациялық әлеует ілімі, Бихевиоризм, Врумның Үміт ілімі, Адамстың Әділдік ілімі, Аптердің Ауысым ілімі қатарлылар бар
• В. Врум Виктор Врум (Vroom Victor) - мотивация теориясы саласындағы американдық зерттеуші, үміт теориясың, «Жұмыс және мотивация» , «Көшбасшылық және шешім қабылдау» , «Шешім қабылдау әлеуметтік процесс ретінде» кітаптарының авторы.
В. Врум өзінің теориясында адамды энергетикалық шығындарды шектеу арқылы максимальды пайда алуға ұмтылатын жаратылыс ретінде қарастырады. Күту теориясының негізі болып табылады: Тапсырманы орындауға адамның белгелі бір күш жұмсау мотвациясы күтуге байланысты
Үміт ілімі • Үміт ілімі кейде Валенттілік -Амал-Үміт теориясы (ВАҮ, немесе VIE) деп те аталады, Америкалық әйгілі психолог, биховиорист В. Врум 1964 ж. өзінің "Жұмыс және Шабыт" кітабында ұсынған жігерлендіру ілімі.
• Аталған теория бойынша қызметші белсенділігін көтерудің үш шарты бар: 1. Валенттілік（Valence）：Сыйлау және жеке қажеттерін қанағаттандыру 2. Амал（Instrumentality）：Жетістік пен сыйлықтың байланысы 3. Үміт（Expectancy）：Жетістік пен талпыныстың байланысы • Мотивация деңгейі осы үшеуінің көбейтіндісіне тең: F = E*( Σ V*I )
Қорытынды • Ақырында, қорытынды шығарғым келеді: адам ішкі және сыртқы күштердің қысымымен айқын әрекеттерді жүзеге асырады. Бұл мотивация деген күштер жиынтығы әр адамда бірдей реакция шақырмайды. Сондықтан мотивацияны бір мағыналы сөзбен айту мүмкін емес. Бірақ эмпиризмдік зерттеулердің негізінде мотивацияға әсер ететін факторларды суреттейтін бірнеше концепция өңделген болатын. Негізінен мотивация теориялары қажеттіліктердің әр түрлі топтарының адамның мінезқұлығына ықпал етуіне назар аударады. Бұл концепциялардың принципшіл айырмашылықтарына қарамасақ, олар адам мотивациясының әрекетіне жалпылық қайтаратын ортақ ұқсастығы бар. Өнер – адамдарды басқарады, ол үшін оқу керек және оған бір жеткілікті емес. Тәжірибедегі теорияларды ғана қолдана отырып, көздеген мақсаттарға жетуге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер • 1. Ахметов К. Ғ. «Менеджмент негіздері» 2005 – Ақтөбе • 2. Балабанов И. Т. «Риск – менеджмент» • 3. Кабушкин Н. Н «Основы менеджмента» • 4. www. wikipedia. org • 5. www. google. kz
Скачать презентацию Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік Фармацевтика академиясы Қоғамдық денсаулық сақтау
В.Врум мотивация.pptx