Несеп шығару жүйесі аурулары бар науқастарды сұрастыру, қарап тексеру әдістері. Балалардағы ерекшеліктері. Зәр шығару жүйесін зертханалық пен аспаптық тексеру әдістері КазҰМУ Ішкі аурулар пропедевтикасы кафедрасы Доцент Умарова С. У.
Дәріс жоспары Кіріспе - бүйрек және несеп бөлу жолдары мен жыныс ағзалары дерттерінің ішкі аурулардағы орны n Негізгі бөлімі: -сұрап тексеру (шағымдары, анамнезі) -қарап тексеру (жалпы қарау, бүйрек аймағын, жыныс ағзаларын қарау) n
Дәріс жоспары: - Зәр шығару жүйесін зертханалық пен аспаптық тексеру әдістері - Балалардағы ерекшеліктері n Қорытынды бөлімі - тақырып боынша өзекті cұрақтарға тоқтау
Сұрап тексеру -шағымдары n Шағымдары – негізгі бүйрек және несеп бөлу ағзалары дерттерінің - бел аймағындағы ауру сезімі, - ісіну, - зәр бөлінуінің бұзылысы
Сұрап тексеру - шағымдары Ауру сезімі – а) орналасу орны - көбiне бел аймағы - бiр немесе екi жағында ауыратының көрсетедi; несепағар бойымен, қасаға сүйегі үстінде –бүйрек және несеп бөлу ағзалары дерттерінде; –-іштің төменгі бөлігінде, шап, сегіз көз, бел аймақтарындағы ауру сезімі – жыныс ағзалары дерттерінде; n
Сұрап тексеру - шағымдары – б) сипаты - екі түрде болады: 1 - бірте -бірте басталып, сыздап, жәй, әлсіз, тұрақты – сыртқы қабатының созылуы, кернелуі – бүйректің ісінуі – қабыну, зәр жиналу;
Ауру сезімінің даму жолдары Табақшалар шырыш қабығының қабынуы Табақшалардың кеңеюі
Ауру сезімінің даму жолдары Бүйрек тіннің қабынуы мен іркілісі Бүйрек қабының созылып керілуі
Сұрап тексеру - шағымдары 2 – кенеттен, тез басталып, ұстамалы, бүріп, жиырып, күшті, қарқынды – науқас «өзін қоярға жер таппайды –басым жағдайда бір жақты – бүйрек тас ауруында, несепағар бүгілгенде – спастикалық ауру сезімі – зәр шығару жолдары бұлшық етінің жиырылуы в) таралуы – төмен жыныс ағзаларына, санның ішкі бөлігіне тарайды.
Ауру сезімінің даму жолдары Тостағанша лардың созылуы Несеп ағардың спазмы
Сұрап тексеру - шағымдары n Зәр бөліну бұзылыстары – дизурия n Тәуліктік зәр бөліну - диурез –мөлшері 1500 -2000 мл;
Сұрап тексеру - шағымдары n Зәр бөліну бұзылыстарының түрлері: а) мөлшері бойынша –полиурия –> 2000 мл – бүйрек қызметінің ауыр және күрделі бұзылысы – бүйрек өзінің милы қабатында қажетті деңгейде осмотикалық қысым құрайтын белсенді заттарды шоғырлау қабылетінен айырылады, ал ол зәр түзілу төмендеуіне алып келеді –концентрациялық қызметі төмендейді.
Сұрап тексеру - шағымдары n Осы жағдай: – БСЖ дамиды, өйткені шумақтық нефрондардың 60 – 70% қызметінен айырылады – полиурия, никтурия, гипостенурия, изостенурия тән. –бүйректің милы қабаты мен жинақтаушы түтікшелерінің қабынуындада дамиды – осмотикалық белсенді заттардың жиналуы төмендейді – концентрациялық тендік бұзылады.
Сұрап тексеру - шағымдары Олигоурия <500 мл –жіті зақым (қабыну, улану). –Бүйрек қызметі бұзылысындағы олигоурияда зәрдің меншікті салмағы мен осмотикалық белсенді заттар деңгейі төмендейді; – Бүйрек қызметі сақталған олигоурияда зәрдің меншікті салмағы қалыпты немесе жоғары;
Сұрап тексеру - шағымдары n Анурия – зәр бөлінуінің күрт төмендеуі немесе мүлдем жоғалуы. 2 түрі болады: 1) секреторлық – зәр түзілмейді – шумақтық фильтрацияның айқын бұзылысы (шок, жіті қан кету –шумақта фильтрациялық қысымның күрт төмендеуі; уремия –шумақтық нефрондардың 70 – 80 % қызметінен айырылуы)
Секреторлық анурия себептері 1 -шок 2 -қан кету 3 -уремия
Сұрап тексеру - шағымдары 2) экскреторлық – зәр түзіледі –төменгі несеп жүру жолдарының бұзылысы – қуық бұлшық еті қызметінің нашарлауы (парезы) немесе несеп шығу жолдарының қысылуы – жыныс ағзаларының қатерлі немесе қатерсіз ісіктері.
Экскреторлық анурия себептері – 4 - қуық бұлшық еттерінің парезі 5 -жыныс безінің аденомасы; 6 -уретраның стриктурасы
Сұрап тексеру - шағымдары б) реттілігінің бұзылысы: -никтурия –түнгі мезгілде көп бөлінуі полиуриямен бірге болады; -изурия –бір мөлшерде белгілі бір уақыт аралығында бөлінуі –полиуриямен бірге болады -поллакиурия – аз мөлшерде жиі бөлінуі n
Сұрап тексеру - шағымдары Энурез -шыжын - кiшi дәреттің тұрмауы немесе ерiксiз кiшi дәреттің шығуы (5 -15% кездеседі). n Бұл жағдай 1 -1, 5 жасқа дейін қалыпты болып саналады, одан кейін бірте-бірте тоқтайды. n Энурез 2 түрде болады: түнгі – бала кіші дәретке еріксіз тек түнде отырады; күндізгі – түндеде, күндізде еріксіз дәрет бөлінеді n
Сұрап тексеру - шағымдары n в) сапалығының бұзылысы: –гипоизостенурия – біркелкі төмен меншікті салмақпен бөлінуі (полиуриямен бірге болады) – пиурия –іріңді
Сұрап тексеру - шағымдары – гематурия –қанды зәр–түрлері: – микрогематурия –көзге көрінбейді, зертханалық тексерісте анықталады ––бүйрек шумақтарының күрделі зақымы
Сұрап тексеру - шағымдары – макрогематурия –зәрдің түсі өзгереді – көзге көрінеді – ал қызыл түстен ет жуындысы тәріздес– жіті қабыну, улану – бүйрек шумақтарының күрделі зақымы; несеп жолдары төменгі бөлігінің зақымы –бүйрек тас ауруы, ісіктер;
Сұрап тексеру - шағымдары – протеинурия –белок бар –цилиндрурия – цилиндрлік эпителий бар г) странгиурия– аурусыңғыштықпен бөлінуі– поллакиуриямен бірге болады –несеп жолдарының төменгі бөлігінің дерттерінде д) ишурия – тоқтап –тоқтап бөлінуі –жиі жота зақымында кездеседі
Странгиурия, поллакиурия себептері nциститте (1), несеп ағар қабынуы, уретритте (2) болады.
Сұрап тексеру - шағымдары n Полиурия, никтурия, изурия, гипоизостенурия – бүйрек жетіспеушілігінің нақты белгілері – бүйрек аруларының созылмалы түрлерінің ақырғы кезеңдері (гломерулонефрит, пиелонефрит)
Сұрап тексеру - шағымдары Ісіну, ісіктер – жиі және ерте пайда болатын белгі; бүйрек дерттерінің барлық түрлеріне тән. Даму жолдары: 1 –онкотикалық қысымның плазмада төмендеуі – қандағы белоктың зірмен бөлінуі(көбінесе альбумин); 2 –гиалуронидазы белсенділігінің артуы салдарынан капиллярлар өткізгіштігінің жоғарлауы 3 –бүйрек ишемиясы жағдайында РААЖ белсенділі гінің артуы –альдостерон түзілуі натрий мен судың кері сіңірілуін жоғарлатады n
Сұрап тексеру - шағымдары 4 –бүйректің ауыр зақымында шумақтық фильтрацияның төмендеуі n Негізінде ісіктер дамуында cұйықтық қан тамыр жүйесінен сыртқа шығады, соның салдарынан қанның жалпы және бір соққы көлемі азаяды – гиповолемия дамиды – ЮГА тітіркендіргештерін қоздырады – АДГ мен альдостерон түзілуін күштетеді –сұйықтық пен натрийді тежейді –ісік көбееді
Бүйрек ісігінің даму жолы
Сұрап тексеру - шағымдары n n Көрсетілген әр жайттың ісіктер дамуындағы орны бүйрек дерттерінің түрлері байланысты. Мысалы: ГН – негізгі жайт –капиллярлар өткізгіштігінің жоғарлауы мен РААЖ белсенділігінің артуы; Нефротикалық синдромда –онкотикалық қысымның плазмада төмендеуі Улануларда немесе уремияда –шумақтық фильтрацияның төмендеуі
Сұрап тексеру - шағымдары n Бүйрек дерттері ісіктерінің сипаты (ерекшеліктері): а) тәңертеңгі уақытта байқалады б) бетте, көз аймағында, қабақтарда орналасады в) түсі боз (бастапқыда –қан тамырлардың ісікпен қысылуы, кейіннен – уытты анемия) г) жұмсақ – басқанда тез жоғалатын із (шұңқыр) қалады – белоксыз ісіктер
Сұрап тексеру - шағымдары Қосымша шағымдар: 1 –бүйрек жетіспеушілігіне байланысты – улану белгілері –жүрек айну, лоқсу, құсу, тәбеттің төмендеуі, қышыну, қызудың жоғарлауы, әлсіздік, ашуланшақтық, ұйқының бұзылысы – зат алмасу үрдістерінің бұзылысы салдарынан азот алмасу қалдық заттарлдың қанға таралуы; 2 – бас ауру, бас айналу, жүрек аймағындағы ауру сезімі, ентігу, көрудің нашарлауы –бұл бүйрек дерттерінде дамитын қан қысымы жоғарлау себебінен n
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) І. Шағымдары. n Әрекеттер кезеңдері - реттілікті сақтап анықтау: 1. Өзін таныстырып және науқастың аты-жөнін, тегін анықтағаннан кейін “Қандай шағымдарыңыз бар” немесе “Сізді не мазалайды”? деген сұрақтар беріп, науқастың шағымдарын анықтау: бел аймағындағы ауру сезім, зәр бөлуінің бұзылыстары, ісінулер, қалтырау, бас ауру, бас айналу, жүрек аймағындағы ауру сезім, ентігу, қышыну, көрудің нашарлауы, жүрек айну, құсу. n
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) 2. Негізгі шағымдарды айырып алу: бел аймағындағы ауру сезім, зәр бөлуінің бұзылыстары, ісінулер. 3. Негізгі шағымдарды қосымша сұрақтар арқылы талдау, сараптау.
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) Ауру сезімі: n n n а) орналасуы – қай жерде? (қолмен көрсетуді сұрау- бел аймағында – оң немесе сол жағы; қасаға сүйек үсті, несепағар бойымен); б) ауру сезімнің күші, қарқыны қандай? – жәй, әлсіз, күшті, қарқынды, үдемелі; в) сипаты қандай? – тез басталады, оқтын, қысқа, ұстамалы; сыздап, тұрақты, ұзақ;
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) г) қандай жағдайдан кейін пайда болды? суықтанудан, ауыр жұмыстан, көлікпен жүргеннен кейін; n д) берілуі немесе таралуы? – ауру сезім аймағындағы санның ішкі бетіне, жыныс ағззаларына; n е) ауру сезімнің бәсеңсу немесе жоғалу себебі? -дәрі қабылдау, жылы басу, дене қалпын өзгерту. n
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) n Зәр бөлінудің бұзылыстары - дизурия: а) тәулік бойындағы зәр мөлшері, яғни диурездің? (1, 5 -2 жоғары- полиурия; 500 мл. төмен– олигоурия; зәр жоқ - анурия); б) жиілігі – жиі, аз мөлшерде - поллакиурия; жиі түнде–никтурия;
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) n Зәр бөлінудің бұзылыстары - дизурия: в) ауырсыңғыштықты, ашып - странгурия; г) тоқтап-тоқтап – ишурия; д) түсі? – кәдімгі – ақ сарғыш, күңгірттенген (ет жуындысы тәріздес); түссізденген; ал қызыл, тұнба болуы
Сұрап тексеру – шағымдары (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) n Ісінулер –а) пайда болу уақыты? –тәңертең; б) қай жерде орналасады-- бетте, қабақта, көз аймағында. Қосымша шағымдар – қалтырау (қабыну үрдісі), бас ауру, бас айналу, жүрек аймағындағы ауру сезім, ентігу, көрудің нашарлауы (қан қысымның жоғарлауы); әлсіздік, жүрек айнуы, құсу, терінің қышуы (бүйрек жетіспеушілігінің салдарынан ағзаның улануы). Белгілердің пайда болу уақыты мен қандай жағдайда мазалайтынын анықтау?
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) n Anamnesis morbi – дерттің даму тарихы n Әрекеттер реттілігі - көрсетілген реттілікті сақтап анықтау: 1. Дерттің басталуы: а) бірінші рет аурып тұрсыз бе әлде осы дерт біраздан бері мазалайды ме ? б) қалай басталды? n -тез, кенеттен бел аймағында ұстамалы түрдегі, жыныс ағзалары жағына, санның ішкі бөлігіне таралған ауру сезім, жиі зәрге шығу.
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) n n тез кенеттен басталды (қалтырау, бел аймағында сыздаған, таралмайтын ауру сезім, ісінулер, ентігу, жүрек қағуы, бас ауру - жіті нефрит ); бірнеше айдан бері көзінің асты домбығып, бел аймағында сыздаған ауру сезім, анда-санда дене қызуы аздап көтерілгенін байқады. “Бүйрек және зәр шығару жолдарының созылмалы дерттерің басталуын жиі жағдайда анықтау қиын. ”
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) 2. Дерттің басталуына әсер еткен жағдайлар (дерттің себебі): n жіті суықтану; n жақында болған жоғарғы тыныс жолдарының жіті қабынуы; тұмау, баспа; n жіті уланулар – (тұрмыстық немесе кәсіптік); n жақында болған аллергиялық әсерленулер; n ауыр жүктемелер, ұзақ жаяу немесе көлікпен жүру.
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) бұрыннан бар созылмалы дерттің қайта өршуі – а) жылына қанша рет? б) өршу себептері? в)қандай ем жүргізіледі? г)бәсеңсуінің ұзақтығы 3. Жүргізілген шаралар: а) дәрігерге қаралдыма? б) қандай тексерістер жүргізілді (олардың қорытындысы); в) жасалған емі (өздігінше, дәрігердің; емнің тиімділігі)? г) ауруханаға түсу себебі? n
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) n Anamnesis vitae – өмір тарихы: (осы дерттің дамуына алып келетін қолайсыз жағдайлар): 1. Жиі суықтану (тұрмыстық жағдайында, салқын, ылғалды жерде жұмыс жасау, далада, өтпеллі салқында). 2. Жоғарғы тыныс жолдарының жіті қабынулары; скарлатина( екі жеті өткеннен кейін дамуы). 3. Созылмалы қабыну ошақтары (тонзиллит, тіс жегі, отит, гайморит, фронтит).
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) 4. Зәр шығару жолдарының жіті дерттері (пиелит, цисцит, уретрит, нефрит). 5. Кәсіпшілік және тұрмыстық уланулар; ауыр жүктемелер. 6. Аллергиялық жағдайлар (дәрі-дәрмекке, тағамға, өсімдікке, шаң-тозаңға). 7. Топтық сәйкес емес қан құю. 8. Бүйрекке, зәр бөлу жолдарына жасалған операциялар
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) 9. Артериальдық гипертензиялар. 10. Созылмалы іріңді дерттер (остеомиелиттер, бронхоэктаздар); коллаге-ноздар; қантты диабет. 11. Тұқым қуалаушылық: жақын туысқандарында бүйрек ақаулары, бүйрек тас ауруы болуы.
Сұрап тексеру – анамнез (ОКҚЕ кезеңдеріне сәйкес) 12. Ер азаматта - әскерде болуы, атқарған міндетінің түрі (қолайсыз әсерлер, болған дерттері). 13. Әйел кісілерде –жүктілік (қанша көтерді, қалай өтті - ісінулер, қан қысымының жоғарлауы; 14. Жұқпалы аурулар – туберкулез, мерез, сары ауру. 15. Үйреншікті уланулар: темекі шегу; ішімдікке салыну; анашақорлық, уланулар.
Балалардағы ерекшеліктері Дерттің белгілерінде ересектермен бірдей, бірақ сұрап тексеруде мына жайттарға назар аудару қажет: –іші ауруы мүмкін және қолмен айқын көрсете алмайды; оң жағындағы ауру сезімі берілген (рефлекторлық) болуы мүмкін; –зәрдің еріксіз шығуы, ұстай алмауы, шыжыңдық; –есітудің төмендеуі, диспепсиялық белгілерден қосымша іш өтудің болуы. n
Қарап тексеру Негізгі реттілігі сақталады: 1 - хал –ахуалы, жалпы жағдайы –қанағаттанарлық, орташа, ауыр, өте ауыр, өлім халінде –бүйрек дерттерінің көпшілігінде – қанағаттанарлық; 2 – төсектегі жағдайы –жіті қабынуда, сыздаған ауру сезімінде -пассивті –жатқанды жақсы көреді; мәжбүрлі –бір жанында, аяғын ішіне тартып немесе ұстамалы ауру сезімінде(БТА) тиышсыз, өзін қоярға жер таппайды n
Қарап тексеру 3 - есі - сақталған –бүйрек дерттерінің қандайда түрінде есі өзгермейді 4 –терісінің түсі –боз; сарғыштанған боз; теріде –қасыну іздері; түлеуі; құрғақ болуы мүмкін 5 – ісіктер – бет аймағында, қабақтарда; көз саңлауы – кішірейген, жалпы таралған ісіктер –жіті қабынуда, ауыр жағдайда;
Қарап тексеру
Қарап тексеру
Қарап тексеру
Қарап тексеру 6 – аузынан иіс болуы мүмкін – ацетон иісі – улану белгілері – қалдық азоттың көбеюі – созылмалы бүйрек жетіспеушілігі; 7 – бел аймағын қарау – паранефритте қабыну белгілері n Пальпация – орналасу орнына байланысты бүйрек пальпацияға келмейді.
Қарап тексеру Бірақ мына жағдайларда пальпациямен анықталадады: жүдеулік, жұқа еісілерде, қабынуында, үлкеюінде, ығысуында, яғни төмен түскенде. n Пальпация жатқанда (В. П. Образцов – Н. Д. Стражеско әдісі) немесе тік тұрғанда (С. П. Боткин әдісі) – терең, жылжымалы, әдістемелік зерттеу арқылы жасалады (тәжірибелік сабақта көрсетіледі). n
Пальпация жатқанда
Пальпация тік тұрғанда
Аурусыңғыштықты нүктелері Алдыңғы жағынан 1 -жоғарғы 2 -ортаңғы нүктелерді анықтау
Аурусыңғыштықты нүктелері Артқы жағынан 5 -қабырғаомыртқалық нүкте 6 -қабырға бел нүктесі
Қарап тексеру n n n Перкуссиясы – бүйректен тұйық дыбыс шығады, бірақ қалыптыда ішекпен жабылуына байланысты тимпаникалық дыбыс құрастырады, сол себептен перкуссия кеңінен қолданбайды. Бүйрек дерттерінде бел аймағын жұдырықпен немесе алақан қырымен соғып тексеру әдісі арқылы ауру сезімін анықтайды. Қуық перкуссиясы –қуық толғанда қасаға сүйегі үстінен тұйық дыбыс анықталады.
Қарап тексеру бел аймағын жұдырық немесе алақан қырымен соғып тексеру әдісі
Қуық перкуссиясы 1. жыныс безі 2. қуық З. құрсақ 4. қасаға сүйек 5. несеп шығару өзегі Сұр нүктетимпаникалық дыбыс, қызыл нүкте - тұйық перкуторлы дыбыс
Балалардағы ерекшеліктері n Қарап тексеру –ісіктер дамуында – буын мен бел лордозы пішіндерінің тегістелуі, киім мен төсек қыртыстарының ізі; – құрсақ пішіні мен көлемінің және қасаға сүйегі үсті аймағының өзгерістері – құрсақтың асцитте үлкеюі (тұрғанда және жатқандағы пішіні); қасаға сүйегі үстінің домпиуы –қуық толғанда;
Балалардағы ерекшеліктері n Зәр шығуда немесе болғаннан кейінгі ауру сезімінде баланың жылауы; n Зәрдің ұзақ уақыт бөлінуі немесе бірнеше қайталанып бөлінуі (қуық қызметінің нейрогенді бұзылысы).
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері Зертханалық тексеру әдістері n Зәрді зерттеу n –жалпы тексерісі – мөлшері, түсі, меншікті салмағы, құрамында – белок; тұнбасында – қан элементтері –Эр. , Л. , эпителийлер (сопақша, цилиндрлік), тұздар, кілегейлер, ірің; –бактериялогиялық және бактерияскопиялық зерттеу – қабынулық себебін, жұқпалар түрін (таяқшалар, коккалар) және антибиотиктарға сезімталдығын анықтау
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері –құрамындағы қан элементтері мен эпителий санын анықтау: 1. Нечипоренко (эритроциттер, лейкоциттер, цилиндрлер) 2. Аддиса – Каковский (эритроциттер, лейкоциттер, цилиндрлер) сынақтары
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері – Зимницкий сынағы – зәр арқылы бүйректің концентрациялық қызметін анықтау – анықталатын көрсеткіш – зәрдің меншікті салмағының тәулік бойында 3 сағат аралықтағы өзгерісі (8 мөлшері алынады) және тәуліктік зәр мөлшері, күндізгі мен түнгі дәрет тепе – теңдігі анықталады.
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері –Реберг сынағы –шумақтық фильтрация көлемі мен судың кері сіңірілу деңгейі анықталады – бүйректің 1 минутте тазартып шығаратын плазма көлемі креатинин мөлшері арқылы есептеледі.
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері Зертханалық тексеру әдістері n Қанды зерттеу –қанның жалпы анализі –ЭТЖ, Л –тоз, анемия белгілері; –қанның биохимиялық анализі –азот алмасуының қалдық заттарры –креатинин, қалдық азот, мочевина n
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері n Аспаптық зерттеулер– бүйрек және несеп шығару жолдарының анатомиялық пен морфологиялық құрылымы және қызмет деңгейін анықтайды: –УДТ –КТ –МРТ –радиоизотоптық сканерлеу және ренография –Р–логиялық тексеріс Анықталатын көрсеткіштер: –көлемі, тостағанша – түтікше жүйесінің пішіні, ісіктер, тастар, қан тамырлар жағдайы, бүйрек қызметі n
Нефритикалық синдром n n n Нефритикалық синдром – бұл ісіну, арте – риялдық гипертензия және зәр өзгерістерімен сипатталатын симптомдардың жиынтығы. Бұл синдром бүйрек ауруларының жіті (жиі) және созылмалы түрлерінің бірден –бір белгісі. Бүл синдромға бүйректен тыс белгілерде тән – жүрек – қантамыр мен орталық жүйке жүйесінің зақымдары (жиі бүйректің жіті дерттерінде)
Нефритикалық синдром n Негізінде нефритикалық синдром жіті жағдай болып келеді және бұл синдромның дамуы дерттің қарқынды өршуін сипаттайды n Себептері –жиі - жіті гломерулонефрит –біріншілік және екіншілік (ЖҚЖ, Шенляйн – Геноха дерті, Вегенер гранулематозы) гломерулонефриттер
Нефритикалық синдромның даму жолы
Нефритикалық синдром n Белгілері – ісінулер, ісіктер – бастапқыда – бетте, көз аймағында, әрі қарай дене бойымен, аяқ – қолдарға дейін таралған; ісіктердің шамадан тыс дамуында – плевра қуысынада сұйықтық жиналуы мүмкін (транссудаттық плеврит); –зәр өзгерістері – олигоурия, протеинурия, цилиндрурия, гематурия;
Нефритикалық синдром –жүрек – қантамыр жүйесі – артериялдық гипертензия (бас ауру, бас айналу, жүрек аймағындағы ауру сезімі, көрудің нашарлауы, ентігу, жүрек демікпесі); –орталық жүйке жүйесі – улану белгілері – әлсіздік, дімкәстік, шаршағыштық, ұйқының бұзылысы, тәбеттің төмендеуі, құсу, лоқсу
Нефритикалық синдром Қарап тексеру –жалпы қарау – тәндік сыртқы келбеті: терісі – боз, беті көз қабақтары домбыған, дене бойы таралған ісіктер; –пальпация –ісік сипаты мен оның таралуын және PS зерттеледі – кернелген; жүрек ұшы түрткісі –солға ығысқан, күшейген (АГ байланысты жүрек гипертрофиясы дамиды) n
Нефритикалық синдром n Қарап тексеру –перкуссия – жүрек шекарасы солға ығысқан (гипертрофия); өкпе – плевральдық транссудат анықталады (таралған ісіктер жағдайында); –аускультация – өкпеде (таралған ісіктер жағдайында кіші қан айналым іркілісі дамыса) – қатаң тыныс, құрғақ және ылғалды сырылдар; жүректе –І тон ж. ұ. бәсеңсіген, систоликалық шуыл болуы мүмкін; аортада ІІ тон күшейген (АГ белгілері).
Нефротикалық синдром n Нефротикалық синдром –бұл протеинурия, гипопротеинемия, гиперлипидемия және тұрақты ісінулермен сипатталатын симптомдардың жиынтығы. n Түрлері – даму себептеріне байланысты 1. Біріншілік 2. Екіншілік
Нефротикалық синдром n Біріншілік НС –Туа біткен НС n ГН n n Екіншілік НС Уытты бүйрек – уланулар, топтық сәйкес емес қан құю, күйіктер, үлкен жарақаттар, тұмау ; Жатыр ішкілік жұқпалар (токсоплазмоз, ЦМГВ, туа біткен мерез же т. б. ); Инфекциялық дерттер (твс, HV B, C, ВИЧ, мерез);
Нефротикалық синдром Сепсис n Жүйелі дәнекер тін дерттері мен жүйелі васкулиттер –коллагеноздар n Зат алмасу бұзылыстары дерттері (диабет) n Бүйрек венасының тромбозы n Туа біткен дерттер синдромдар n Хромосомдық дерттер n
Нефротикалық синдром n n А ғымына байланысты Жіті НС (уытты бүйрек, жіті нефроз некро – нефроз) – уланулар, топтық сәйкес емес қан құю, күйіктер, үлкен жарақаттар, тұмау n Созылмалы НС – жиі созылмалы ГН; зат алмасу бұзылыстары, сепсис, твс, коллагеноз, диабет, амилоидоз же т. б.
Нефротикалық синдромның даму жолы
Нефротикалық синдром Клиникалық көрінісі –тұрақты ісіктер – бетте, ол домбыған, боз, n қабақтар ісінген, көз саңлауы кішірейген және ісіктер дене бойы таралған – басқанда тез жоғалатын шұңқыр қалады. Сұйықтық ішкі ағзаларда және шірішті қуыстарда жиналады –ісік даму барысында диурез азаяды – олигоурия – 250 -400 мл дейін – тұрақты және айқын альбуминурия (10 -20 -24 гл дейін) меншікті салмағы жоғары (1, 030 -1, 040);
Нефротикалық синдром – зәр тұнбасында – цилиндрлік эпителий (дәнді, гиалинді, балауызды) көп мөлшерде; эритроциттер мен лейкоциттер тұнуы тән емес; кейбір жағдайда холестерин кристал – лдары анықталуы мүмкін; –тұрақты және ұзақ протеинурия оның қанда тұрақты төмендеуіне алып келеді (12 – 2 есе ) гипопротеинемия дамиды – әсіресе альбумин фракциясы
Нефротикалық синдром – гиперлипидемия – тұрақты белгі – май алмасу бұзылысы – плазмадағы холестерин мөлшері 13 -15 ммольл дейін жоғарлайды; Сонымен тәндік зертханалық белгі: протеинурия, гипопротеинемия, гиперхолестеринемия
Нефротикалық синдром жүрек – қан тамыр жүйесі – ҚҚ өзгермейді немесе төмендейуі мүмкін; жүрек гипертрофиясы мен сол қарынша өзгерістері дамымайды; n Бүйректің тазарту қызметі сақталады; азотемия байқалмайды. n
n n ЖЕДЕЛ БҮЙРЕК ЖЕТІСПЕУШІЛІГІ Бүйрек жетiспеушiлiгi — буйректiң кызметiнiң бұзылуына азотемияның дамуы. Анық айтқанда қышқылдық- сiлтiлiк тепе-теңдiктiң, су электролиттiк балансының бұзылуынан анемияның, остеопатияның, артериялық гипертензияның, иммундық жетiспеупiiлiктiң дамуын айтады. Бүйректiң кызметiнiң жетiспеушiлiгiнен метаболиттердiң шығарылуы бұзылады. Бүйрек жетiспеушiлiгi жедел және созылмалы болып, 2 үлкен топқа бөлiнедi.
n n n Жедел ағымды бүйрек жетiспеушiлiгi (ЖБЖ) басқа көп себептермен салыстырғанда гломерулонефритге көбiне функционалдық, транзиторлық түрде болады. Ол алғашкы кезең белгiлерi азайғанда, диета сақталса және басқа гломерулонефрит емiн жасағанда, кетедi. Осы себептер жедел ағымды жүрек-қантамыр жетiспеушiлiгiн (ЖКЖ) тұғызуы мүмкiн. Гипертензия, гидратация, миокард дистрофиясы салдарынан жүрек шекарасы кеңидi, бауыр үлкейедi, өкпеде ылғалды сырыл пайда болады, жүрек үндерi әлсiреп, тахикардия, жүректе шу анықталады. Диагноз қоюга кеселдiң жедел басталуы және негiзгi белгiлерi — iсiну, гипертензия, зәр өзгерiстерi және азотемия — көмектеседi. Зер синромында алғашқы күннен бастап, қандай өзгерiстер болғанын мұқият аныктау кажет.
n n n Жедел бүйрек жетiспеушiлiгi синдромы. буйректiң кызметiнiң кенеттен тоқтап калған кезiнде дамиды да, олигоанурия пайда болады. Диурездiң мөлшерi 1 кг дене салмағына 10— 15 мл-ден азайып кетедi (тәулiгiне ЗОО-ден төмен). Қан сары суында мочевина 16, 7 ммоль/литрден арытады. Пайда болу себебiне байланысты преренальдық, постренальдық болып бөлiнедi. Преренальды жедел бүйрек жетiспеушiлiгi шокта, қан кеткенде, гемолизда, куйiкте, электролиттiк бұзылыстарда, эндогендi интоксикацияда байкалады. Ренальды жедел бүйрек жетiспеушiлiгi экзогендi нефротоксиндерге байланысты бүйректiң зақымдалуы, ауыр металл тұздарымен және улы саңырау қулақтармен уланғанда, токсикоаллергиялық закымдалуларда (антибиотиктер,
n Олигоануриялық кезеңде диурез тез азайып (тәулiгiне 6 О-1 ОО мл), салыстырмалы тығыздығы төмендеп (1012) кетедi. Бұл кезең 8 - 10 кунге, кейде 28 кунге дейiн созылады. Ауруларда жалпы әлсiздiк байқалады. Гиперазотемияның өсуiнен ацидоз, суэлектролиттiк бұзылыстан анорексия, құсу, жүрек айну пайда болады. Осы кезде су iшудi тыймаса, бетi iсiнiп, уйқышылдық пайда болып, терi бозарады, кейде терi қышиды. Қан-тамырлардың сыңғыштығынан, қанталаулар пайда болады. Ас қорыту жолындағы кiлегей қабат өзгерiп, қан кетуi мүмкiн, кейде iшi қатып, ауырады.
n n Жүрек-тамыр жуйесiнде тахикардия, экстрасистолия, қан қысымы қалыпты немесе төмендуi мүмкiн. Кейде сирек жағдайда көтерiлуi мүмкiн. Бұл тұзды көп қабылдағанда байқалады. Жедел бүйрек жетiспеушiлiгiнде кейде перикардит байқалуы мүмкiн. ЭКГ-да гиперкалиемия белгiлерi бiлiнедi. Гипергидратация әсерiнен өкне iсiнiп, гиперволемия, шеткi iсiктер пайда болады. Жуйке жуйесiнде әр түрлi өзгерiстер байкалады. Гиперрефлексия (алғашқы сатыда) және арефлексия (уремия кезеңiнде) болуы мүмкiн. Эклампсиялық қалтыраулар мидың iсiнуiне әкелiп соғады. Кейде гипокальцемияның әсерiен тетания пайда болады. Жедел буйрек жетiспушiлiгiне нормохромдық анемия
n n n Остеодистрофия, гипокальциемия және ацидоз басталады, бiрақ әрi қарай дамып үлгермейдi. Жедел бүйрек жетiспу’шiлiгiнiң олигоануриялық кезеңiнде лабораториялык көрсеткiштер бойынша гиперазотемия (қалдық азот және мочевина 300 — 500 мг %-ке дейiн), креатинин 24 мг % дейiн, гипонатриемия (118 ммоль/л. . ге дейiн), гиперкалиемия (9 ммоль/л-ге дейiн), гипокальциемия, гиперфосфатемия және сульфатемия мен ацидоз (РН 7, 2) пайда болып гемоглобин төмендейдi, лейкоцитоз байқалады. Несеп қызыл түстi болады (гематурия, гемоглобинурия), несептiң салыстырмалы тығыздығы 1019, РН 7, 0 -ге тең. Аздап протеинурия байқалады. Шүмақ фильтрациясы анық төмендейдi. Әдетте жедел бүйрек жетiсп’шiлiгiнде олигоанурия калыптасып, 2 -11 аптадан соң қалпына келедi. Қалпына келу кезең 6 -12 айға, кейде 2 жылға созылуы мумкiн. Жедел буйрек жетiспеушiлiгiнiң жазылуы, өлуi немесе созылмалы түрiне ауысады.
Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі әр түрлі бүйрек зақымданулардың соңғы сатысын білдіреді. Бүйректе біртіңдеп шұмақтар мен өзектердің қызметінің бұзылысынан, яғни паренхимада ішкі ортасының құрамының тепе теңдігін үстай алмай қалуына әкеп соқтырады. n Бұл өзгерістерге қарамастан науқас адам терминальды сатыға дейін өзін сау ретінде санайды. n
n Созылмалы бүйрек жетiспеушiлiгi 2 түрге бөлiнедi: n 1. Жалпы немесе тотальды, бұл көбiне созылмалы ГН-те кездеседi. 2. Шектелген, тубулярлы созылмалы бүйрек жетiсш’шiлiгi: 1) Полиуриялык (алғашкы бейiмделу) сатысы 2) Терминальды (соңғы, уремиялық, олигоануриялық) сатысы. Созылмалы бүйрек жетiсптшiлiгi полиуриялық сатысында негiзiнен биохимиялық өзгерiстер байқалады. Науқас аз козғалып, тез шаршайды, тәбетi төмендеп, салмағы қалуы мумкiн. Қан қысымы көбiне қалыпты, терiсi бозарып қурғайды, полиурия байқалады. Бұл сатыда гиперазотемия анық байқалады. Несептiң максимальды тығыздығы 1012 1015 дейiн төмендейдi. n n
n n n Несеп синдромында полиурия гематурия және лейкоцитурия байқалады. Анемия мен гипертония арыта түседі. Созылмалы бүйрек жетіспеуінің терминалды сатысының клиникалық белгiлерi біртіндеп күшейе түседі, сурғылт тартады, қышиды кейде бетiнде «несептiк бөртпелер» пайда болады. Ас қорыту жолы, тыныс және қан-тамыр жуйесi зақымдалады. Тамақтан жүрек айныйды, стоматит уремиялыл жасыл түстi, кiлегейлi және қан аралас нәжiс байқалады
Сұрақтар барма? Тыңдағандарыңызға рахмет!
Скачать презентацию Несеп шығару жүйесі аурулары бар науқастарды сұрастыру қарап
lektsia_MPS.ppt