Морфология урманы Борон-борон заманда кешеләр тик китаптан

Морфология урманы

Борон-борон заманда, кешеләр тик китаптан уҡып белгән ерҙә булған ти Морфология урманы.

Урманда бер тауыш та ишетелмәй, һүҙ әйткән кеше юҡ, ти, һөйләшергә бер кем дә юҡ, ти. Урманда бик күңелһеҙ булған, ти. Әммә бер ваҡыт был Морфология урманына кемдер килә.

Ул булған Исем.

- Һин кем? - тип һораған урман. - Мин Исем! Ә һин кем? - Мин Морфология урманы. Мин үҙемдә йәшәүселәр эҙләйем. Һин нимә эшләй беләһең? Ниндәй һүҙҙәр беләһең? - Мин бар нәмәнең исемдәрен беләм! Нимә күрәм – барыһының исемен әйтеп бирә алам! - Һин шундай аҡыллы булғас, ҡал миндә йәшәргә! – тигән урман. - ярай! – тип яуап биргән Исем.

Исем урманға һоҡланған. Унда нимә барлығын әйтеп биргән. шәм ағас япраҡтар ботаҡ

Бер ваҡыт Морфология урманына тағы кемдер килгән. Исем уның кем икәнен белергә теләгән.

Мин - Ҡылым! Тип ҡысҡырып ебәргән ҡунаҡ.

- Һаумы, Ҡылым! Ә Исем! - Сәләм, Исем! - Был – Морфология урманы. Бында йәшәр өсөн күп нәмәне белергә кәрәк. һин нимә беләһең? – тип һораған Исем. - Мин бөтәһенең дә нимә эшләгәнен беләм! - Белемдәреңде тикшерәйек әле. Мин һиңә төрлө нимә исемдәрен әйтәм, ә һин уның нимә эшләгәнен әйт!тигән Исем.

Исем: АҒАС Ҡылым: ҮҪӘ Исем: ШӘМ Ҡылым: ЯҠТЫРТА

- Улай булғас, Морфология урманына рәхим ит! - тигән Исем. Шулай итеп, Ҡылым да Морфология урманында йәшәй башлаған.

Өсөнсө көндө урманға тағы бер ҡунаҡ килгән. Дуҫтар уға бик шат булғандар. Эргәһенә танышырға килгәндәр. - нәмәләрҙең атамаһын белә, ә Ҡылым уның нимә эшләгәнен әйтә ала. Ә һин кем?

Мин – Сифат.

- Ә һин нимә беләһең? – тип һорағандар дуҫтар - Мин бар әйберҙәрҙең ниндәй икәнен беләм. - Башта һине тикшереп ҡарайыҡ, ысынлап та шундай аҡыллы булһаң, Морфология урманында ҡалырһың!

Исем: АҒАС Сифат: ҘУР Исем: ШӘМ Сифат: БӘЛӘКӘС

Шулай итеп морфология урамнында Сифат та йәшәй башлай.

Бер көн Исем, Ҡылым һәм Сифат уйнап йөрөгәндә, берәү йүгереп килә лә: - Һеҙ өсәү! – ти. - ҡайҙан белдең? – тип ғәжәпләнә дуҫтар. - мин бар нәмәнең күпме икәнен беләм! - ә һинең исемең нисек? – тип һорайҙар тегеләр.

Мин – Һан!

Исем Һанға һорауҙар бирә башлай. Исем: АҒАС Һан: БЕР Исем: Күбәләктәр Һан: АЛТЫ

- Мине лә алығыҙ әле үҙегеҙгә!- ти берәү. Ағас артынан кемдер килеп сыҡҡан. - Һин кем? – тип һораған Исем, Ҡылым, Сифат һәм Һан.

Мин – Алмаш!

- Һеҙ ошо нәмәне ниткәндә мин шулай иттем, - тигән Алмаш. - Һин нимә әйттең ул? – тип аптыраған дуҫтары. - Мин бөтә һүҙҙәрҙе алмаштырып һөйләй алам!

мин һин ул

Дуҫтар күбәйгәндән күбәйә бара. Алмаш та хәҙер Морфология урманында йәшәй. Тик ни эшләптер дуҫтарға күңелһеҙ булып китә. Шул саҡта урман телгә килә: - Дуҫтар, һеҙгә Рәүеш кәрәк! – ти ул. - Ҡайҙан уны табайыҡ? – ти дуҫтар. - Юлға сығығыҙ, Ҡылым алдына берәү килеп сыҡһа – шул булыр Рәүеш. Исем, Ҡылым, Сифат, Һан һәм Алмаш юлға сыҡҡандар ти.

Ысынлап та, һуҡмаҡтан әҙ генә атлағас та, Ҡылым алдына берәү килеп сыға. - Һин Рәүешме? – тип һорай Ҡылым.

Эйе, мин - Рәүеш!

- Ә беҙ - Исем, Ҡылым, Сифат, Һан һәм Алмаш! Морфология урманында күңелле йәшәү өсөн һин беҙгә кәрәк! – тип әйтә дуҫтар. – - Ә һин нимә беләһең? – тип һорай Ҡылым. - Мин эш-хәрәкәттең нисек, ҡайҙа, ҡасан эшләнгәнен әйтә алам, ти Рәүеш. - Тикшереп ҡарайыҡ әле, - ти Ҡылым.

Ҡылым: УҪӘ Рәүеш: УРМАНДА Ҡылым: АТЛАЙ Рәүеш: ЙӘЙӘҮ

Алты дуҫ Морфология урманында үҙ аллы йәшәй, ти.

Көтмәгәндә урманда дауыл күтәрелә, бар нәмәнең аҫты өҫкә килә, буталып бөтә. Дуҫтар береһе менән яраша алмай. Бер береһенә ярай алмайҙар. Ни эшләргә белмәй илап ултыралар, ти.

Тап ошо мәлдә өс ярҙамсы килеп сыға. Мин – Бәйләүес Мин – Теркәүес Мин – Киҫәксә Мин – Ымлыҡ Мин – Мөнәсәбәт һүҙ Мин – Оҡшатыу һүҙе

Бәйләүес, Теркәүес, Киҫәксә, Ымлыҡ, Модаль һүҙ, Оҡшатыу һүҙе шунда уҡ үҙ аллы дуҫтарға ярҙам итеп ебәрә. Уларҙы береһенә бәйләп, теркәп ҡуйҙылар, береһен аңларға, дуҫлашырға ярҙам иттеләр.

Алты дуҫ шатлыҡтарынан ни эшләргә белмәнеләр. Ярҙам иткәндәрҙе Морфология урманына йәшәргә саҡырҙылар.

Хәҙер морфология илендә шатлыҡлы тауыштар бер ҡасан да тынмай!

Абдрашитова Ш. Казакбаева Э. 401 т.