Модуль 6 С Эффективная перинатальная помощь и уход

Модуль 6 С Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Туылған сәттен бастап нәрестенің жағдайын бағалау мен нәрестені күту ұстанымдары

n Өздігінен тыныс алудың қалыптасуы n Қан айналу жүйесіндегі өзгерістер n Термореттелуінің қалыптасуы n Тамақтанудың басталуы n Қоршаған ортамен қатынасы, сонымен қоса анасымен, әкесімен және басқа туыстарымен психо – эмоциональді байланыстың қалыптасуы Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Баланың құрсақтан тыс өмірге бейімделуі 6 C-2

1. Босануға бөлмені дайындау 2. Баланы анасының ішінде немесе кеудесінде кептіру 3. Баланың жағдайын бағалау 4. Жіктеу, шараларды қолдану, нәрестені реанимациялауға дайын болу 5. Тыныс алу жолдарын тазалау (қажет болған жағдайда) 6. Баланы анаға «теріге» контактыға беру; баланың басына жылы бас киім кигізу 7. Кіндікті қысу/кесу 2 -5 қадамдар туылғаннан кейінгі бірінші минуттарында бір уақытта жасалынады Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Нәрестені күту ұстанымдары: негізгі қадамдар (1) 6 C-3

8. Төспен емізуді бастау 9. Алдын алу шараларын жүргізу (мысалы, көзді өңдеу) 10. Ана мен баласын жалғыз қалдырмау 11. Баланы қарап шығу, салмағын мен бойын өлшеу, киіндіру 12. Баланың анасымен бірге тәулік бойы бірге болуын ұйымдастыру Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Нәрестені күту ұстанымдары: негізгі қадамдар (2) 6 C-4

n Қол жуу ережелерін қатаң сақтаңыз n Сақтықтың әмбебап әдістерін қоланыңыз: – Қолғаптарды қолданыңыз: стерильді немесе жақсы дезинфекцияланған; таза – Өзіңізді биологиялық сұйықтықтармен қатынастан қорғаңыз (қан немесе ұрықмаңы сулары). n Пластиктік/су өткізбейтін алжапқышты мен бахиланы киіңіз n Көз үшін қорғауышты киіңіз n Кез келген биологиялық сұйықтықпен қатынаста болған кезде қолғапты киіңіз (плацента/қан, құралдар, төсекорын) Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Сақтықтың әмбебеп әдістері – Қалдықтарды қауіпсіз жою ережелерін сақтаңыз (плацента, қан, шаншитын заттар мен шыны бөліктері) n Стерильді (таза) құралдарды қолданыңыз WHO, 2006 6 C-5

n Оқылған медицина қызметкерлерінің болуы (мысалы, акушерка) n Барлық босанулар келесі критерийлерге сай келетін бөлмелерде өткізілуі тиіс: – – – Жеке Таза Жылы (температура 25°C кем болмау керек) Жел соғуларынсыз Жақсы жарықтандырылуы Медициналық көзқарас бойынша анасы мен баласы үшін қауіпсіз – Босану кезінде еркін қалыптар үшін құралған болуы керек – Жанұяға бағытталынған – айналасы үй жағдайына жақын болуы тиіс Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Босануға дайындық WHO, 1996 6 C-6

n Жылытқышы бар таза үстел n Нәрестені сүртуге арналған жылы орамалдар n Нәрестеге арналған жылы бас киім, носки мен көрпе n Секундық стрелкасы бар сағат n Жоғары тыныс алу жолдарын санциялауға арналған құралдар n Кіндікті байлауға/кесуге арналған жинақ n Реанимациялық құралдар n 35 о. С төмен бөлгіші бар сынаптық термометр немесе электрондық термометр n Дәрілік зарттардың базалық жинағы (реанимация мен шұғыл жәрдем үшін, К дәрумені, көзге арналған май) WHO, 1996 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Әрбір босануға қажетті құрал жабдықтар 6 C-7

n Баланы туа салысымен кептіру керек n Баланы анасының кеудесіне салып, кептіруді жалғастыру n Ылғалды төсеніштерді алып тастау n Бас киімін және носкиін кигізу n Баланы құрғақ жылы көрпемен жабу Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Баланы кептіру WHO, 1997 6 C-8

Нәрестенің жылуды жоғалту жолдары Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Конвекция Сә ул ел ен у Булану Өткізгіштік WHO, 1997 6 C-9

n Дене температурасы – 36, 5 -37, 5ºC = қалыпты n Дене температурасы 36, 5ºС төмен= Гипотермия n 36, 4 -36, 0ºС = Суықтық стресс/Жеңіл гипотермия – Баланы жылыта бастаңыз n 35, 9 -32ºС = Орта дәрежелі гипотермия – Қауіпті!!! n 32ºС төмен – Ауыр гипотермия – Ауыр асқыныстар, өлім қаупі – Шұғыл мамандандырылған көмек қажет WHO, 1997 WHO, 2006 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Гипотермия дегеніміз не? 6 C-10

n O 2 деңгейінің төмендеуі n Глюкоза деңгейінің төмендеуі n Сурфактанттың бұзылуы n Ему рефлексінің тежелуі Респираторлы дистресс Ацидоз Гипогликемия n Қан кету n Тырысулар n Инфекции Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Гипотермия n Мидың зақымдалуы 6 C-11

n n n n n Босану үшін жылы бөлме >25°C Тез арада кептіру (ылғалды төсегіштерді алу) Ерте “теріге” қатынасы (кем дегенде 2 сағта ішінде) Төспен емізуді ерте бастау (туылғаннан кейін бір сағат ішінде) Шомылдыруды, дене салмағын өлшеуді және толық қарауды қалдыру Баланы адекватты киіндіру Бірге болуын ұйымдастыру Реанимация мен тасымалдау кезінде жылулық қорғауды қамтамасыз ету Қызметкерлер жылу тізбегінің барлық қадамдарын WHO, 1997 енгізуге үйретілуі керек Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Жылу тізбегінің мәні: 6 C-12

Бала құрғақ және жылы жерде болуы керек n Анасының үй киімін қолдануына қолдау көрсетіңіз n Анасының жұмасқ матадан жасалынған жылы, бос киімді киізізуіне қолдау көрсетіңіз n Баланың басын жабық ұстаңыз (жылудың 25% бастыңы терісі арқылы жоғалады) n Баланы көрпемен жауып отырыңыз Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Баланы қалай дұрыс киіндіру? WHO, 1997 6 C-13

n Дифрагманың қозғалысын шектейді n Қанның айналымын төмендетеді n Аяқ – қолдардың еркін қозғалысын шектейді, бұл төмпен емізуге кері әсерін тигізеді – бала баспен қимылдай алмайды және аузын дұрыс аша алмайды n Дене мен жайлық арасындағы жеткіліксіз ауа қабаты баланың жылуына жол бермейді Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Қатты құндақтаудың зияны n Құндақтағы балалар көп ұйықтйды және тамақты сирек сұрайды Yurdakok, K 1990 WHO, 1997 WHO 6 C-14

n Бала туылғанна кейін келесіні анықау үшін жағдайын анықтаңыз: – Реанимацияны және/немесе арнайы күтімді қажет ететін нәрестелерді – Анасымен бірге қала алатын дені сау балаларды n Баланың жағдайын құрғату кезінде бағалаңыз Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Бала жағдайын бағалау WHO, 2006 6 C-15

Бала туылғанға дейін: 1. Гестационжы жасы/ баланың мүмкін 2. Ұрықмаңы суларында меконийдің болуы Туылғанна кейін: 1. Өздігінен тыныс алу немесе жылауы? Жақсы тонусы? n Баланы анасының денесінде құрғатыңыз n Жылуды, анасымен «теріге» қатынасын қамтамасыз етіңіз n Қажет болған жағдайда тыныс алу жолдарын босатыңыз 2. Тыныс алуын, жүрек, соғысын, тері жамылғысының түсін және тонусын бағалаңыз Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) бағалау компоненттері Бағалауды туылғаннан кейінгі бірінші 30 секунд ішінде жүргізу қажет WHO, 2006; American Heart Association, 2005 European Resuscitation Council, 2005 6 C-16

1. Адекватты тыныс алу, гестация мерзімі > 37 апта, салмағы >2500 г, ақаулардың/жарақаттардың болмауы – дені сау баланың күтімі 2. Адекватты емес/өздігінен тыныс алудың болмауы – реанимацияны бастау 3. Адекватты тыныс алуы, гестация мерзімі < 37 апта, салмағы < 2500, ақаулар/жарақаттардың болмауы –аз салмақты балалардың арнайы күтімі 4. Адекватты тыныс алуы, туа біткен ақаулардың/босану жарақаттарының болуы –туа біткен ақаулары/босану жарақаттары бар баларды күту WHO, 2003 WHO, 2006 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Жіктелуі мен күтім 6 C-17

n Барлық балалар үшін міндетті емес n Санацияны жүргізу жағдайлары: – Ұрықмаңы сулары қанмен немесе мекониймен боялынса – Реанимацияны жүргізгенде n Грушаны/катетерді қолданыңыз n Егер ұрықмаңы суларында меконий болмаса, санацияны 5 секундтан көп жасамаңыз n Ерін шетінен 5 см немесе танаулардан 3 см терең емес (мерзіміне жетіп туылған балалар) Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Жоғары тыныс алу жолдарының санациясы Murray W. Enkin et al, 2000 WHO, 2006 6 C-18

n Нәрестенің температуралық бейімделуіне көмектеседі n Ана мен бала арасындағы байланыстың құрылуын қанағаттандырады n Туыстық байланыс құрылуының «жіңішке» кезеңін өткізіп алмауына көмектеседі n Ерте төспен емзіудің басталуына септігін тигізеді n Баланың анасының микрофлорасымен егілуіне септігін тигізеді Andersson G. C et al. , 2004 WHO, 2006 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Туылғанна кейінгі бірден «теріге» қатынасы 6 C-19

Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) «Тері теріге» қатынасы 6 C-20

n Қашан? – Ең оптимальді уақыты – туылғаннан кейін 1 минуттің соңына – Ерте қысу – тек шұғыл жағдайда ғана (мысалы, реанимация) n Қалай? – Стерильді лезвиені немесе қайшыны қолданыңыз. – Кесу кезінде қан шашырамауы үшін, кіндікті мата салфеткасымен жабыңыз – Кіндікті екі қысқыштың арасынан кеісіңіз – Баланы жарақаттап алмаңыз – бала мен кескіш құралдың арасына қолыңызды қойыңыз – Кіндікті байлау үшін эластикалық бйлау материалын (мысалы, резеңкелік жгут) немесе кіндікке арналған пластикалық таңғышын қолданыңыз WHO, 2002 WHO, 2007 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Кіндікті қысу және кесу 6 C-21

n Балада тамақтануға дайындық белгілерінің пайда болуын қадағалаңыз n Анасына емізу үшін ыңғйлы қалыпты таңдап алуға көмектесіңіз n Анасына баласын төске дұрыс салуына көмектесіңіз n Бала қалпының дұрыстығын бағалаңыз n Емізу ұзақтығын шектемеңіз n Анасын мақтаңыз n Анасына кеңес беріңіз Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Төспен емзіуді ерте бастау WHO, UNICEF, 1993 6 C-22

Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Төспен емізуді ерте бастау 6 C-23

n Қан ктуді алдын алу – K дәрумені екі жағдайда: n 2 мг екі дозасын тағайындау: біреуін - өмірінің бірінші күнінде, екіншісін - өмірінің жетінші күнінде n Бір реттік 1 мг дозасын туылысымен бұлшықетішілік енгізу n Конъюнктивитті алдын алу – 1% тетрациклинді май (күріш дәні көлеміндегі мөлшерде) – 0, 5% эритромицинді май, қолжетімді, қауіпсіз және эффективті – Туылғаннан кейін бір сағттан кеш емес WHO, 2006 Puckett RM et al, 2005 Murray W. Enkin et al, 2000 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Алдын алу шаралары 6 C-24

n Баланың тынысын туылғаннан 15 минуттан кейін, кейіннен әрбір 30 минут сайын қайталап бағалаңыз – Тыныс алу жиілігін санаңыз (қалыпты жағдайда минутына 30 -60 тыныс алу) – Послушайте, нет ли стонущего выдоха – Кеуде қуысының икемді жерлерінің ішке кіруінің баржоғын бақылаңыз n Балаға жылы ма, жоқ па, те Понаблюдайте, нет ли тяжелого серіңіз – Балының аяғын әрбір 15 минут сайын қараңыз. Егер олар суық болса, температураны қолтықасты шұңқырында өлшеңіз – Қолтықасты шұңқырындағы температураны 30 минуттан және 9 сағттан Понаблюдайте, нет ли тяжелого ейін өлшеңіз Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Алғашқы екі сағат ішінде баланы бақылау WHO, 2006 6 C-25

n Басында баладан суық киімді шешіңіз n Баланы анасымен «теріге» қатынасына беріңіз және оған жылытылған распашонканы, подгузникті, бас киімін және носкиін кигізіңіз n Ана мен баланы жылы көрпемен жабыңыз n Баланың температурасын қолтықасты шұңқырында әр сағат сайын тексеріңіз n «Тері теріге» қатынасы баланың температурасы қалыпқа келгенше дейін созылуы керек НЕМЕСЕ n Егер баланың температурасы 2 сағаттан кейін әлі де 36. 5°С төмен болса, баланы қайталап бағалаңыз n Бөлмеде 25°С төмен емес температураны қамтамасыз етіңіз (қосымша жылытқыштар қажет болуы мүмкін) WHO, 2006 Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Баланы қалай жылыту? 6 C-26

n Балының толық медициналық қарауын 2 сағатқа қалдырыңыз n Толық клиникалық қарау уақытында баланың салмағын және бойын өлшеңіз, кіндік қалдығын өңдеңіз n Баланың медициналық құжатында төске бірінші салынуын, бірінші үлкен және кіші дәретін белгілеңіз Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Нәрестені толық қарау n Баланың шомылуын/жуынуын кем дегенде 6 сағатқа қалдырыңыз (неғұрлым кеш болса, соғұрлым жақсырақ) WHO, 2006 6 C-27

n Ана мен бала туған сәттен бастап бірге болуы қажет n Балаға жаппай күтімді анасы жүзеге асырады n Босану стационарының қызметкерлері анасына көмек көрсетуі тиіс n Кесар тілігенен кейін анасы наркоздан оянысымен ана мен бала бірге болуы керек n Анасына туыстары көмектесуі мүмкін Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Ана мен баланың бірге болуы WHO, 1996 6 C-28

Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Ана мен баланың бірге болуы 6 C-29

n Қызметкерлер мен бөлменің әрбір босануға дайын болуы n Нәрестелер реанимациясының қажетті машықтары n Біріншілік дұрыс бағалау мен нәрестеге эффективті күтім көрсету n Шұғыл қажеттілігі жоқ шараларды кем дегенде 2 сағатқа қалдыру n Нәрестенің толық медициналық қарауына салмағын мен бойын өлшеу, сонымен қоса кіндік қалдығын өңдеуі жатады Эффективная перинатальная помощь и уход (ЭПУ) Қорытынды 6 C-30