Мақалмәтелдер «Мақал-мәтел-халық қазынасы»
Мақал-мәтелдер бізді ата-бабаларымызбен жалғастырып жатқан көпір сияқты. Мақал-мәтелдер арқылы олардың өсиетін тыңдай аламыз. Олардың әрбірінен ата-бабамыздың бізге қалдырған баға жетпес тәрбиесін көре аламыз. Бір жағынан мақал-мәтелдерді өмір сүру қағидалары десек те болады. Өйткені олардан керекті ақылдың бәрін таба аласыз. Нені істеу керек, нені істемеу керек екенін білесің. Адасқан уақытында саған бағыт беріп отырады. Демек, мақал-мәтелдерді оқып үйренген адам өмірден өз жолын таба алады. Сондықтан “Ғалымның өзі өлсе де, сөзі өлмейді” деген мақал-мәтел осыған байланысты айтылған.
А. Байтұрсынұлы: «Мақал да тақпаққа жақын салтсанасына сәйкес айтылған пікірлер. Тақпақтан гөрі мақал маңызы шын келеді. Мәтел дегеніміз кесегімен айтылатын белгілі-белгілі сөздер. Мәтел мақалға жақын болады. Ауыз әдебиеті үлгілерін жинап зерттеуші ойшыл-философ М. Қашқари “Диуани Лұғат ат-Түрік” деген еңбегінде халық педагогикасының өзекті мәселелерін арқау етіп, халық ауыз әдебиеті үлгілерін-аңыз, ертегілер, мақал-мәтелдер, нақыл сөздерді кеңінен пайдаланады. Шығармасында қолданған фольклор үлгілері жеке тұлғаны ақылдылыққа, адамгершілікке, парасаттылыққа, кемеңгерлікке, көпшілдік пен әділдікке үндейді.
ы ас да тб ын О й жа Ті л, сө т зө ур ал нер ы і м ілі да Б н йы жа і рл тү ып Әр қыр та Ең жа бе йы к, т нд әр а би е лы а ур Д ос т
Мақал-мәтелдер – көлемі қысқа және терең ой, көп мағына беретін сөздер. Мақал- мәтелдерде ой тұжырымдалып, қорытынды пікір түрінде беріледі. Білекті бірді жығады, Білімді мыңды жығады. Еменнің иілгені – сынғаны, Жігіттің екі сөйлегені – өлгені.
• • • Қоянды қамыс өлтіреді, жігітті намыс өлтіреді • Сабыр түбі – сары алтын. • • • Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
• • Бірлік түбі – тірлік • • Ұрлық түбі – қорлық Көз – қорқақ, қол – батыр.
«Қазақ мақал-мәтелдерінің өзге туыстас тілдердегі мақал-мәтелдермен сабақтастығы»
Ат тұ Ат яғ Би Бі ы ай н р х р әй иғ та от ел ин й ун дің и т бас ни ай ар ң һ айла ба (қа йи сы са з ли р ( ақш қы си Йа ұй қи рық ғы а ) ма ри рш н д Жа қ ә есек ос ма а) рн ке нд т иң жү са ос һй к (қ йи ил гә көл ис азақ ох еңк и д ша ша е ин ) ш ар (ұй ту ғы қ рш а )
Отбасы тақырыбы «Шеше көрген тон пішер» «Kız anasından görmeyince sofrayı kaldırmaz»
асына н «Ан қызы қарап ал» na bak Anası « ızın al, k a bak enarın k zını al» be
Еңбек, тәрбие туралы «Не ексең соны орасың» «Ne ekersen onu biçersin» «Бірлік бар жерде, тірлік бар» «Әдепті әдепсіздерден үйрен» «Nerde birlik orda dirlik» «Edebi edepsizden öğren»
Тіл, сөз өнері туралы «Жылы жылы сөйлесең жылан інінен шығады» «Kötü söz insanı dininden çıkarır, Tatlı söz yılanı ininden çıkarır»
«Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады» «Ummadığın taş baş yarar» «Пышақ жарасы жазылар, тіл жарасы жазылмас» «Bıçak yarası geçer, dil yarası geçmez» »
«Дос басқа қарайды, Дұшпан аяққа қарайды» «Саудада достық жоқ» Дос жайында «Dostluk başka, alışveriş başka» «Dost başa bakar, Düşman ayağa bakar»
«Дос жылатып айтады, Дұшпан күлдіріп айтады» «Dost ağlatır, Düşman güldürür» «Ескі дос дұшпан болмас, Жаңа дос опа бермес. » «Eskı dost düşman olmaz, Yenisinden vefa gelmez» «Адамды досына қарап таны» «Adam ahbabından belidir»
Білім жайында «Көп оқыған көп жүрген білер» «Çok okuyan değil, çok gezen bilir»
Әр түрлі тақырып турасында «Балық басынан шіриді» «Balık baştan kokar» «Басыңа іс түспейінше түсінбейсің» «Başa gelmeyince bilinmez» «Бес саусақ бірдей емес» «Beş parmak bir değil» «Шақырылған жерден қалма, Шақырылмаған жерге барма» «Ğagrılan yere erinme, Çağrılmayan yere görünme»
«Тау мен тау кездеспейді, Адам мен адам кездеседі» «Dag daga kavuşmaz, İnsan insana kavuşur» «Көзден алыстаса, көңілден де алыстайды» «Gözden ırak olan gönülden de ırak olur»
«Көп түкірсе көл болар» «Her çok, azdan olur» «Тас түскен жеріне ауыр» «Taş düştüğü yerde ağırdır»
» ақ r » ыр ürle п жа la g кі ıy nın , » a р де да ayv кө prağ н ші ын e, H аш ya і ғ ы рт ind «А gaç с A ла сы sı iç « а м асы aca » да ал al da «А л n а anın dışı М s ı «İn cas ala
Түркi халықтары, оның iшiнде қазақ және түрік мақал-мәтелдерінің тақырыптық ұқсастықтары ерекше аңғарылады. Отан, туған жер, ел-жұрт, халық - барша ұлттарға ортақ, мәңгi тақырып. Ол қазақ және түрік мақалмәтелдерiнде де ұқсас бейнеленедi. Бұларда отан мейiрбан анаға, отанның аялы құшағы алтын бесiкке баланады. Сондай-ақ адам болмысына, туғантуысқа, т. б. тақырыптар, олардың қалыптасу уәждері екі тілдегі мақалмәтелдердерден де көріні тапты.
Қорытынды Қандай тарихи дәуiрде болмасын халықтар тiлдерiнiң қоғамдық даму барысындағы атқаратын қызметi өте зор, өйткенi ұлттық мәдени дүниенiң даму деңгейi тiлдiң даму шеңберiмен тығыз байланысты. Ал осы әдеби тiлдiң байлығын, мәдениетiн, оның көркемдiгiн, бейнелiлiгiн артыратын лексикалық категория — бұл мақал- мәтелдер.
Скачать презентацию Мақалмәтелдер Мақал-мәтел-халық қазынасы Мақал-мәтелдер бізді ата-бабаларымызбен жалғастырып
maral matelder 9 -lecture.ppt