LOJİSTİK ve TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Prof Dr Mehmet

LOJİSTİK ve TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Prof. Dr. Mehmet TANYAŞ Maltepe Üniversitesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik Yönetimi Bölüm Başkanı ve Lojistik Derneği (LODER) Başkanı 2013 1

• • • SUNUM ÖZETİ Ürün-Yük Taşımacılık Depolama Lojistik ve Temel Lojistik Faaliyetler Müşteri Hizmet Düzeyi Lojistik Maliyetler Lojistik Yönetimi Kavramı Lojistikte Genel Trendler Dış Kaynak Kullanımı ve 3 PL Lojistikte Verimlilik Artırma Tedarik Zinciri Yönetimi Çözümleri 2

ÜRÜN ve LOJİSTİK Ürün = Yük: İstanbul-Simperepol Arası, 2 Tahta Sandık, Ebatlar: L 210 x W 130 x H 84 cm, Mal Cinsi: Güneş Kollektörleri Ağırlık: 730 Kg • Büyüklük (Size)- boyutlar ve hacim • Ağırlık (Weight)- brüt/net ağırlık • İstif Edilebilirlik (Stowability) • Elleçleme (Handling)- Manuel, otomatik • Sorumluluk (Liability)-hasar/kayıp maliyeti • Tehlikelilik (Dangerous Goods) • Ortam Sıcaklığı (Donuk, Soğuk) • Özel hizmet gereklilikleri (canlı hayvan gibi) 3

TAŞIMACILIK(TRANSPORTASYON) Taşımacılık; İnsan/ürünlerin belirli nokta/lardan alınıp belirli nokta/lara götürülmesi/aktarılmasıdır. Nakliye; Ürünlerin/yüklerin belirli sevk nokta/larından alınıp belirli teslim nokta/larına kamusal alanlar üzerinden ve uygun taşıma belgesi kullanılarak götürülmesi/ taşınmasıdır. Ulaşım; İnsan/ürün/bilgiyi belirli nokta/lardan alıp belirli nokta/lara kara, su veya havayoluyla aktarmak üzere bu noktalarda oluşan ağ(şebeke) yapısıdır. Ulaştırma; Ulaşım taleplerini karşılamak üzere yapılan yatırım ve işletme çalışmalarıdır. 4

TAŞIMACILIK Temel taşımacılık belirtilmiştir: sistemleri (modları) aşağıda 1) Karayolu Taşımacılığı (Road Transportation) 2) Denizyolu Taşımacılığı (Ocean Transportation) 3) Demiryolu Taşımacılığı (Railway Transportation) 4) Havayolu Taşımacılığı (Air Transportation) 5) Boru Hattı Taşımacılığı (Pipeline Transportation) 6) Karma. Taşımacılık (Mixed Mode Transportation) 5

KARMA TAŞIMACILIK / Mixed Mode Transportation Karma taşımacılık; Aynı ürün/yükün iki veya daha fazla taşıma modu kullanılarak yapılan taşımacılık sistemidir ve üç farklı uygulama şekli vardır: • Çok Modlu Taşımacılık (Multi-Modal Transportation) • Intermodal Taşımacılık (Intermodal Transportation) • Kombine Taşımacılık (Combined Transportation) Karma taşımacılık, taşıma modlarının avantajlarını kendi içinde entegre edip, dezavantajlarını mümkün olduğunca saf dışı bırakan ve sürekli kendini yenileyen gelişime açık bir taşımacılık sistemidir. Amaç; Maliyet, Hız, Güvenilirlik ve Hizmet Kalitesi parametrelerinin optimum bileşimini yakalamaktır. 6

KARMA TAŞIMACILIK / EŞ MODLULUK(Co-Modality) Karma taşımacılıkta en çok raslanan kombinasyonlar aşağıdadır: • Karayolu-Demiryolu Taşımacılığı (Piggybacking, RO-LA) • Karayolu-Denizyolu Taşımacılığı (Fishybacking, RO-RO) • Karayolu-Havayolu Taşımacılığı (Birdybacking) Eş Modluluk(Co-Modality): Bir taşıma türüne öncelik tanımadan modların en verimli ve optimum şekilde kullanılmasıdır. Ürünlerin/yüklerin belirli bir sevk nokta/larından alınıp belirli bir teslim nokta/larına götürülmesi/taşınması sadece Taşımacılıktır ve Lojistik olarak adlandırılamaz. Lojistik, sistem yaklaşımı ile müşteri beklentilerine en uygun taşımacılık mod/modlarını alt sistem olarak kullanır. Örnekler 7

Hatay’dan Moskova’ya Güzergahlar 8

DEPOLAMA Depolama; belirli nokta/noktalardan gelen ürünlerin/yüklerin teslim alınıp, belirli bir süre korunup, belirli nokta/noktalara gönderilmek üzere hazırlanmasıdır. Depolama, ürünler için zaman ve yer faydası sağlayarak firmalara dinamik ve katma değerli müşteri hizmetleri sunmalarını sağlayan bir fonksiyondur. 9

DEPOLAMA Depolar kullanım amaçlarına bağlı olarak aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir: 1. Klasik Depo (Warehouse) 2. Dağıtım Merkezi (Distribution Center) 3. Toplama Merkezi (Consolidation Center) 4. Aktarma Merkezi (Transshipment Center) 5. Sipariş İşleme Merkezi (Order Fulfillment Center) 10 Depolar otomasyon gereksinmelerine göre manuel, yarı otomatik veya tam otomatik tasarımlanabilir.

LOJİSTİK Sipariş Yönetimi Depolama Taşımacılı k(Nakliye) Sigorta LOJİSTİK Stok Yönetimi Paketleme ve Katma Değerli Hizmetler Gümrük Muayene. Gözetim 11

DÜZ CAM SEVKIYAT LOJİSTİĞİ Fabrika(TR) Bölge Depoları (TR) Fabrika(TR) Bayinin Müşterisi Fabrika(TR) SAT 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. DAT ALT AAT Bölge Depolu, Depoya Kadar Taşıma TR, Depo Sonrası Taşıma Bayi Bölge Depolu, Depoya Kadar Taşıma TR, Depo Sonrası Taşıma TR veya Bayi Bölge Depolu, Depoya Kadar Taşıma TR, Depo Sonrası Taşıma TR Bölge Deposuz, Fabrika Sonrası Taşıma Bayi Bölge Deposuz, Fabrika Sonrası Taşıma TR(eşit fiyat) Bölge Deposuz, Fabrika Sonrası Taşıma TR veya Bayi (eşit fiyat, nakliye iskontolu) Bölge Deposuz, Fabrika Sonrası Taşıma TR (kilometreye göre değişen fiyat) Her ürün her fabrika veya depoda, ya da ürün sadece kendi üretildiği fabrikada SAT: Satıcıda Teslim ; DAT: Dağıtım Yerinde Teslim ALT: Alıcıda Teslim ; AAT: Alt Alıcıda Teslim Eylül 2012

LOJİSTİK AKIŞ KOORDİNATÖRÜDÜR BİLGİ AKIŞI SİPARİŞ/BİLGİ HİZMET AKIŞI TEDARİKÇİ MÜŞTERİ ÜRÜN/İADE MALZEME AKIŞI Depolama Nakliye Gümrük Nakliye Depolama L O J İ S T İ K 13

LOJİSTİK YAKLAŞIM • . A A Üreticisi LTL 4, 500 kg B 3, 600 kg L LT B Üreticisi FTL C C Üreticisi LTL ABCD Toplama Merkezi 6, 750 kg D 18, 000 kg Müşteri LTL 14 D Üreticisi 3, 150 kg

KONSOLİDASYON YAPMADAN Ortalama Birim LTL Bedeli Tedarikçi Yıllık Taşıma (TL/ton) Miktarı (ton) Toplam Maliyet (TL) A 10. 000 65 650. 000 B 8. 000 55 440. 000 C 15. 000 1. 500. 000 D 7. 000 50 350. 000 Toplam LTL : Less than Truck Load 2. 940. 000 15

KONSOLİDASYON YAPARAK Tedarikçi Ortalama Tedarikçiden Yıllık KM’ye LTL Taşıma Birim Taşıma Miktarı Bedeli (TL/ton) (ton) Depo Elleçleme Masrafı (TL/ton) KM’den Müşteriye FTL Birim Taşıma Bedeli (TL/ton) Toplam Maliyet (TL) A 10. 000 25 5 30 600. 000 B 8. 000 10 6 30 368. 000 C 15. 000 40 4 30 1. 110. 000 D 7. 000 9 7 30 322. 000 Toplam 40. 000 FTL : Full Truck Load, KM: Konsolidasyon Merkezi 2. 400. 000 16

ANALİZ SONUCU • KONSOLİDASYON YAPMADAN GERÇEKLEŞEN MALİYET (LTL) : 2. 940. 000 TL • KONSOLİDASYON SONRASI MALİYET (FTL): 2. 400. 000 TL • KONSOLİDASYON İLE SAĞLANAN KAZANÇ: 2. 940. 000 - 2. 400. 000 = 540. 000 TL 17

MÜŞTERİ HİZMET DÜZEYİ İşletmeler yoğun rekabet koşullarında varlıklarını sürdürebilmek için hem satış noktalarında bulunurluğu sağlamalı, hem de lojistik maliyetlerini en küçüklemelidirler. Bu çerçevede etkin ve verimli bir lojistik hizmetini en düşük lojistik maliyeti ile sağlamak en önemli öncelik olmaktadır. 18

LOJİSTİK MALİYETLER Lojistik Maliyetler/Ürün Satış Fiyatı : % 4 -20 Müşteri Hizmetleri ve Yönetim % 4 -6 Sipariş Yönetimi % 5 -8 Taşımacılık % 40 -60 Depolama %15 -25 Stok Tutma % 20 -30 19

MÜŞTERİ HİZMET DÜZEYİ – LOJİSTİK MALİYET İLİŞKİSİ Müşteri Hizmet Düzeyi Yüksek Pazar Sınırı Düşük Lojistik Maliyetler Yüksek 20

Lojistik Girdileri LOJİSTİK YÖNETİMİ TESİS VE DONANIMLAR İNSAN LOJİSTİK YÖNETİMİ KAYNAKLARI BİLGİ Planlama Uygulama Kontrol KAYNAKLARI FİNANSAL KAYNAKLAR Tedarikçiler Lojistik Çıktıları DOĞRU ÜRÜNÜN, DOĞRU YERE, DOĞRU MİKTARDA, DOĞRU ZAMANDA, EN DÜŞÜK MALİYETLE, EN YÜKSEK ESNEKLİKLE, HASARSIZ TESLİMİ Müşteriler Tedarik (Inbound) Lojistiği Üretim Lojistiği Tersine (Reverse) Lojistik Sevkıyat (Outbound) Lojistiği 21 Tersine (Reverse) Lojistik

DIŞ KAYNAK KULLANIMI ve 3 PL ŞİRKETLER Tedarikçi Şirketler PAR Müşteri Şirketler SİY KOMPLE YÜKLER EL Y ÜKL ER ÜK DE Y Lİ Lojistik Şirket SO KON 22

LOJİSTİK DIŞ KAYNAK KULLANIMINDAKİ GELİŞİM Müşteri 4 PL Müşteri Daha Fazla Fonksiyonel Bütünleşme Daha Geniş Operasyonel Özerklik İş Süreçleri Yönetimi Müşteri 3 PL Şirketler Müşteri Lojistik(LLP) 1990 s-2000 s Dış Kaynak Kullanımı 1980 s-1990 s Müşteri Lojistik(3 PL) Müşteri İç Kaynak Kullanımı 1970 s-1980 s Müşteri IT Hizmet Sağlayıcı Taşımacılık, vd İç Lojistik Operasyonlar 23

DIŞ KAYNAK KULLANIMININ GELİŞİMİ 2000 ve öncesi 2000 ve sonrası Müşteri Nakliye Firması Depolama Firması Freight Forwarder 3 PL LLP 4 PL Operasyon Operasyon Organizasyon Organizasyon Operasyonel. P lanlama Operasyonel. P lanlama Taktik Planlama Taktik Planlama Stratejik Planlama Stratejik Planlama TZY TZY: Tedarik Zinciri Yönetimi 24

LOJİSTİKTE VERİMLİLİĞİN ARTTIRILMASI • Lojistik Bilişim Sistemleri(GPS, Internet, EDI, E-Ticaret, Barkod, RFID, ERP, SCM Yazılımı) • Tedarik Zinciri Analizi, Haritalama, Optimizasyon ve Yönetimi, Ağ Tasarımı • Çağdaş Depo Tasarımı ve Yönetimi • Sürekli Gelişim ve Yenileşim(İnovasyon) • Tam Zamanında Üretim/Dağıtım • Hızlı Yanıt • Lojistik Köyler/Merkezler • Karma Taşımacılık • Etkin Paketleme • • • Parsiyel/Konsolide Taşımacılık Yükleme Optimizasyonu Çapraz Sevkiyat(Cross Dock) Rota Optimizasyonu Döngüsel Sefer (Milk Run) Etkin Tüketici Yanıtı (ECR) Müşteri ve Tedarikçi İlişkileri Yönetimi(CRM-SRM) Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing) Faaliyet Bazlı Maliyetlendirme (ABC) Yalın ve Çevik Lojistik Yeşil Lojistik 25 Tersine Lojistik

Tedarikçiler Tedarik Zinciri Tüketiciler Distribütörler Üreticiler Perakendeciler MALZEME, BİLGİ VE PARANIN AKIŞI MALZEME SATICI BİLGİ ALICI Tedarik Zinciri Stoğu PARA Bilgi Paylaşımı 26

Şişe Sütün Tedarik Zinciri Yem Üreticileri Besi Çiftlikleri Etiket Üreticileri Süt Üreticileri Kum, Soda, Kireç üreticileri Şişe Üreticileri Perakendeciler Kapak Üreticileri Tüketiciler Alüminyum Üreticileri Alüminyum Folyo Üreticileri Tersine Lojistik

Zara Tedarik Zinciri Tedarikçiler % 70 Avrupa % 30 Asya Haftada 2 sevkiyat 24 -48 saat transit süre Dağıtım Merkezleri: Mağazalar: 28

Satış Miktarı Kamçı Etkisi (Bullwhip Effect) Perakendeci Talebi Müşteri Talebi Bayi Talepleri Üretim Planı 29 Zaman

Tedarik Zinciri Yönetimi Kavramı Tedarik zinciri yönetimi; hedeflenen müşteri hizmet düzeyini en düşük maliyette karşılamak, doğru zamanda doğru miktarda ve doğru yerde mal üretimi ve dağıtımını sağlamak üzere tedarikçiler, üreticiler, distribütörler ve perakendecileri en etkin ve verimli şekilde entegre eden bir yaklaşımdır (*) Simchi-Levi, D. , P. Kaminsky and E. Simchi-Levi, 2007, Designing and Managing the Supply Chain: Concepts, Strategies and Case Studies, Second edition, Mc Graw Hill, New York. 30

Tedarik Zinciri Yönetimi Kavramı GELENEKSEL YÖNETİM YAKLAŞIMI Şirket odaklı düşünme TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ YAKLAŞIMI Tedarik zinciri odaklı düşünme Kararlarda şirket bazlı optimizasyon Kararlarda zincir bazlı optimizasyon • Süreç iyileştirme • Envanter Yönetimi • Dağıtım kanallarının planlanması • Fiyatlandırma • Sözleşmeler vd. Mallarının geldiği şirketler tedarikçileriniz, Malların gittiği şirketler ise müşterilerinizdir. Bilgi bir çeşit varlıktır. Diğer şirketlerle paylaşılmamalıdır. • Süreç iyileştirme • Envanter Yönetimi • Dağıtım kanallarının planlanması • Fiyatlandırma • Sözleşmeler vd. Mallarının geldiği ve gittiği şirketler sizin iş ortaklarınızdır. İş ortaklarınızla bilgi paylaşımı zincirdeki tüm tarafların performansını geliştirebilir. 31

LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ FARKLILIĞI Tedarikçi Müsteri/Tedarikçi Üretim Lojistik Tüketici Distribütör Perakende Lojistik Bilgi Ürün Nakit Tüketicinin Hizmet Gereksinimleri Tedarik Zincirini Oluşturur 32

TZY ÇÖZÜMLERİ • Değişkenliği ve Belirsizliği azaltmak F İçsel Tedarik Zinciri Yönetimi F Talep ve Arz Planlama (Demand Supply Planning) F Bilgi Paylaşımı (Information Sharing) F Müşteride Tedarikçi/Tedarikçide Müşteri Temsilcisi Bulundurma F Uzun Süreli ve İdeal Kazanç Paylaşımına Dayalı Sözleşmeler ile Çalışmak (Buy-Back, Revenue Sharing, Pay-back, Fiyat İndirimi, Bonus, vd. ) F Yalın, Çevik ve Çekme esaslı TZY (JIT, vd. ) • Tedarik Süresini kısaltmak F Elektronik İş(B 2 B 2 C/EDI/XML), Hızlı Yanıt(Quick Response) F Çapraz Sevkiyat (Cross Docking), Döngüsel Sefer(Milk Run) F İleri Planlama ve Çizelgeleme Yaklaşımları(APS) F Yalın ve Çevik TZY F Tedarik Zinciri Planlama (Ağ Tasarımı) 33

TZY ÇÖZÜMLERİ • Ortak Faaliyetler FTedarikçi Yönetimli Envanter (VMI) FTedarikçi Parkı (Supplier Park) FSenkronize Üretim ve Sıralı Sevkıyat FTZ Boyunca İzlenebilirlik Fİşbirliğine Dayalı Tahmin Planlama ve İkmal(CPFR) FTedarik Zincirinin Modellemesi (SCOR) FTZY Yazılımları Kullanımı F 4 PL Kullanımı 34

Tedarik çi Üretici Dağıtıcı A 135 TL, 10 Gün + 45 TL, 5 Gün + 30 TL, 2 Gün B 150 TL, 8 Gün + 30 TL, 6 Gün + 15 TL, 4 Gün C 145 TL, 9 Gün + 40 TL, 5 Gün + 20 TL, 3 Gün Peraken deci + 210 TL, 17 Gün + 195 TL, 18 Gün + 205 TL, 17 Gün “Şirketler Değil…. ! Tedarik Zincirleri Rekabet eder” TEŞEKKÜRLER. . . 35