Лекцыя № 6 (Б) Беларусь у другой палове ХІХ ст.
План: 1. Аграрная рэформа 1861 года 2. Буржуазныя рэформы 1860 -1880 -х гг. І асаблівасці іх правядзення ў Беларусі. 3. Контррэформы 1880 -1890 -х гг. 4. Развіццё сельскай гаспадаркі, прамысловасці і гарадоў ў 2 -ой палове XIX ст.
Аграрная рэформа 1861 года Прычыны: 1. Сацыяльнаэканамічная адсталасць Расіі 2. Ваенна-тэхнічная адсталасць Расіі 3. Небяспека хуткага нарастання антыпрыгонніцкага сялянскага руху
Аграрная рэформа 1861 года 19 лютага 1861 года – Аляксандр ІІ падпісаў Маніфест аб адмене прыгоннага права і “палажэнні”, якія складаліся з “Агульнага палажэння”, “мясцовых палажэнняў” і дадатковых правіл.
За падпісання Маніфеста аб адмене прыгоннага права Аляксандра ІІ называюць «Вызваліцелем»
“Агульнае палажэнне” 1) Сяляне атрымалі асабістую свабоду і права 2) 3) 4) 5) распараджацца сваёй маёмасцю Зямля прызнавалася ўласнасцю памешчыкаў Сяляне павінны былі яе выкупляць па ўстаноўленай урадам завышанай цане Адбыванне павіннасцей за карыстанне зямлёй да выкупу – часоваабавязаныя Заключэнне добраахвотных пагадненняў паміж сялянамі і памешчыкамі праз міравых пасрэднікаў
“Мясцовыя палажэнні” Губерня Форма земле- Умовы надзялення карыстання сялян зямлёй Магілёўская і абшчыннае Прадугледжваліся вышэйшыя і Віцебская ніжэйшыя нормы надзелаў (4 -5, 5 – 1 -2 дзесяціны) (8 паветаў) Мінская, Віленская, Гродзенская і Віцебская (4 павета) падворнае - Нормы надзелаў не вызначаліся - У сялян захоўваліся прысядзібныя і палявыя надзелы - Павіннасці вызначаліся ад памеру надзелу - Кожны селянін нёс асабістую адказнасць перад памешчыкам за выкананне павіннасцей
Вынікі і значэнне рэформы 1861 годп: 1. Адмена прыгоннага права – мяжа паміж феадалізмам і 2. 3. 4. 5. капіталізмам Абвяшчэнне асабістай свабоды прыгонных сялян, іх незалежнасць ад памешчыка Сяляне адтрымалі грамадзянскія правы: свабоднага ўступлення ў шлюб, заключэння дагавораў і здзелак, выбару роду заняткаў, паступлення ў навучальныя ўстановы Для развіцця капіталістычнай вытворчасці склаўся рынак наёмнай рабочай сілы Пакінула шматлікія прыгонніцкія перажыткі: захаванне буйнога памешчыцкага землеўладання, часоваабавязанае становішча сялян, буйныя выкупныя плацяжы, цераспалосіца, сервітутнае права
Буржуазныя рэформы 1860 -1880 -х гг Назва, Капіталістычныя рысы гады Земская 1864 Уводзіліся выбарныя органы – земствы для кіравання ў губернях і паветах гаспадаркай, адукацыяй, аховай здароўя, культурай Гарадская Выбранне органаў 1870 самакіравання – гарадской думы (гарадская ўправа і галава) Феадальныя перажыткі Асаблівасці на Беларусі Перавага належыла дваранству Адсутнічалі на Беларусі да 1911 г. па палітычных матывах (паўстанне 1863 г. ). Маёмасны цэнз 1. У Беларусі з 18751876 гг. 2. Гарадская галава не выбіраўся думай, а назначаўся міністэрствам унутранных спраў. 3. Абмяжоўвалася прадстаўніцтва яўрэйскага насельніцтва
Буржуазныя рэформы 1860 -1880 -х гг Назва, Капіталістычныя рысы гады Судовая -Суд публічны, адкрыты і 1864 незалежны ад урада Феадальныя перажыткі Захоўваліся цялесныя пакаранні сялян -Інтытут адвакатуры і прысяжных засядацеляў Усеагульная воінская павіннасць - У Беларусі з 1872 г. - Міравыя суддзі не выбіраліся, а назначаліся міністэрствам юстыцыі - Спіс прысяжных фарміраваў урад - 1882 г. – створаны акружныя суды, пракуратура і інстытут прысяжных засядацеляў -Пасада натарыуса Ваенная 1862 Асаблівасці на Беларусі Спачатку – цялесныя пакаранні Утвораны 15 ваенных акруг (у тым ліку Віленская, у якую ўвайшлі ўсе беларускія губерні)
Буржуазныя рэформы 1860 -1880 -х гг Назва, гады Капіталістычныя рысы Феадальныя перажыткі Асаблівасці на Беларусі Цэнзурная Пашыраліся магчымасці 1865 друку Штрафы на газеты і часопісы -Абмяжоўваўся дазвол на новыя перыядычныя выданні Школьная 1864 Высокая плата за навучанне Рэлігійна – русіфікатарская накіраванасць адукацыі Прынцып усесаслоўнасці навучання
Контррэформы 1880 -1890 -х гг. 1. Увядзенне інстытута земскіх начальнікаў 2. Змены ў судовай сістэме: адбіраліся справы аб “супраціўленні ўладам”, абмяжоўвалася публічнасць пасяджэнняў 3. 1882 г. – увядзенне “часовых правіл” аб друку, якія ўзмацнілі цэнзуру 4. 1887 г. – прыняты цыркуляр “пра кухарчыных дзяцей” 5. Урад праводзіў палітыку прымусовай русіфікацыі нацыянальных ускраін
Развіццё сельскай гаспадаркі Феадальныя перажыткі 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Адпрацоўкі Панаванне буйнога памешчыцкага землеўладання Малазямелле сялян, цераспалосіца Сервітутныя землі Сяляне заставаліся ніжэйшым саслоўем Адсутнічала сучасная тэхніка і тэхналогія апрацоўкі зямлі Абшчына і кругавая парука Непісьменнасць сялян Юрыдычнае і палітычнае бяспраўе сялян Капіталістычныя рысы 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Скарачэнне дваранскага і рост буржуазнага землеўладання Змешаная сістэма гаспадаркі Прымяненне наёмнай працы Уцягванне с/г у рыначныя сувязі Прадпрымальніцтва памешчыцкіх гаспадарак Спецыялізацыя (вырошчванне бульбы, лёну, свінагадоўля, авечкагадоўля і інш. ) Расслаенне сялян на кулакоў і батракоў
Галіновая структура прамысловасці
Харчовая Тэкстыль Лясная прамысло- ная прамысвасць прамысло ловасць -васць Пр-ць Металабудаўні- апрацоўчая чых прамысло-васць матэрыялаў Гродзенская тытунёвая фабрыка, вінакурні, Лідскія півавараныя заводы, Шкляныя гуты “Нёман”, Цэментны завод п. Рось, Ільнопрадзільная фабрыка “Дзвіна”, гарбарныя фабрыкі ў Смаргоні, Мінску Добрушская папяровая фабрыка, запалкавыя фабрыкі ў Пінску, Мазыры, Барысаве, Бабруйску Мінскі машынабудаўнічы завод, Віцебскі чыгуналіцейны завод
Тэхнічны бок прамысловага перавароту - замена ручной працы машыннай; - замена мануфактурнай вытворчасці фабрычна-завадской; Грамадскі бок прамысловага перавароту - замена прымусовай працы вольнанаёмнай; - фарміраванне класаў буржуазіі і пралетарыяту;
3. Асаблівасці прамысловага перавароту ў Беларусі 1. Пераход да машыннай вытворчасці адбыўся 2. 3. 4. 5. ў Беларусі ў 1880 -1890 гг. у дрэваапрацоўчай і металаапрацоўчай галінах. Завяршыўся ў пачатку XX ст. (марудныя тэмпы). Адсутнасць кваліфікаванай рабочай сілы. Прывязанасць рабочага класа да с/г. Фарміраванне буржуазіі з купецтва, уладальнікаў мануфактур, мяшчан, заможнага сялянства.
4. Рост гарадоў. Змены ў складзе гарадскога насельніцтва XIX ст. – 42 гарады; Доля гаражан – 10% ад усяго насельніцтва Беларусі; 1897 год – 655 тыс. чалавек; Рост насельніцтва за кошт шляхты, абеззямеленага сялянства і яўрэяў; Па тэмпах росту гарадскога насельніцтва Беларусь адставала ад Расіі;
Нацыянальны склад прамысловага насельніцтва 5 заходніх губерняў
Мінск Конка ў Мінску Чыгуначны вакзал Раён Мінска - Ляхаўка Шпалерная фабрыка
Гродна
Электрычны трамвай у Віцебску 1898 г.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 М 1. Першы беларускі вынаходнік у Расійскай імперыі
1 СК І РМУН Т 2 3 4 5 6 7 8 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 3 4 5 6 7 8 9 10 М 2. Прадпрыемства, заснаванае на падзеле працы і ручной працы
3 4 1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 5 6 7 8 9 10 М
3 4 1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 5 6 7 8 9 10 М 3. Выключнае права, якое належыць асобе, групе асоб або дзяржаве
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 5 6 7 8 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 5 6 7 8 9 10 М 4. Клас вольнанаёмных рабочых
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 6 7 8 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 6 7 8 9 10 М 5. Назва рэвалюцыі ў сельскай гаспадарцы
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 7 8 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 7 8 9 10 М 6. Від сялянскай павіннасці, адпрацоўка селяніна на панскім полі са сваім інвентаром
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 8 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 8 9 10 М 7. Рост гарадоў і гарадскога насельніцтва
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А ЦЫ Я 8 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А ЦЫ Я 8 9 10 М 8. Самы буйны кірмаш у Гродзенскай губерні
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А ЦЫ Я 8 З Е Л Ь В ЕНС К І 9 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А ЦЫ Я 8 З Е Л Ь В ЕНС К І 9 10 М 9. Водны канал, які злучаў рэкі Днепр і Нёман
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А ЦЫ Я 8 З Е Л Ь В ЕНС К І 9 А Г І НС К І 10 М
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А ЦЫ Я 8 З Е Л Ь В ЕНС К І 9 А Г І НС К І 10 М 10. Грамадскі лад, для якога характэрны прыватная ўласнасць, вольнанаёмная
1 СК І РМУН Т 2 МА Н У Ф А К Т У Р А 3 М А Н А П О Л І Я 4 П Р А Л Е Т А РЫЯ Т 5 А Г Р А РНА Я 6 П А НШ Ч Ы Н А 7 У Р Б АН І З А 8 9 10 К А П І Т А ЦЫ Я З ЕЛЬ В ЕНСК І А Г І НСК І Л І ЗМ М
