Лекция 5 Спирттердің химиялық қасиеттері.

Лекция 5 Спирттердің химиялық қасиеттері. Сот-химия сараптамасында және алкогольмен мастануды куәландыратын талдау әдістері

Индикаторные трубки Мохова-Шинкаренко «Контроль трезвости» • Реагент индикаторных трубок: силикагель, импрегнированный раствором хромового ангидрида в конц. Н 2 SO 4 • Результат: Под воздействием паров этанола реагент восстанавливается – Cr (VI) переходит в Cr (III) и оранжевый (желтый) цвет реагента изменяется на зеленый.

Примечание • При воздействии паров бензина, скипидара, уксусной кислоты, камфоры, фенола, дихлорэтана реагент приобретает темно- коричневую окраску

Электрохимиялық әдістер • Портативті қондырғы - этанолды ацетальдегидке пропорционалды тотықтыратын электрохимиялық ячейка (ойық, қуыс – реакция жүретін орын) қолданылады. Alert J 4 X (фирма Alcohol Countermeasure Systems, Канада) және Lion Alcolmeter SD-400 Lion Laboratories Ltd. , Великобритания) – электрохимиялы детектормен жабдықталған, шығарылған демдегі этанол концентрациясын экспрессті - жедел анықтайтын қондырғылар.

• Нәтиже : қондырғының көрсеткіші – граммен 1 л қандағы этанол концентрациясының көрсеткішіне сәйкестендірілген • Ескерту: метанол, изопропанол және осы жағдайда тотығатын басқа да ұшқыш заттар ос нәтижені береді: яғни көрсеткіш өтірік оң нәтижелі.

ИК-спектроскопия • Заманауи ИК-анализаторлар негізіндегі қондырғылар бірнеше толқын ұзындығын пайдаланады, мысалы: Анализатор Lion Intoxilyzer-5000 – үш толқын ұзындығы: 3, 80; 3, 48 және 3, 39 мкм. - Анализатор Lion Intoxilyzer -8000 – екі толқын ұзындығы: : 3, 40 және 9, 36 мкм; - Анализатор АКПЭ-01 (ЗАО НПФ «Мета» , Россия) – бір толқын ұзындығы: ; 3, 40 мкм

• Нәтиже – этанолдың сандық мөлшері бланкыға жазылады және қондырғының электронды жүйесінде сақталынады. • АКПЭ-01 қондырғысы этанолдың концентрациясын шағарылған демде 1 л/микрограмммен көрсетеді. • Ескерту: этанол концентрациясын басқа қосылыстар ықпалынан ажыратып сенімді және дұрыс көрсетеді.

Масс-спектральды детектирлеумен қосарланған хроматографиялық әдістер • Газды хроматография (ГХ) толтыруға тиісті түтікті немесе капиллярлы бағаналармен жабдықталған. • Жоғары әсерлі сұйықтық хроматография (ЖӘСХ). • Масс-спектрометрия (МС) - хроматографиялық және басқа әдістермен қосарланған.

Этанолды биологиялық сұйықтарда анықтау • Биохимиялық (энзимді) әдістер • Иммуноферментті әдістер (поляризационды флюоресценттік иммунды талдау – ПФИА) • Масс-спектральды детектирлеумен қосарланған хроматографиялық әдістер.

Биохимиялық (энзимді) әдістер • Сілекейдегі алкогольге тест: 1. біріншілік спирттерді жоғары спецификалы ферментативті реакция арқылы альдегидке және сутегі пероксидіне тотығады; 2. сутегі пероксиді желкен пероксидаза ықпалымен ыдырап хромогенді тотықтырып боялған зат түзеді. • Индикатор шкаласының 5 боялған аумағы алкогольдің қандағы 5 концентрациясына сәйкес келеді: 0; 0, 24 0, 5; 1 және 2 г/л. Индикатор тілімдері АЛКО-СКРИН (1) АЛКОСЕНСОР (2)

Нәтиже • Сынақтағы алкоголь концентрациясы индикатор тіліміндегі түсті шкаладағы бояулардың интенсивтілігімен анықталады. • (р. Н анықтайтын қағаз тілімдермен салыстырыңыз) • Этаноладың минимальды анықталатын концентрациясы – 0, 2 % алкоголь, нәтиже алкогольдің қандағы 0, 2 г/л сәйкес келеді. . • Тест сезімталдығы: 0, 2 %0 ( АЛКО-СКРИН) және 0, 15 %0 (АЛКОСЕНСОР)

Ескерту • Сілекейдегі алкоголь анықтау шектері - 0, 02; 0, 05; 0, 1 и 0, 2 %. • Сенсорлы элемент метанолға, этанолға, пропанолға сезімтал, басқа спирттер мен ацетонға сезімтал емес.

Иммуноферментті әдістер (поляризационды флюоресценттік иммуноанализ – ПФИА) • TDx/TDx-FLx (1), Ax. SYM (2) Abbot фирмасы, АҚШ иммунофлюоресценттік анализаторлары Нәтиже • Анықтау сезімталдығы: 0, 25 %0 зәр сынағына (1) және қан сынамасына (2)

• Талдауды жүргізу үрдісі толық автоматтандырылған; • Қажетті реагенттер картриджде орналастырылған және ұзақ сақталынады; • Приборды күнделікті калибрлеу қажеттілігі жоқ; • Әртүлі режимде жұмыс істеп жеке үлгілерді зерттей алады.

Масс-спектральды детектирлеумен қосарланған хроматографиялық әдістер • Газды хроматография (ГХ) толтырылған немесе капиллярлы бағаналармен. • Жоғары әсерлі сұйықтық хрооматография (ЖӘСХ). • Масс-спектрометрия (МС) - хроматографиялық және басқа әдістермен қосарланған.

Термокаталитикалық әдістер • Әдістің негізі: шығарылған демдегі алкоголь буларын бір денеге сорындылап, сорылған алкоголь буын қайта шығарып сезімтал детектор элементінде жағып анықтау. • Бұл принцип ППС-1 (Спирт буын анықтайтын портативті прибор) приборы көмегімен шығарылған демдегі спирттің буын анықтауға негізделген.

• Прибордың құрылымы шығарылған демді қыздырып, сынама температурасын өкпе альвеолярындағы ауа температурасына сәйкестендіреді, дәлдікті жоғарылатады. • Прибордың калибровкасы ГС- 2 бақылау қоспасы генераторы ( генератор этанолдың белгілі концентрациясы бар булы спирт-ауа қоспасын дайындайды) көмегімен орындалады.

• ППС-1 приборы сапалық реакциялармен салыстырғанда сезімталдығы жоғарырақ. • ППС-1 приборы миедициналық алкоголь қолданғанына куәландыру үрдісіне пайдалану және аспаппен жұмыс істеу реті көрсетілген нұсқаунамамен қамтамасыз етілген.

• Алкогольдік мастануды сараптау тәжірибесінде жоғарыда келтірілген әдістер алдын-алалық сынаққа жатады. • ППС-1 аспабымен алынған сынақтың айғақтық маңызы бар деп алкогольге нәтиже теріс болғанда айтылады немесе алкогольге оң нәтиженің қосарланған клиникалық тексеру нәтижесінің сәйкес келгенінде ғана айғақтық маңызы бар.

Клиникалық диагностика. • Клиникалық сараптаманың мақсаты куәландырушының медико-биологиялық синдромдарын анықтауға арналған, яғни әр түрлі дәрежедегі мастанудың бірқатар белгілері мен симпотмдардының бар екендігіне негізделген. • Куәландыру қажетті зертханалық тестерді пайдаланып жан-жақты клиникалық зерттеу жүргізуге негізделген, сол себепті сараптаманы қажетті біліктілігі бар врач-нарколог жүргізуі керек.

I. Алкогольді мастанудың жеңіл дәрежесі • (мысалы, тұйықтық, жайбарақаттылық ашуланшылық, демонстративті реакциялар, эйфория, эмоциональды тұрақсыздық, зер салудың төмендеуі, еліктеушілік т. б. ); • вегето-сосудистық реакцияны күшейту (тері және шырышты қабат қызаруы, жоғары терлегіштік, тахикардия т. б. );

• Дене қимылдарының бұзылуы (жүріс- тұрыстың өзгеруі, бұрылыстарда теңселу, Ромберг бейнесінде тұрақсыздық, дәлдікті қажет ететін кейбір қыймылдарды орындаудың қыйындығы т. б); • Ауыздан алкоголь иісі шығады; • Алкогольге оң нәтижелі химиялық реакциялар. Қандағы алкоголь мөлшері 0, 5 - 1, 5 ‰ (ГСХ әдісі, 1976 ж. КСРО ).

II. Алкогольді мастанудың орта дәрежесі • психикалық іс-қимылдарының мөлшерден тыс ауытқуы : - іс-қимылдары қоғамдық нормаларды сақтау ережесін бұзады, - ситуацияны дұрыс бағаламайды, - психикалық тежелу, - агрессивті қозу немесе аутоагрессивті қимылдар және адекватты емес сөйлеу – түсініксіз сөйлеу, - эйфория, - дисфория, - ой жеткізу қабілеттерінің бұзылуы – шатып кету, - сезіну қабілеттерінің төмендеуі және баялауы т. б.

• вегето-сосудты (тамыр тіршілігінің) бұзылуы - тері беттері мен шырышты қабаттың қызаруы және сұрсізденуі, - демалу және пульс жиілеуі, , - артериальды қысымның ауытқулары, - тершеңдік, - сілекей тоқтамау, - қарашықтың кеңеюі, - солғын фотореакция;

• Қозғалыстық және нервті-бұлшық еттік өзгерістер (толық қанды дизартрия, жүріс- тұрыстағы тұрақсыздық, қозғалыс координациясының көрнекті бұзылуы, ауырсыну сезімінің және сіңір рефлекстерінің төмендеуі, горизонтальный нистагм); • Ауыздан алкоголь иісі шығады; • Алкогольге оң нәтижелі химиялық реакциялар. Қандағы алкоголь мөлшері 1, 5 - 2, 5 ‰ (ГСХ әдісі, 1976 ж. КСРО ).

III. Алкогольді мастанудың ауыр дәрежесі • Психикалық іс-қимылдарының ауыр бұзылулары: (ориентировка бұзылуы, қатты тежелу, ұйқышыдық, қоршағаан адамдармен байланысы төмен, сұрақ мәнісі түсінбеуі, қалай болса солай сөйлеу; • Тамыр-тіршілігінің жоғары бұзылуы (тахикардия, артериальды гипотония, демалысы қырылдаған, тері және шырышты қабаттар сұрсіздігі, тершеңдік, кейбір кезде еріксіз зәр жіберіп қою, қарашықтың жарыққа реакциясының әлсіздігі);

• Қозғалыстық және нервті-бұлшық еттік қыйын өзгерістері (өздігінен тұра алмауы, бағытталған іс-қимылдар орындай алмауы, сіңір рефлекстерінің басылуы, нистагм өзгерістері); • Ауыздан алкоголь иісі шығады; • Алкогольге оң нәтижелі химиялық реакциялар. Қандағы алкоголь мөлшері 2, 5 -3, 0 ‰ (ГСХ әдісі, 1976 ж. КСРО ).

IV. Алкогольді кома – ес-түссіздік • психикалы іс-қимылдар және жүрек-тамыр жүйелерінің белгілері жоқ (коллаптоидты жағдай, еріксіз зәр және нәжіс жібер, демалыстың бұзылуы); • Қиыындатылған нервті-бұлшық еттік бұзылыстар (бұлшық ет тонусының жылдам төмендеуі , ауырсыну, көз жанары және сіңірлік, рефлекстердің болмауы, гиперкинезия т. б. ); • алкогольдің қатты иісі; • қандағы алкоголь концентрациясы 3 -5 ‰

Как много дел считалось невозможными, Пока они не были осуществлены Плиний Старший Хроматография – заттар мен олардың бөлшектерін бір-бірімен араласпайтын және қозғалатын фазалардағы жылжу жылдамдығы негізінде ажыратуға болатын физика-химиялық әдіс.

Аналитикалық хроматография Analitical chromatography – қоспаларды сапалық талдауға қолданылатын және (немесе) қоспаның жеке компоненттерін сандық анықтауға қолданылатын хроматография әдісі.

Препаративті хроматография Preparative chromatography – қоспадан таза компоненттерін бөліп алуға қолда- нылатын немесе қоспаның фракциясын бөліп алуға бағытталған хроматография әдісі.

Негізгі терминдер және анықтамалар Элюент – (жылжымалы фаза) хроматографиялық бағана бойымен талданатын қоспаны жылжытуға арналғаан – еріткіш немес еріткіштер қоспасы.

Адсорбент (жылжымайтын фаза) – хроматографиялық бағананы толтыруға және ерітілген заттарды бойында ұстай алатын қатты зат.

• Бағана сыйымдылығы (нагрузка) – сынамадағы зат мөлшері • Элюат – хроматографиялық бағанадан щығатын ерітінді. • Хроматограмма – хроматографиялық үрдістің графиктік нәтижесі.

Хроматографиялық шың – хроматограммада заттың бағанадан шығу үрдісін, яғни детектор сигналының концентрацияға тәуелділігін көрсететін қисық.

«Ұшқыш улардың» газхроматографиялық талдауы

Газоадсорбционды хроматография (жылжымайтын фаза – қатты зат); - жылжымалы фаза – газ. - Газ-сұйықтық хроматография - (жылжымайтын фаза –бетін тұтқыр сұйықтық жапқан қатты зат );

Әдістің бағалылығы: • Күрделі қоспаларды жылдам – бірнеше минуттан 1 -2 сағатқа дейін; • Әсерлі әдіс , күрделі қоспаларды ажыратуды қамтамасыз ете алады; • Жоғары сезімталды әдіс – заттардың 10 -8 -до 10 -13 г дейін анықтай алады; • зат құрылымын бұзбайтын әдіс, -басқа физика -химиялық әдістермен жеңіл қосарлана алады. Мысалы, масс-спектрометриямен немесе ИК- Фурье-спектроскопиясымен;

• Сандық анықтау әдісі, қателігі 1 -5 %; Сынақ өткізуге бірнеше микролитр жеткілікті; • сенімді, салыстырмалы қарапайым және арзан әдіс.

Эдістің кемшіліктері • әдісті қолдану заттардың ұшуымен шектеледі; • әдісті термолабильды заттарға қолдануға келмейді; • препаративті жұмыс істеу шектелген; • Алынған нәтижеледің дұрыстығын қуаттайтын қосымша қондырғы қажет

Компоненттердің ажырауы • Газ фазасы ағымындағы заттың концентрационды аймағының жылжу және шайылу жылдамдығының жылжымайтын фазадағы жылдамдықпен салыстырғандағы айырмашылығына негізделген. • Айта кететін жағдай, ажыратылушы зат осы екі фазаның арасына таралғааны.

Газ - тасымалдаушы • төмен тұтқырлы болуы керек, • Тасымалданушы зат ағымын анықтаудың жоғарғы сезімталдығын қамтамасыз етуі, • Қол жеткілікті және арзан, • Бағананың материалдарына және зерттелетін заттарға инертті болуы керек, • Тасымалдаушы газы металл баллондарда қысым астында сақталады, • Жиі қолданатын және оттегіден тазартылған газдар: азот, сутегі, гелий, аргон.

Газ хроматографының блок-схемасы

1. Тасымалдаушы газды дайындайтын блок; 2. Газ ағымын реттеуші тетік- регулятор ; 3. баллон қысылған газбен толтырылған; 4. Газ шығынын есептеуші тетік; 5. сүзгі; 6. Сынаманы ендіруге қаажетті микрошприц; 7. буландырушы; 8. Хроматографиялық бағана; 9. термостат; 10. детектор; 11. Нәтижені жазу құралы; 12. Интегратор - талдаушы; 13. Цифрбасушы қондырғы.

Бағана – «хроматограф жүрегі» • Түтік бағана, ұзындығы 0, 5 -5 м және диаметрі 0, 2 -0, 6 см; • Бағана - түзу, U- бейнесінде немесе спиральды; • Бағана - дайындайтын материалдар - шыны, кварц, тотықпайтын болат, никель, мыс, полимерлер (жиірек тефлон). • Жылжымайтын фаза ретінде көмірсулар және олардың қоспалары (вазелин майы), ДМФА, күрделі эфирлер және полиэфирлер, полигликольдер және басқалар қолданылады.

Капиллярлы бағаналар • ұзындығы 10 -100 м; • диаметрі 0, 1 -1, 0 мм; • жылжымайтын фаза бағананың ішкі бетіне жағылған; • Талдауды жүргізудің жылдамдығын арттырады.

Сынаманы баағанаға ендіру әдісі Сынаманы ендіру жүйесі (инжектор, буландырушы, дозатор) ГХ 3 талап қанағаттандырылуы керек: • Хроматографиялыық шыңның жайылмауын қамтамасыз ету, шыңның компактылығы; • Сынама мөлшері үлгісін мейлінше дәл және үрдісті қайталағанда қатесіз ендіру; • Қоспаның сапалық және сандық құрамының дозалау кезінде өзгеріссіз болуы (шприцте немесе бағанада күйін өзгертпеуі –газ→ сұйық). • Жалғасы дәріс 7 а