Культура Беларускіх зямель у першай палове ХІХ стст

Культура Беларускіх зямель у першай палове ХІХ стст.

Асноўныя пытанні тэмы 1. Стан адукацыі ў Беларусі 2. Вышэйшыя навучальныя ўстановы 3. Развіццё этнаграфічных даследаванняў 4. Станаўленне новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы 5. Тэатр, музыка, выяўленчае мастацтва, архітэктура

Заданне на ўрок n Вызначце, якія фактары паўплывалі на развіццё беларускай культуры у першай палове ХІХ стст.

Асаблівасці развіцця культуры n n Фармуецца культура новага часу; Свецкі характар культуры; Пануючыя стылёвыя накірункі – класіцызм, сентыменталізм, рамантызм; Прыналежнасць культурных з’яў адначасова спадчыне некалькіх народаў

Стан адукацыі ў Беларусі Рэформа 1803 -1804 гг. Папячыцелем Віленскай навучальнай акругі стаў А. Чартарыйскі n усесаслоўны характар; n свецкі характар; n даступнасць пачатковай адукацыі n сістэмнасць(пераемнасць)навучання. n

Польская мова навучання Міністэрства народнай асветы (1802 г. ) Віленскі ўніверсітэт 1803 г. (вышэйшая адукацыя) гімназіі (сярэдняя адукацыя) павятовыя вучылішчы (няпоўная сярэдняя) прыходскія вучылішчы (пачатковая, рамёствы)

n n n n школы пры каталіцкіх і ўніяцкіх кляштрах; ланкастэрскія школы (школы ўзаемнага навучання), першая – 1819 г. у Гомелі гімназіі (1. Свіслач 1805 г. Віцебск, Магілёў, Гродна, Мінск, Жыровічы); езуіцкія калегіі (да 1820 г. існавалі ў Полацку, Віцебску, Оршы, Магілёве). Полацкая калегія (1581 г. ) з 1812 г. — Акадэмія. у 1823 г. па ўказу Аляксандра І жыхарам Беларусі было забаронена адпраўляць юнакоў для навучання ў замежныя універсітэты 1832 г – зачынены Віленскі універсітэт 1840 г. земляробчая школа. З 1848 г. - Горы. Горацкі земляробчы інстытут.

n n Кан. 20 -х гг. — паварот да рэакцыі. Статут 1828 г. — строга саслоўны прынцып навучання 1829 г. Беларуская навучальная акруга: руская мова навучання з 1836 г. — падрыхтоўка рускамоўных выкладчыкаў — Віцебская настаўніцкая семінарыя.

Развіццё этнаграфічных даследванняў n n n Я. Чачот. Зборнікі "Вясковых песень"; К. Тышкевіч — заснаваў у Лагойску музей старажытнасцей — 1842 г. ; Я. Тышкевіч у 1855 г. заснаваў Віленскі музей старажытнасцей. А. Кіркор- археолаг, этнограф, гісторык. Раскапаў каля 1000 курганаў П. Шпілеўскі "Падарожжа па Палессі і Беларускім краі", "Беларусь у характарыстычных апісаннях і фантастычных яе казках". П. Шафарык — этнаграфічная карта Цэнтр. і Усх. Еўропы. У беларускай мове адзначыў 15 уласцівых толькі ёй асаблівасцей.

n n П. Баброўскі - гісторык, этнограф. Даказваў адметнасць беларусаў Зан Тамаш вывучаў беларускі фальклор, стварыў мінералагічны музей. Нарбут Тэадор — беларускі гісторык і археолаг, аўтар праекта і ўдзельнік будаўніцтва Бабруйскай крэпасці. Напісаў "Гісторыю літоўскага народа" (у 9 т. ). Даленга-Хадакоўскі (Адам Чарноцкі)— славяназнавец, пачынальнік беларускай, польскай, рускай і ўкраінскай археалогіі, фалькларыстыкі, этнаграфіі і дыялектыкі.

Станаўленне новай беларускай літаратуры і беларускай мовы n n n n афіцыйна навука і ўрад адмаўлялі існаванне самастойнай беларускай мовы; яна заставалася па-за школай; яе ігнаравалі царква і касцёл; яе лічылі непаўнавартай (дыялектам расійскай ці польскай мовы), сацыяльна прыніжанай. аснова нац – культ. адраджэння – вусная народная творчасць існаванне двухмоўнай творчасці у літаратуры перапляталіся ідэі рамантызма і класіцызма

n n n n Ананімныя паэмы: "Энеіда навыварат“ (В. Равінскі ? ), "Тарас на Парнасе“ (К. Вераніцын ? ). 2 -х моўная творчасць — польская і беларуская мовы. А. Міцкевіч (1798 -1855) — "Пан Тадэвуш“, “Дзяды”, “Мешка, князь Наваградка”. “Геній памежжа двух культур” Я. Чачот — 6 зборнікаў "Вясковых песень", 30 беларускіх вершаў. Я. Баршчэўскі — першы зборнік беларускай фантастыкі, "Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях“ (“беларуская Адысея”), паэма "Рабункі мужыкоў". В. Дунін-Марцінкевіч (1807— 1884) — паэт, драматург. "Сялянка", "Вечарніцы", “Гапон” і інш. Першы класік беларускай літаратуры. П. Багрым — паэт сялянскага паходжання, сын прыгоннага каваля, каваль-віртуоз, аўтар верша "Зайграй, зайграй, хлопча малы".

Тэатр, музыка, выяўленчае мастацтва, архітэктура Т Э А Т Р Прыгонны: n Зорыча ў Шклове, Чарнышова ў Чачэрску і Магілёве, Тышкевіча ў Свіслачы, Радзівілаў у Нясвіжы, Агінскіх у Слоніме (“Сядзіба музаў”), Сапегаў у Ружанах, Тызенгаўза ў Гродне n маёнтак Залессе на Смаргоншчыне, які належыў Міхалу Клеафасу Агінскаму называлі “Паўночнымі Афінамі”.

Музыка § § § § 1841 г. — аперэта па п’есе В. Дуніна-Марцінкевіча “Рэкруцкі яўрэйскі набор” (музыка С. Манюшкі і К. Кжыжаноўскага). 1852 г. — першая беларуская опера “Сялянка” (муз. С. Манюшкі, на лібрэта В. Дуніна. Марцінкевіча). 1847 г. — опера С. Манюшкі "Галька" А. Абрамовіч — муз. паэма "Беларускае вяселле", "Дзеванька", "Гарэліца", Д. і В. Стафановічы — піяністы, дырыжоры, педагогі. Міхал Клеафас Агінскі (1765 -1833) — беларускі і польскі кампазітар. Паланэз "Развітанне з Радзімай". С. Манюшка (1819 -1872). Аперэты "Рэкруцкі набор", "Латарэя", драма "Каспар Хаўзер", опера "Сялянка" (1852).

Ж Ы В А П І С (класіцызм + рамантызм) n n n В. Дмахоўскі - аўтар рамантычных пейзажаў "Возера Свіцязь", "Замак і вежа ў Троках", "Вуліца ў Вільні". Н. Орда — мастак-графік. І. Аляшкевіч — партрэтыст і майстар гістарычнай кампазіцыі. Партрэты Л. Сапегі, М. Радзівіла, А. Чартарыйскага, А. Міцкевіча і інш. В. Ваньковіч — майстар гістарычнага жанру, прадстаўнік рамантызму. Аўтар карцін "Напалеон каля вогнішча", "А. Міцкевіч на скале Аюдаг", шэрага партрэтаў. Я. Дамель — майстар гістарычнага жанру. Напісаў карціны: "Смерць князя Панятоўскага", "Хрышчэнне славян", "Вызваленне Т. Касцюшкі з цямніцы. І. Хруцкі - працаваў у жанрах нацюрморта, інтэр'ера, пейзажа. Аўтар карцін “Кветкі і садавіна”, “Грыбы і агуркі", "Партрэт невядомай", "Партрэт жонкі", "Сямейны партрэт", "Партрэт хлопчыка ў саламяным капелюшы" і інш.

Напалеон Орда

“Жаночы партрэт Іван Хруцкі з кветкамі і садавінай” “Дзічына, агародніна і грыбы”

АРХІТЭКТУРА (класіцызм) n n n n Інтэнсіўная гарадская забудова Петрапаўлаўскі сабор (Гомель)- самая значная пабудова ў стылі класіцызм. Палац-сядзіба Румянцава ў Гомелі. Панскія палацы ў вёсках Жылічы (Бабруйшчына) і Сноў (Нясвіжшчына). Мамайскі і Мосарскі касцёлы (Глыбоцкі раён). Іосіфаўскі касцёл (Ліда). Дубойская царква (Пінскі р-н).

Гомель. Петрапаўлаўскі сабор (1809 -1819 гг. )

Мосар (Глыбоцкі раён) Касцёл св. Ганны (кан. 18 ст)

Гомель. Палац Румянцавых і Паскевічаў (1785— 93 гг. )

Сноў (Нясвіжскі раён) Палац Рдултоўскіх

Дубой (Пінскі раён) Царква Ражаства Багародзіцы 1811 г.

Адкажы на пытанні 1. 2. 3. 4. Чым было абумоўлена правядзенне рэформ у галіне адукацыі ў Расійскай імперыі напрыканцы 18 – першай палове 19 ст? Якія стылі вызначалі развіццё выяўленчага мастацтва Беларусі? Назавіце найбольш вядомых мастакоў. Вызначце асаблівасці развіцця беларускай літаратуры гэтага перыяду. Вылучце тыповыя прыёмы архітэктуры класіцызму, выкарыстаныя пры пабудове Петрапаўлаўскага сабора ў Гомелі.