Корпорациялардың негізгі капиталы Айналымнан тыс активтер —

Корпорациялардың негізгі капиталы • Айналымнан тыс активтер - өндірістік циклге қатыспайтын яғни формасын тауардан ақшаға ауыстырмайтын активтер. • Айналымнан тыс активтерге келесілер кіреді: 1. Материалдық емес активтер. 2. Негізгі құралдар. 3. Ұзақ мерзімді қаржылық салымдар. Негізгі капитал елдің материалдық базасын, өндірістің техникалық деңгейін сипаттайды және ұлттық байлықтың маңызды бөлігі болып табылады. Негізгі қорларға өнім өндіру, жұмыс істеп немесе қызмет көрсету кезінде еңбек құралдары ретінде пайдаланылатын немесе 12 айдан асатын мерзімде кәсіпорын қажеттіліктері үшін пайдаланылатын материалдық құндылықтар.

• Негізгі капиталға тура инвеститцияны қаржыландыру қайнар көздері мен формалары әдістері өндіріс процесінде және құрылыс ерекшеліктерінде қатысу сипатымен шарттасқан. • Қазіргі кезде тура инвеститцияларды инвестициялау келесілер есебінен жүзеге асырылады: 1. Меншікті қаржылық ресурстар мен шаруашылық тиістілік резервтер. 2. Қарыздың ақша қаражаттары. 3. Бағалы қағаздар коммисиясынан шетел және заңды тұлғалардың пайлық және басқа да сандарынан алынатын, тартылған ақша қаражаттары. 4. Орталық инвеститциялық қорлардан қайта тарату тәртібінде түсетін ақша қаражаттары. 5. Бюджеттен тыс қорлардың қаражаттары. 6. Қайтарымсыз негізде берілген әр түрлі деңгейде бюджеттен қаржы бөлу. 7. Шетел инвесторларының қаражаттары.

• Негізгі құралдардың қаржылық көрсеткіштері келесідей негізгі топтармен қарастырылады: • 1) негізгі қорлардың көлеміне, динамикасына және қозғалу. • 2) өндіріс және қайтарымдылық. • 3) негізгі құралдарды қолданудың тиімділігі. • 4) негізгі құралдардың эксплуатациясына кететін шығындардың тиімділігі. • 5) негізгі құралдардың инвестициясының тиімділігі.

• Амортизация негізгі қорлардың өндірістік қызметі барысында тозуын білдіреді. • Амортизация қорлардың құнының өндірілген өнімге аударылу процесі. • Амортизациялық аударымдарды белгілеу негізгі қорлардың қызмет етуінің нормативтік мерзімінің аяқталғанынан кейін өндіріске шығарылатын, қайта өндіріске натуралды формада қажетті ақша қаражаттарының жинақталуына байланысты. •

• Қазіргі таңдағы кәсіпорындарда айналымнан тыс активтердің құрамында ұзақ қолдану кезінде материалдық емес активтер пайда болуы. • Материалдық емес активтерге келесілер жатады: • 1. Бағдарламалық қамтамасыз ету. • 2. Патенттер. • 3. Лицензиялар. • 4. Гудвилл (фирма бағасы) • 5. Ноу-хау • 6. Саудалық маркілер • 7. Саудалық маркілер • 8. Өндірістік ақпаратты пайдалану бойынша құқықтар. • 9. Жерді және табиғат ресурстарын пайдалану құқықтары. • 10. Интеллектуалдық меншікке құқықтар және т. б

• Инвестициялық жобаның тиімділігін бағалаудың қарапайым әдістеріне келесілер жатады: • Келесі формуламен анықталатын салымның орнын толтыру мерзімі: • • Т=К/Р • • мұндағы; Т-салымның орнын толтыру мерзімі. • К- капиталды салымның сомасы. • Р- жылдық табыс мөлшері. • Бұл көрсеткіш шығындарды өтеуге қажетті жыл санын анықтайды.

• Капиталдың салымдарын рентабельділігі келесі формула бойынша табылады. • • R=P/k*100% • Мұндағы; R-капиталдың салымның рентабельділігі. • К- капиталды салымның сомасы. • Р- жылдық табыс мөлшері. • • Жобаның іске асырылу мерзімінің орташа рентабельділігі. • • Rорт=1/Корт*100% • Мұндағы; Rорт-капитал салымының орташа рентабельділігі. • Корт-жобаның іске асырылуы кезіндегі капитал салымының орташа мөлшері.

• 4. Жобаның і варианты бойынша келтірілген шығындар минимумы • • Z 1=Ci+Ei+Ki • Мұндағы; Z 1 -жобаның і варианты бойынша келтірілген шығындар; Ci-жобаның і варианты бойынша өнімнің өзіндік құны; Eiкапиталдық салымның тиімділігінің нормативі; Ki-жобаның і варианты бойынша капиталдың салым сомасы;

• Негізгі құралдарды тиімді пайдалану қысқа мерзім ішінде сол капитал салымында өнімнің қосымша санын алуды қамтамасыз етеді. • Негізгі құралды талдаудың негізгі мақсаттары: • Негізгі құралдардың құрамына және құрылымын, қозғалыс динамикасын оқу. • Негізгі құралдардың барлық жиынтығын пайдаланудың деңгейін және көрсеткіштер жүйесі негізінде жеке элементтерін анықтау және осы көрсеткіштерін өзгеру себептерін анықтау. • Негізгі құралдарды пайдалану деңгейінің өнімді өндіру және өткізу көлеміне әсер ету дәрежесін анықтау. • Кәсіпорынның өндірістік қуаттылығын пайдалану деңгейін анықтау. • Өнім өндірудің өндірістік қуаттылықпен негізгі қорларға өнім өндірудің негізделуі. • Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін жоғарлату резервтерін анықтау.

Корпорациялардың айналым капиталы • Ақшалай формадағы айналым құралдары айналым капиталын құрайды. Айналым капиталы- бұл кәсіпорынның ағымдағы активтерге салынған капиталының бөлімі. Ағымдағы активтер-кәсіпорын 1 жыл ішінде ұстайтын активтер. Жоспарлау, есептеу және сараптау тәжірибесінде айналым капиталы бірқатар белгілері бойынша жіктеледі.

Айналым капиталының топтастырылуы. № Белгісі Айналым капиталының түрлері. 1 Өндіріс процесіндегі 1. Өндірістік айналым қорлары функцияналдық ролі 2. Айналым капиталы 2 Бақылау, жоспарлау және басқару тәжірибесі. Айналым капиталының қалыптасу қайнар көздері Өтімділік дәрежесі. 3 4 1. Нормаланатын айналым қорлары. 2. Нормаланбайтын айналым қорлары 1. Меншікті айналым капиталы. 2. Қарыздық айналым капиталы. 1. Абсолютті өтімді құралдар. 2. Тез өтелетін қаражаттар. 3. Жай өтелетін қаражаттар.

1. Салымшы минималды тәуекелді айналым капиталы. 2. Төлем тәуекелді айналым капиталы. 3. Орташа тәуекелді айналым капиталы. 4. Жоғары тәуекелді айналым капиталы. 5 Капитал салымының тәуекел дәрежесі. 6 Бухгалтерлік есеп, 1. ТМҚ ға айналым құралдары. талдау және 2. Ақша қаражаттары. кәсіпорын 3. Есептеулер мен активтер балансында көрсетілуі. 7 Материалдықмүліктер мазмұны. 1. Еңбек құралдары (шикізат, материал, отын және тб. ) 2. Дайын өнім және тауар. 3. Ақша қаражаттар және есептегі қаражаттар.

• Айналым құралдарының қайнар көздері келесілерден тұрады: • Меншікті қайнар көздері. • Қарыздың қайнар көздері • Қосымша қайнар көздер. • Айналым құралдарының нормалау процесінде нормалар мен нормативтер көзделеді. Айналым құралдардың нормасы -ТМҚ ның қорының минималды көлеміне сәйкес келетін салыстырмалы мөлшері. • Айналым құралдарының нормативі-кәсіпорынның қызметін қамтамасыз ететін минималды қажетті сома. Меншікті айналым қорларының нормативі келесі негізгі көрсеткіштермен анықталады: • өнімді өндіру және сату көлемі. • өнімді өндіруге, сақтауға және сатуға кеткен шығындар. • ТМҚ жеке түрлері бойынша айналым құралдарының нормалары мен және күнмен көрсетілген шығындар.

• Айналым құралдарының жеке элементтерінің нормативін есептеудің жалпы формуласы: • • Нсэл=Оэл* Нэл/Тд • • Мұндағы: Нсэл-элемент бойынша меншік айналым құралдарының нормативі. • Оэл-берілген элемент бойынша кезеңдегі шығын немесе айналым. • Тд –күнмен белгіленген кезең ұзақтығы.

• Айналым құралдарының айналымдылығы- айналым құралдарын пайдалану қарқындылығын сипаттайтын салыстырмалы көрсеткіш. • Оны есептеу үшін корпорацияның айналым құралдарының орташа сомасын және өнімдерден түскен түсімдерді білу қажет. • Айналымдылық жалпы кәсіпорын бойынша өнімнің жұмыстық және қызмет көрсетудің жеке түрлерінде авансталған айналым құралдары бойынша есептеледі.

• Айналым құралдарының орташа сомасы былай есептелінеді: • Орташа арифметикалық 0=(01+02+. . . +012+013)/13 • Орташа хронологиялық 0=(01/2+0+. . . +0+013/2). • Айналым құралдарының айналымдылығы есептік кезкңдегі күндер санының есебіндегі айналым капиталының өнімді өткізуден түскен түсім қатынасына тең.

• Өндірістік қорлар - бұл өндірістік процесске жіберілуге дайын еңбек құралдары. • Өндірістік қорлар - бұл өнгдірістік айналым қорларының құрамдас бөлігі. • Өндірістік қорлардың құрамына шикізат, негізгі қосымша материалдар, жинақтаушы бұйымдар, ағымдық жөндеуге қажетті бөлшектері кіреді. • Айналым капиталының үнемдеу әдісінің бірі келесі жолдарымен материалдық-техникалық ресурстарды басқаруды жүзеге асыруды білдіреді. • Қажетті материалдарды стып алуды жоспарлау. • Қатаң өндірістік жүйені енгізу. • Қазіргі таңдағы қоймаларды пайдалану. • Сұраныста болжамдауды жүзеге асыру. • Дайын өнімді, шикізат және тб жылдам жеткізу.

• Кәсіпорынның ақша қаражаттары-бұл компанияның шаруашылық айналымдағы және оның коммерциялық қызметіне пайдаланылатын ақшалай формадағы жинақталған табыстар мен түсімдер. • Кәсіпорынның ақша қаражаттары- бұл тез жүзеге асырылатын бағалы қағаздармен ақшалай қаражаттары, ұлттық және шетел валютасының қаражаттарды білдіретін қажет активтерінің бір түрі.

• Компанияның қаржылық активтері мен қаржылық міндеттері үнемі айналыста болатын экономиканың басқа да қатысушыларының қаржылық активтерін және қаржылық міндеттемелерімен қосыла отырып қаржылық ағымды құрайды. • Компанияның ары қарайғы дамуына ақша қаражаттарын жинау оның қаржылық активтері мен міндеттемелерінің қозғалысының цикілін аяқтайды. • Капитал айналымдылығы мен өсуі келесілерге әсер етеді: • Айналым капиталын үнемдеу. • Өнім көлемінің өсуі. • Алынатын пайданың өсуі.

• Өнімді өндіруге және сатуға кеткен шығындардың мәні және құрылымы. • Компания кәсіпкерлік қызмет барысында қаржы жұмсайды. Тауарларды өткізу мен өндіру шығындары тауардың өзіндік құнының құрылымы және деңгейімен анықталады. • Өнімнің өзіндік құны – бұл өндіріс барысындағы табиғи ресурстарды, шикізаттарды, материалдарды, жанармайды, энергияны, негізгі қорларды еңбек ресурстарын сонымен бірге оны өндіру мен өткізудегі басқадай шығындарды пайдаланатын құндық баға.

• Экономикалық маңызы бойынша шығындар келесідей топтарға бөлінеді: • Кәсіпорынның өнім өндіруге және сатуға кеткен және т. б. шығындар. • салынытын салым шығындар. • Негізгі қорларға салынған салым шығындар. • Ағымдағы шығындар. • Операциялық шығындар. Шығындардың құрамы мен құрылымы өндірістің сипаты мен шарттарына, меншік түріне, еңбектің заттай материалдық және қаржы қатынастарына және т. б. байланыста болады.

• Өнімнің тауарлардың, жұмыстармен қызметтерінің нақты өзіндік құндарын құрайтын нақты шығындар: • 1. Өндірістік • 2. Басқару • 3. Қаржының сипаттағы шығыны • 4. Өнімді өткізуге байланысты шығындар • 5. Негізгі қорларды пайдалануға байланысты кететін шығындар • 6. Бөлек шығындар • 7. Өндірістік емес шығындардың бір бөлігі.

• Тауарлардың, жұмыстармен қызметтердің нақты өзіндік құнын құрайтын шығындарға төменгі баптар кіреді: • 1. Материалдық шығындар • 2. Еңбек ақыға кеткен шығындар • 3. Негізгі қорлардың амортизациясы • Әлеуметтік қорларға ақша бөлу • Басқа да шығындар. •

• Өндіріске және өнімді өткізуге кеткен шығындарды жоспарлау компанияның тиімді бағалық саясатын анықтау үшін қажет. • Шығындарды жоспарлау шарты- ауыспалы және тұрақты шығындарды бөлек түрде жоспарлау, әрі ең тиімді өндіріс қорын анықтау. • Ауыспалы шығындарды жоспарлау. • 1. Өнімнің түрі тұрақты болғанда. • • С=Н*В • • Мұндағы: С-ауыспалы шығындардың жоспарлайтын сомасы. • Н-бір өнімнің бірлігін шығаруға кеткен шығын нормасы. • В-өнімнің заттай түріндегі жоспарлы шығарылымы.

• 2. Өнімнің өзіндік құны туралы өткен кезеңдегі нақты мәліметтер бойынша. • • Сжос=Снақ*Вжос/Внақ • • Мұндағы: Сжос-ауыспалы шығындардың жоспарлы сомасы. • Снақ-есеп беру кезеңіндегі ауыспалы шығындардың нақты сомасы. • Вжос-ақша түріндегі өнім көлемінің жоспары • Внақ-өнім көлемінің, нақтылы шығарылымы.

• Тұрақты шығындарды жоспарлау келесі мәселелерді шешуі қажет: – тұрақты және ауыспалы шығыдардың орнын толтыруын жүзеге асатын, өнімді өндіру мен сатудың қажетті көлемін анықтау. – тұрақты шығындардың қажетті мөлшерін есептеу және оларды нақты өндірістік мүмкіндіктер мен салыстыру. • Өнім өндірудің аз көлемін анықтау үшін «Тиімділік табалдырылығы» деген көрсеткіш қолданылады да, одан арғы аз өнім өндіру тиімсіз болып саналады. • Өндіріске кеткен шығындар сметасыөнімнің өзіндік құнын жоспарлау және есептеу кезінде қолданылатын негізгі құрал.

• Тауарлық өндіріс бойынша шығындардың жоспары өнімді өткізуге кететін шығындар жоспарымен тығыз байланысты және келесі формула арқылы жүргізіледі. • • Зр=Онп+Стп-Окп • • Мұндағы: Зр-толық жоспарлы өзіндік құны бойынша өнімді өткізуге кеткен шығындар. • Онп-жоспарлы өнімнің басындағы нақты өзіндік құны бойынша дайын өткізілмеген өнімнің қалдығы. • Окп-жоспарланған өзіндік құн бойынша өткізілмеген дайын өнімнің қалдығы.

Корпорациялар табысының құралуы, бөлінуі және қолдану тиімділігі • 1. Кәсіпкерліктің даму кезіндегі табыстардың ролі. • Табыс экономикалық категория ретінде кәсіпкерлік қызметі барысындағы материалдық өндіріс сферасында пайда болған таза табысты көрсетеді. • Шаруашылық субъектілерінің өндірістік қызметі мен өндірістік факторларының бірігу нәтижесі болып тұтынушыға тауарды өткізу шартындағы тауар өндірілген өнім табылады. •

• 2. Табыс қызметтері. • Табыс нарықтық қатынастардың маңызды категориясы ретінде белгілі қызметтерді атқарады. • 1. Қаржылық нәтижесінің көрсетілуі. • 2. Ынталандырушы қызмет. • 3. Фискалды қызмет атқарады.

• 3. Корпорацияның жалпы жиынтық табысы, оның құрамы мен құрылымы. • Табыс - бұл есепті кезеңдегі активтердің көбею немесе міндеттемелердің азаюы. • Корпорацияның жалпы жиынтық табысы - бұл кәсіпорынның қаржылық- шаруашылық қызметінің жалпы жиынтық табысы. • Жиынтық табыс негізгі және негізгі емес қызметтен түскен табыстардан тұрады. • Негізгі қызметтен табыс өнімді өткізуден түскен табысалынған өткізілген өнімнің өзіндік құнынан алынған кезең шығындары.

• Өнімді өткізуден табыс - бұл кәсіпорынның меншікті қаражаттарының қалыптасуының негізгі қайнар көзі. • Кәсіпорынның қызметі нәтижесінде 3 негізгі бағыт бойынша қалыптасады. • 1. негізгі • 2. инвестициялық • 3. қаржылық. • Өнімді өткізуден түскен жоспарлы түсімін анықтаудың 2 әдіс: • 1. Кепілдендірілген сұранысқа негізделген тура есептеу әдісімен есептеледі: • • В=Р*Ц • Мұндағы, В-өнімді өткізуден түскен түсім. • Р- сәйкестірілген өткізумен тауардың көлемі • Ц- өткізілген өнім бірлігінің бағасы.

• 2. Шығыс және кіріс қалдықтарының түзетілетін өткізілетін өнім көлемі негізі болып табылатын есептік әдіс. • • В=Он+Т-Ок • • Мұндағы, Он Ок жоспарлы кезеңнің басындағы және аяғындағы өткізілмеген дайын өнімнің қалдығы. • Т-жоспарлы кезеңде шығаруға арналған тауарлық өнім.

• Табысты жоспарлау - қаржылық жоспарлаудың құрамдас бөлігі. Ол кәсіпорын қызметінің барлық түрлері бойынша жеке жүргізіледі. • Жоспарлау көлемі - бұл баланстық пайданың элементі. • Жоспарлау әдістеріне келесілер жатады: • 1. Excel, Acsecc бағдарламалары негізінде қаржылық жоспарлаудың бақылау-жоспарлылық әдісі. • 2. Тура есептеу әдісі-оның негізінде өнімді өткізуден және шығарудан түскен пайданың ассортиментінің есебі жатыр. • 3. Пайданы жоспарлаудың аналитикалық әдісі, баға инфляциясымен өзіндік құны жоқ кезде қолданылады. • 4. Табысты жоспарлауда кеңінен қолданылатын операциялық тетікке әсер ету әдісі. • Пайда өсімінің келесі фактарлары бар: • 1. Шығындарды төмендету, бюджеттендіру принципі негізінде жауапкершілік орталығымен басқарушылық есепті пайдаланады. • 2. Шығарылатын өнімнің ассортиментін және құрамын жаңарту.

• Тәжірибеде келесі анықтамалар қолданылады: Жалпы табыс, баланстық табыс, таза табыс, кәсіпорын қолында қалатын табыс және т. б. • Балансық табыс-бұл өнімді өткізуден түскен, қаржылық қызметтен және жүзеге асырылмаған операциялар бойынша шығындар сомасына азайтылған операциялардан түскен жиынтық табыс. • Бухгалтерлік балансық валютасының жылдық есеп берушілігіне келесілер жатады: • Жабылмаған шығын немесе есептік жылдағы бөлінбеген пайда. • Жиынтық табыс-бүл өнімді негізгі қорларды және кәсіпорынның басқа да мүліктерін өткізуден түскен табысқа жүзеге асырылмаған операциялардан түскен табыс қосылғандағы сома. • Өнімді өткізуден түскен табыс сату бағасы бойынша жанама салықтарсыз тауарды өткізуден түскен түсіммен өнімнің өзіндік құнына қосылатын өндіріске және өткізуге кеткен шығындар арасындағы айырма ретінде анықталады.

• Кәсіпорынның таза табысы балансық пайдамен салық сомасы арасындағы айырма ретінде анықталады. • Ірілету әдісі бойынша өнімді өткізуден табысты есептеу үшін универсалды форманы пайдаланылады. • Ркр=Он+Тпр-Ок • Мұндағы, Ркр – екі бағамен есептелген, өткізілген тауардың көлемі: толық өзіндік құн және сату бағасы бойынша. Он. Ок- екі бағамен есептелген жоспарланған кезең басындағы және алған заемдағы дайын өнім қалдықтары. Тпр-екі бағамен есептелген тауарлық өнімнің шығарылу көлемі. • Пайданы тарту мен тарату қатынастарының жалпы сомасын негізгі құрамдас бөлігі болып табылады.

Пайданы тарату мәні бойынша 3 бағытта қарастыруға болады Баланстық пайда Бюджет Кәсіпорын Салық салу Қорлар Жинақтау Қорл Тұт ану ыну Меншік иелері Дивидентт ер төлеу

Корпорацияның меншікті капиталы • Компанияның меншікті капиталы-корпорацияның сыртқы міндеттемелерінің сомасымен актив сомасы арасындағы айырма. • Меншікті капитал келесілерге бөлінеді: • 1. Тұрақты • 2. Ауыспалы. • Компанияның меншікті капиталының тұрақты бөлігі жарғылық капиталдан тұрады. • Меншікті капиталының ауыспалы бөлігі комапияның қызметінің қаржылық нәтижесіне байланысты. Оның есебінен резервтік капитал, қосымша капитал, бөлінбеген пайда.

• Жарғылық қор компанияның меншікті қаражатының алғашқы қайнар көзі ретінде. • Кәсіпорынның жарғылық капиталы- алғашқы қызметті қамтамасыз ету үшін қайта құрылған кәсіпорынның құралдарының сомасы; • Қайта құрылған кәсіпорынның алғашқы жарғылық базасы. • Жарғылық қор акцияны орналастыру немесе сату, капиталдың меншікті салымдар, мемлекеттік қаражаттар есебінен құрылады. • Халықтық АҚ жарғылық капиталының минималды мөлшері 1 млн. Айлық есептің көрсеткішін құрайды. • АҚ жарғылық қорының минималды мөлшері 50 мың айлық есептік көрсеткішті құрайды.

• Компанияның жинақтау қоры, тұтыну қоры, резервтік қоры. • Экономикалық жағынан резервтер мен бөлінбеген пайда сомасын жинақталған таза табыстың саласы ретінде қарастыруға болады. • Жинақтау қоры-компанияның өндірістік дамуына арналған ақша қаражаттарының жиынтығы. • Тұтыну қоры әлеуметтік шараларды өткізуге арналады.

Корпорацияны қаржыландырудың қарыздық көздері • Ұзақ мерзімді қаржылық салымдар-басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталындағы үлестік қатысу шығындары. • Ұзақ мерзімді қаржылық салымдарды тарту мен пайдаланудың негізгі мақсаты құралдармен материалдық емес активтердің жай және кеңейтілген өндірісін жүзеге асыру болып табылады.

• Ұзақ мерзімді қарыздық құралдарға 1. коммерциялық банктердің ұзақ мерзімді ссудалары, 2. қаржылық лизинг негізінде алынған негізгі құралдар, 3. ипотекалық несиелер, 4. инвестициялық салықтық несие. 5. Ұзақ мерзімді банктік ссудалар-ұзартылған мерзіміне көптеген соманы талап ететін, ұзақ мерзімді пайдалануға күрделі қымбат құралға тапсырыс. • Компанияны қаржыландырудың қысқа мерзімді қайнар көздеріне 1 жылдан 12 ай мерзімінде алынған ақша қаражаттары.