Karizmatik Liderlik Recep Birkan Neşat Hacıibrahimoğlu

Karizmatik Liderlik Recep Birkan – Neşat Hacıibrahimoğlu

11 -2 Tarihçesi ve Tanımı Karizma, Eski Yunan uygarlığına kadar uzanan bir geçmişe sahiptir ve Eski Yunanca’da “ilahi ilham yeteneği” veya “ilahi hediye” anlamına gelmektedir (Yukl, p. 317; Larsson and Rönnmark, 1996, p. 33). Bu kavram,

11 -3 Tarihçesi ve tanımı Eski Yunan felsefesinde hediye veya bağış anlamında kullanılan “gift” kelimesinden türemiştir. Karizma ile ilgili tartışmalar Plato gibi antik çağ filozofları tarafından başlatılmıştır. Hıristiyanların kutsal kitabı olan İncil'de de zikredilen bir kavramdır (Luthans, 1992, p. 283).

Tarihçesi ve tanım 114 Ancak Hıristiyanlık inancındaki genel kullanımı ilahi güç tarafından birilerine verilmiş bir takım olağanüstü güçler örneğin; kehanet, gaipten haber verme, üfürükçülük yada hastalara şifa verme gibi alanlarda olmuştur (Kılınç, www. merih. net)

Karizmatik yaklaşımın temelini oluşturan karizma kavramı, 1980’li yıllara kadar politik, sosyal ve dini liderlik açısından ele alınmıştır (Yukl, 1994: 317). 11 -5 Karizma kelimesi, başlangıçta, Antik Yunan’daki hediye “gift” anlamında kullanılmış; daha sonraki yıllarda “Hıristiyan Kilisesi tarafından Tanrı vergisi, iyileştirme veya kehanette bulunma gibi Tanrı’dan gelen hediye anlamında olağanüstü davranış” olarak tanımlanmıştır.

Dünyevi işlere ve liderliğe uyarlanması ise Alman sosyolog Max Weber tarafından yapılmış (Akt; Conger ve Ark. , 1997: 291) ve 1980’li yıllardan sonra sistem yaklaşımının da benimsenmesiyle birlikte, liderin, küçük grup yerine büyük grupları etkilediği yaklaşımının kabulüyle, örgütsel alanda kullanılmaya başlanmıştır (Kılınç, 2008). Öyle ki, Bass (1985), bu yıllarda pek çok karizmatik liderin, örgütsel ortamda potansiyel olarak var olacağını, daha da ötesi örgütsel başarı için karizmatik liderliğin gerekli olacağını öngörmüştür. 11 -6

Karizmatik Liderlik 11 -7 Takipçiler belli davranışlar görünce kahraman liderlik yeteneklerini atıf ermesi: Vizyon Kişisel risk alma Takipçilerine karşı duyarlılık Olağanüstü davranışalar (Conger and Kanungo, 1998)

Karizmatik Liderler: Doğar mı yoksa Yapılır mı? 11 -8 Karizma kısmen jenetiğe bağlı ve kısmen de eğitim ve deneyime. Karizma şöyle oluşturulabilir: Karizma havasını oluşturma (Richardson and Thayer, 1993) İyimser olma Tutkuyla hevesli olma Sadece lafta değil, işte de olması Başkalarını içeri çekebilme – başkalarına ilham verme Duygulara dokunma – başkalarının potansiyellerini açığa çıkartma

Karizmatik Liderler Nasıl Takipçilerini Erkilerler? (Shamir et al. , 1993) Çekici bir vizyon göstermek ve söylemek Yeni değerler dizisini haber vermek O değerlere doğru davranışları modelleme Dramatik davranışı gösterme

Karizma ve Durumsal Bağlılık 11 -10 Karizma yüksek performans ve memnuniyetle çok güçlü bağı vardır (Hoogh et al. , 2004) En iyi: Çevrede belirsizlik ve stres varken (House, 1976; House and Aditya, 1997) Ideoloji karışmışsa (Pastor et al. , 2007) kullanılır Genelde üst seviye yöneticilerle ilgilidir Eğer bir kriz durumu vrsa insanlar karizmayı en çok anlarlar

Karizmatik Liderliğin Potansiyel Karanlık Tarafı 11 -11 Kurumsal kaynakları kendi kişisel çıkarlarına kullanmak Şirketleri kendi imajina göre yapılandırma Kurumsal hedeflerin üstünen kişisel çıkar ve kişisel hedeflerin geçmesi (Tosi, 2004)

Karizmatik liderler demokratik bir yaşam felsefesine ters düşerler. Ama gene de zaman ortaya çıkıyorlar. Robert Tucker karizmatik liderlerin oluşumunu şöyle özetlemiştir: Karizmatik lider ekonomik, sosyal, politik ya da dinsel gerilim anlarında öne fırlar. Yerleşik değerler sorgulandığında ya da reddedildiğinde, geçmiş geleneklerden hoşnutsuzluk acı verici bir hal aldığında, işleri yapmanın alışılmış yollan iflas ettiğinde, radikal değişim arzusu doğduğunda ya da bir felaket tehdidi olduğunda belirir. 11 -12

11 - 13 Cezbedici bir manyetizma ve aşırı bir kendine güven duygusu karizmatik lider için başlıc önkoşullardır. Bunlar ona izleyicilerini kelimenin gerçek anlamında büyüleme olanağı verir; öyle ki, önerdiği belli düşünce ve davranışlarla ilgili kimi kuşkuları bile olsa, izleyiciler ona tutkuyla bağlanır, körüne itaat eder ve muazzam bir coşku duyar, Karizmatik lider mevcut durumdan kurtuluş vaadini taşıyan ilahi bir mesaj ve program getirdiği düşünülebilmektedir.

Karizmatik lider ahlaken iyi ya da kötü olabileceği gibi, sadece bir hayalperest ya da inatçı bir pragmatist de olabilir. 11 -14 Gerçekte kişiliği her iki unsurun bileşiminden oluşabilir. Eğer karizmatik liderlik ahlaken değerli amaçlar için kullanılabilirse, bunda kötü olan nedir? Bir kere, izleyiciler, o vazgeçilemez diye nitelendirilen kişiye aşırı bağımlı bir hale getirilmektedir.

Bass’a göre (1985: 34) karizma; örgütsel ortamdaki doğru bir liderden, sıradan yöneticiyi ayıran bir unsurdur. Öyle ki bu durumda lider, astlarından yoğun hisleri kendi üzerine çekmekte ve izleyenleri, liderleriyle özdeşleşmektedirler 11 -15 Karizmaya ikinci yaklaşım, psikolojik temele dayalı neo-karizmatik liderlik yaklaşımlarıdır.

Bu yaklaşımlar, liderin kişisel özelliklerine, izleyenleri hem etkilemesine ve hem de onlar tarafından etkileniyor olmasına dayalı olan yaklaşımlardır (Jacobsen ve House, 2001: 76). 11 -16 Bunlardan biri House’un yaklaşımıdır. Bu teoriye göre, karizmatik liderler, yüksek düzeyde kendine güvenen, sözel olmayan iletişimi kullanan, vizyonu açık bir şekilde ifade eden, ihtiyaç duyulan etki veya güce sahip olan bireylerdir (House, 1992: 9).

11 -17

11 -18