İYİ TARIM UYGULAMALARI SUNUM PLANI

İYİ TARIM UYGULAMALARI

SUNUM PLANI • • • Tarım ve Gıda Sektörünün Önemi Dünya Tarım ve Gıda Sektöründeki Gelişmeler Tarımda Yapısal Değişim ve Dönüşüm (2002– 2009) Türkiye Tarım ve Gıda Sektöründeki Durum İyi Tarım Uygulamaları (İTU) Dünyada İTU Yaklaşımları (FAO, ABD ve AB) Uluslar arası Standartlar (DTÖ Engelleri) Eurepgap=Globalgap Kontrol ve Sertifikasyon Ülkemiz Mevzuatı ve Organizasyon Şeması İTU’da Swot Analizi (Politikalar, Güçlü yanlar, Zayıf yanlar, Fırsatlar, Hedefler) Sonuç (Amaç)

ÖNEMİ • Stratejik, ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan büyük öneme sahip olan tarım, günümüzde ülkeler için sınırlar ötesi bir nitelik kazanmış, tarımsal üretimde kendine yeterli olma kaygısı yerini, dünya için üretim ve pazarlama yaklaşımına bırakmıştır. Dünyada temel tarım ürünlerinde üretim, tüketim ve ticaret dengeleri hızla değişmektedir. • Sektörde rekabetçilik ve sürdürülebilirlik ön plana çıkan kavramlar haline gelirken, küresel iklim değişikliği, gıda fiyatlarındaki artış, artan nüfus baskısı ve uluslararası organizasyonların etkinliğinin artması sektöre yön veren temel dinamikler olmaktadır.

• Bu süreçte; tarımda kırsal kalkınmayı gerçekleştirmek, tarımsal geliri istikrarlı bir şekilde artırmak hayat standardını yükseltmek, kaynakların daha etkin, ekonomik ve verimli kullanılmasına imkan sağlamak ve en önemlisi dünyada 1 milyar insanın kronik açlıkla karşıya olduğu bir çağda tarım ülkemiz içinde önemini artırmaktadır. • Günümüzde tarım, sadece toprakta ve pazardaki süreçler ve araçlarla yönetilemeyecek kadar büyük ve önemli bir sektör haline gelmiştir.

DÜNYADA TEMEL TARIM ÜRÜNLERİNDE ÜRETİM, TÜKETİM VE TİCARET DENGELERİ DEĞİŞMEKTEDİR • PETROL FİYATLARI • 5 yılda 5 kattan fazla artarak 18 ABD dolarından 100 ABD dolarına yükselmiştir. • ENERJİ TARIMI • KÜRESEL ISINMA • • • Dünya hububatının 100 milyon ton’u biyoyakıt için kullanılmaktadır. 1850 yılından beri kaydedilen en sıcak 11 yıl son 12 yılda yaşandı. (Uluslararası İklim Değişikliği Paneli, IPCC-2009) ÇİN ve HİNDİSTAN GİBİ ÜLKELERDE • • FİNANSAL PİYASALARDAKİ DALGALANMALAR • • Artan nüfus Artan gelir Değişen tüketim alışkanlıkları Fonların emtia piyasalarına yönelmesi HAYVANCILIK ÜRÜNLERİNE TALEBİN ARTMASI • Yemde kullanılan hububat talebini artırmaktadır. SONUÇ OLARAK; Tarımın küresel sorunu GIDA GÜVENLİĞİ VE GÜVENCESİ

Gıda Güvenliği ve Güvencesi • Gıda Güvenliği • Büyümeye • Yeşil Dayalı Kalkınma. Devrim • • Gıda Güvencesi 19. 03. 2018 İTU KONTROLÖR EĞİTİMİ- ANKARA 6

DÜNYA GIDA SEKTÖRÜNDE BU GELİŞMELERİN YANSIMALARI • Dünya gıda fiyatları son 3 yılda % 83 artmıştır. • 2009 yılında gelişmekte olan ülkelerin gıda faturası % 25 artmıştır. • Dünya buğday fiyatları son 28 yılın en yüksek seviyesine ulaşmıştır. • Uluslar arası borsa fonları gıda ürünlerine yönelmektedir. • Gıda fiyatlarındaki artış serbest piyasa ekonomisini olumsuz etkilemektedir. • Gıda fiyat artışları 30’dan fazla ülkede kitlesel tepkilere neden olmuştur. • Dünya gıda fiyatlarının 2015 yılına kadar artış göstermesi beklenmektedir. Kaynak; Dünya Bankası, 2009; Birleşmiş Milletler, 2009; FAO, 2009

DÜNYA GIDA SEKTÖRÜ DÜNYA ÜRETİM (Milyon Ton) Buğday Mısır Çeltik Arpa 2007 593 699 627 140 2009 604 768 634 135 Değişim (%) 2 10 1 artmış, - 4 azalmıştır. DÜNYA FİYAT (2008 Mayıs – 2009 Mart) Ekmeklik buğday Makarnalık buğday Arpa Mısır Pirinç % % % 100 142 57 50 100 artmıştır. Kaynak; Uluslar arası Hububat Konseyi, 2009; TMO, 2009

TARIMDA YAPISAL DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM 2002 - 2009 TEMEL GÖSTERGELER NÜFUS 2002 TÜRKİYE TARIM 2009 TARIMIN PAYI (%) TÜRKİYE TARIMIN PAYI (%) 69, 3 23, 7 34, 2 72, 5 17, 7 24, 4 21, 3 7, 4 34, 9 21, 6 6, 1 28, 2 (Milyar $) 181, 6 12, 0 618, 8 52, 5 8, 5 Kişi Başına Gelir ($) 3. 326 21, 8 * 1. 000 30, 1 9. 333 2. 870 26, 1 36. 059 4, 052 11, 2 102, 2 11, 768 10, 1 51. 554 3, 995 7, 7 170, 0 9, 813 5, 8 (Milyon) İSTİHDAM GSYİH İHRACAT (Milyon) (Milyar $) İTHALAT* (Milyar $) Kaynak: TUİK, 2009

TÜRKİYE TARIM VE GIDA SEKTÖRÜNDEKİ DURUM • Tarım sektörü, son 6 yılın 5’inde pozitif büyüme göstererek uzun yıllardır görülmeyen bir büyüme trendi yakalamıştır. • Tarım, yıllarca süren kuraklığa rağmen; 2008 Yılında %4, 3 ve 2009 Yılında %3, 5 büyüme oranı ile küresel mali krizden en az etkilenen ve krizin etkilerini hafifleten bir sektör olmuştur. • Tarımsal büyümenin, genel büyümeden daha yüksek bir oranda gerçekleşmesi, tarımın genel büyümedeki kayıpları azaltması, tarım sektörünü diğer sektör yatırımcıları için de cazip hale getirmiştir. • Dünyanın 8. büyük tarımsal ekonomisi olmuştur. • Yine dünyada 20’den fazla ürünün üretiminde ilk 5’te yer almaktadır. • Türk Tarım Sektörü; 1. 530 farklı tarımsal ürünü 177 ülkeye ihraç etmesiyle dünya tarımında söz sahibi, küresel ölçekte rekabet edebilecek bir sektör konumuna gelmiştir.

İyi Tarım Uygulamaları ü Çevreye duyarlı, ü İnsan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen, ü Doğal kaynakları korumayı hedefleyen, ü İzlenebilirlik ve gıda güvenliğini sağlayan • Bunun sonucunda sosyal olarak yaşanabilir, ekonomik açıdan karlı ve sürdürülebilir bir tarımsal üretim amaçlanmaktadır. 19. 03. 2018 11

İyi Tarım Uygulamaları Nasıl Oluşmuştur? Dünyada yakın geçmişte yaşanmış toplum sağlığını tehdit eden, gıda maddelerinin güvenliğine ilişkin sorunlar İYİ TARIM UYGULAMALARI’nın oluşumunu gündeme getirmiştir. Bu sorunlara örnek olarak deli dana hastalığı, yumurtalarda rastlanan dioksin, armutlarda rastlanan klormekuadin ve çilekte bulunmuş siprodinil verilebilir ve bu örnekleri çoğaltılabiliriz. TÜGEM-ANKARA 12

• MEYVE VE SEBZEDE ZEHİR UYARISI • Kanser korkusu: Testler gıdalardaki toksik maddeleri TÜGEM-ANKARA ortaya çıkardı 13

• PESTİSİT RAPORU: UTANÇ LİSTESİNDEKİ MARKETLER TÜGEM-ANKARA 14

• MARKET RAFLARINDA KİMYASAL DEHŞETİ TÜGEM-ANKARA 15

• EN ÇOK PESTİSİT M&S VE SOMERFIELD’DA TÜGEM-ANKARA 16

• M&S GIDADAKİ KALINTI TABLOSUNDA EN ÜSTTE • SEBZELERİMİZDE PESTİSİT TEHLİKESİ • M&S MEYVELERİ KİMYASALLAR YÖNÜNDEN EN KÖTÜ TÜGEM-ANKARA 17

• M&S MEYVE VE SEBZEDEKİ KALINTI KONUSUNDA EN KÖTÜ TÜGEM-ANKARA 18

!! ! le s in n • TARIM İLAÇLARINA DİKKAT ! • Topraklarımız ? mu • Kirleniyor! osu dep ehir Z ını • Aşırı zirai ilaç kullanımı mi? lığ r ! ek • kansere neden oluyor ! ağ yo • Çil ız s • Doğal Denge e B • Bozuluyor ! lı • HATALI • Uygulamalar lık ağ S • Neden? • • S in nmü ım • Bil • k ularım ar inç cin şü l arı • yü • İHRAÇ EDİLEN siz k ti ştı. ıza k ak • Halkımız temiz meyve zünde kemya dü im. . !! pry • BİBERLER ü si se sa • • m to asal gü • GERİ DÖNDÜ ! T ni. T ebzel l gübr • yiyemeyecek mi? e bre • k em erin tade kullan il r ! ı ka ı iz on yo lma mı to dı. . zy lu. o o • Zirai ilaç mı? pr r b ak • E ay • Toprak • Kanserojen mi? larımızı • Tarım ilaçları ka • koruyalım • Kontrolsüz gübre kullanımı 19. 03. 2018 lm • Kontrol altına alınmalı ad 19 ı !

Tarımsal Üretim Sistemi üEntegre Ürün Yönetimi, üEntegre Mücadele, üGıda Hijyeni, üİzlenebilirlik, üKalite • İTU • Sosyal açıdan yaşanabilir, ekonomik açıdan karlı-verimli, insan , hayvan ve çevre sağlığını koruyan bir tarım 19. 03. 2018 20

Dünya’da İTU Yaklaşımları 1 -Kamu Tarafından Talep Edilen Uygulamalar -Çapraz Uyum AB) -Ekolojik Performans (İsviçre) 2 -Üretici Örgütleri Nezdinde Uygulamalar -COLE-EU-ACP Horticultural Trade Association -LEAF 3 -Perakendeciler ve İthalatçılar Nezdinde Uygulamalar -BRC -EUREPGAP (GLOBALGAP) -SQF 19. 03. 2018 21

FAO İTU Kriterleri 1. Toprak, 7. Hayvan Refahı, 2. Su, 8. Hasat, Çiftlik İçi İşleme ve Depolama, 3. Bitkisel Üretim ve Yem Bitkileri Üretimi, 4. Bitki Koruma, 5. Hayvansal Üretim, 6. Hayvan Sağlığı, 19. 03. 2018 9. Enerji ve Atık Yönetimi, 10. İnsan Refahı Sağlığı ve Güvenliği, 11. Yaban Hayatı ve Çevre. 22

ABD İTU Yaklaşımları I. YETİŞTİRİCİLİK -Arazi Kullanımı ve Yerleşim, -Kompost ve Gübre, -Su, -Pestisitler, II. HASAT, KURUTMA VE AYIKLAMA -İşçilik, -Hasat Ekipmanları. 19. 03. 2018 23

AB Ortak Tarım Politikası • Pazar Politikalarında Değişim • 1782/2003 EC ü Tek Ödeme Sistemi, ü Çapraz Uyum (İyi Tarım ve Çevre, Yasal İdari Şartlar), ü Modülasyon ve Kırsal Kalkınma, ü Çiftlik Danışma Sistemi, ü IACS (Kontrol Sistemi) 19. 03. 2018 24

Uluslar arası Standartlar • TKY • OHSAS 18001 • İyi Uygulamalar (GAP) • HACCP • ISO 9001: 2000 • SA 8000 • ISO 14001 • Toplam Kalite Yönetimi (TKY) • A. Gıda Güvenliği • B. Gıda Güvenliği ve Gıda Kalitesi • C. Çevre • D. Sosyal Sorumluluk • Kaynak: 1 -Gündüz, M. İGEME • 2 -C. SAYIN, Akdeniz Ünv. 25

EUREPGAP Süreci ü EUREP’in bir araya gelmesi (1997), ü Satın alınan ürünlere karşı minimum standartların belirlenmesi (1999), ü EUREPGAP Teknik ve Standartlar Komitesinin kurulması (2001). 19. 03. 2018 26

• Slovakya • Slovenya • Romanya • Almanya • Portekiz • Belçika • İsveç • Arnavutluk • Beyaz Rusya • Avusturya • Kanada • Polonya • Norveç • İrlanda • İngiltere • Lituanya • ABD • Çek Cumhuriyeti • Fransa • Bosna/Hersek • Danimarka • Macaristan • Makedonya • Hollanda • Hırvatistan • İspanya • Dominik • İsviçre • • Meksika • Cumhuriyeti • İtalya • Yunanistan. Türkiye • İsrail • İran • Japonya • Côte • Malta • Kıbrıs • Fas • Filistin • Çin d'Ivoire • Mısır • Güney Kore • Tunus • Kenya • Panama • Ürdün • Mali • Küba • Ekvator • Honduras • Zambiya • Hindistan • Vietnam • Etopya • Jamaika • Porto Riko • Senegal • Swaziland • Martinik • Tayland • Burkina Faso • Kosta Rika • Arjantin • Endonezya • Zimbabwe • Malezya • Brezilya • Kolombiya • Madagaskar • Venezüella • Avustralya • Guatemala • Güney • Moldova • Şili Afrika • Uruguay • Namibya • Gana • Tanzanya • Yeni Zelanda • Peru • Gine • Sri Lanka • Kamerun • 100 19. 03. 2018 İTU KONTROLÖR EĞİTİMİ- ANKARA 27

• Chile. GAP • China. GAP • Kenya. GAP • JGAP EUREPGAP • Mexico. GAP • Thai. GAP GLOBALGAP 7 Eylül 2007 19. 03. 2018 28

• KAPSAM • ALT KAPSAM • Biçilebilir Ürünler • Bitkisel • Taban • Tüm Çiftlikler Tabanı • Entegre Çiftlik Güvencesi • Meyve ve Sebze • Çiçek ve Süs Bitkileri • Taze Kahve • Çay Kontrol Süreci Akışı • Sığır ve Koyun • Hayvansal • Taban • Süt • Domuz • Kümes Hayvanları • Su • Ürünleri • Tabanı • Hayvansal • Ürün • Nakliyesi • Somon Türleri ve Alabalık • Yem Üretimi • 19. 03. 2018 Bitkisel Çoğaltım Materyali 29

İTU’da Kontrol ve Sertifikasyon İyi tarım uygulamalarına başlasam mı? i rekl Ge k zırlı Ha , anlık anışm k • sal d olara , i tarım tılım gird a emli veya na k ı n ı mlar En ö spat i a ü rogr liğin terli ele P e ücad ü Y M gre , Ente pılar a Hasat ü alt y , Sertifika Fiziki lları ü koşu şma lıKontrol e. a m ü Ç - izle t 19. 03. 2018 Kayı ü LGİ, Bİ 30

Yetkilendirilmiş Kuruluşlar 1 - CTR Uluslar arası Belgelendirme ve Denetim Ltd. Şti. 2 - MOODY İnternational Kalite Servisleri Ltd. Şti. 3 - ETKO Ekolojik Tarım Kontrol Org. Ltd. Şti. 4 - ECAS Belgelendirme Denetim Ltd. Şti. 5 - TURKGAP Tarım Uygulamaları Kontrol ve Sertifikasyon Hiz. Tic. Ltd. Şti. 6 - NİSSERT Uluslar arası Sertifikasyon ve Denetim Hizmetleri Ltd. Şti. 7 - TRB Uluslar arası belgelendirme Teknik Kontrol ve Göz. Hiz. Tic. Ltd. Şti. 8 - EKOTAR Ekolojik Tarım Ürünleri Üretim, Kontrol, Ser. San. ve Tic. Ltd. Şti 9 - C. U. Sertifikasyon Ltd. Şti. 10 - ORSER Organik Ürünler Kontrol ve Sertifikasyon Ltd. Şti.

11 - ANKA GLOBAL Kontrol ve Sertifikasyon A. Ş. 12 - KALİTEST Belgelendirme ve Eğitim Hizmetleri Ltd. Şti. 13 - ANADOLU Ekolojik Ürünler Kontrol ve Sertifikasyon Ltd. Şti. 14 - BİOAGRİ Uluslar arası Bel. Den. Göz. Tek. Kont. ve Eğit. Hiz. Ltd. Şti. 15 -FC Belgelendirme ve Eğitim Hizmetleri td. Şti. 16 - USB Ulusal Sistem Belgelendirme Hizmetleri Ltd. Şti. 17 - 19 - ALBERK QA Uluslar arası Teknik Kontrol ve Belgelendirme Ltd. Şti. 18 - UKS Uluslar arası Kalite Sistemleri ve Belgelendirme Ltd. Şti. 19 - KAYOS Uluslar arası Sertifikasyon ve Denetim Hizmetleri Ltd. Şti. 20 - İNSERT Uluslar arası Belgelendirme ve Denetim Hizmetleri Ltd. Şti.

21 - ECO CERT Kontrol ve Sertifikasyon A. Ş. 22 - EUROPGAP Belgelendirme ve Eğitim Hizmetleri Ltd. Şti. 23 - ICERT Kontrol ve Sertifikasyon Ltd. Şti. 24 - FRG Bel. Den. Göz. Tek. Kont. ve Eğit. Hiz. Ltd. Şti.

Ülkemiz Mevzuatı İyi Tarım Uygulamalarına İlişkin Yönetmelik 8 EYLÜL 2004 Tarih ve 25577 Sayılı Resmi Gazete Yönetmelik Değişiklikleri; 5 MAYIS 2005 Tarih ve 25806 Sayılı Resmi Gazete 15 MAYIS 2006 Tarih ve 26169 Sayılı Resmi Gazete İyi Tarım Uygulamaları Hakkında Yönetmelik 7 ARALIK 2010 Tarih ve 27778 Sayılı Resmi Gazete 19. 03. 2018 34

İyi Tarım Kontrolörlük Eğitimi Yönetmelik - Bakanlıkça gerekli görülmesi halinde, ziraat mühendisi, veteriner hekim, su ürünleri mühendisi, balıkçılık teknolojisi mühendisi ve gıda mühendislerine yönelik, kontrolör kursu açılır veya açtırılır. • Kamu dışında çalışanlara yönelik “İyi Tarım Kontrolörü” eğitiminde yaklaşık 350 personel eğitildi. 35 47 19 Mart 2018

Politikalar - 1 • İyi tarımın yaygınlaştırılması • İyi tarımın desteklenmesi • Üreticinin gelir düzeyinin yükseltilmesi • Tarımsal çevre bilincinin artırılması 36 47 19 Mart 2018

Politikalar - 2 • Doğal kaynakların korunması • Tükenme ve bioçeşitliliğin azalması riskinin önlenmesi • Perakende ve hizmet sektörü yeni istihdam alanları ülke ekonomisine katkı 37 47 19 Mart 2018

Politikalar - 3 • Pazara daha kaliteli ve daha güvenilir ürünler sunulması • İyi tarımsal üretime yönelik avantajlı konumun değerlendirilmesi ihracatımızın artırılması 38 47 19 Mart 2018

Güçlü Yanlar • Yasal düzenleme • Denetim ve kontrol için ilçe düzeyinde kurumsal yapı • Zengin biyoçeşitlilik ve doğal kaynaklar • Toprak ve su kaynaklarının temizliği • Biyolojik çeşitliliğe müsait iklim ve ekoloji • Geleneksel bilgi ve tecrübenin varlığı 39 47 19 Mart 2018

Zayıf Yanlar • İyi tarım ürününün piyasa fiyatının oluşmaması • Üreticilerin bilinç, bilgi eksikliği ve yetersiz örgütlenme • Arazilerin çok küçük ve parçalı olması • Pazar sıkıntısı, iç ve dış pazarın dengelişmemesi • AR-GE çalışmalarının yetersizliği • Ürün analizleri için akredite laboratuarın fiyatlarının yüksekliği • Desteklemelerde nispî yetersizlik 40 47 19 Mart 2018

Fırsatlar • Üretici Birlikleri Kanununun çıkmış olması • İyi tarım ürünlerinin pazarda hemen alıcı bulması • Dünyada İTU’lu ürünlere olan talebin artması • İyi tarım sektöründe istihdamın artması • Tüketici bilincinin gelişmesi ile sağlıklı, kaliteli İTU’lu ürünlere talebin artması • Coğrafi konum nedeniyle ana pazarlara yakınlık • Dış pazarlara erişim imkanının güçlenmesi 41 47 19 Mart 2018

Hedefler - 1 • Ürün çeşitliliğini artırmak • Pazar odaklı üretimi yaygınlaştırmak • İç tüketimi artırmak • İTU’lu ürünlerin işlenmesini geliştirerek katma değerini artırmak 42 47 19 Mart 2018

Hedefler - 2 • Eğitimle İTU’lu ürün bilinci daha da geliştirmek • Temiz alanları korumak için kirliliğe dikkat etmek • İTU’da su ürünleri ve hayvancılığı başlatmak • İzlenebilir bir sistem oluşturmak 43 47 19 Mart 2018

Sonuç • Her metrekaresi kayıtlı • Sistemi oturmuş • Ülke içi ve dışında ticari yanlışa meydan vermeyen • Üreticiye daha çok kazandıran • Çevre, bitki, hayvan ve insan sağlığını azami derecede koruyan • Tüm gelir gruplarının tüketebileceği sağlıklı bir İTU’lu üretim Sürdürülebilir tarımı sağlamak ve tüketicilerin sağlıklı gıdaya ulaşma yollarını temin etmektir. 44 47 19 Mart 2018

TEŞEKKÜRLER…