Ирак өзендері Орындаган: Ибишева Н Тексерген: Махмудова Л. К
Тигр өзені Тигр – Түркия , Сирия және Ирак жеріндегі өзен § Ұзындығы 1850 км § Су жиналатын алабы 375 мың км² § Бастауын Армения таулы қыратынан алады § Су өтімі - 1014 м³/с § Парсы шығанағына құяды § Негізінен қар және жаңбыр суымен толығады § Өзен бойында Мосул бөгені салынған. §
Бастапқы 400 км Түркия аумағына тиесілі, одан кейінгі 44 км Сирия жеріне, қалған 1418 км Ирак мемлекетінде жатыр. Басра қаласы маңында Тигр өзені Евфрат өзенімен қосылып, Шатт-эль- Араб атауымен Парсы шығанағына келіп құяды. Плиния және басқа да ежелгі тарихшылардың жазбаларына қарағанда, бұрындары Евфрат өзені Тигр өзенінен бөлек теңізге шығар жолы болған. Өзен жағалауында Ирак мемлекетінің астанасы Багдад қаласы орналасқан. Жағалауында Диярбакыр (Түркия ), Мосул , Бағдад , Кут-әл-Амара , Әл. Курна , (Ирак) т. б. қалалар орналасқан.
Негізгі салалары: Негізгі салалары – Үлкен және Кіші Заб, Дияла, Керхе , Эль - Узаим
Тигр өзені еріген қар суымен және жаңбыр суымен қоректенеді. Көктемде су тасу байқалады. Ең жоғарғы мәніне сәуір айында жетеді. Өзен жайылмасы бөгендермен қорғалған. Бұл сел тасқынынан қорғайды. Өзен аңғарына жақын орналасқан құрғақ және шөлді аймақтарды сумен қамтамасыз ету үшін көптеген су қоймалары салынған. Ең ірі бөген Мосул қаласында орналасқан. Салаларының ұзындығы бойынша ең ірісі – Керхе өзені, оның ұзындығы – 870 км құрайды. Сонымен қатар Улкен Заб – 473 км, Кіші Заб – 456 км, Дияла – 445 км құрайды.
Мосул бөгені
Евфрат өзені Батыс Азиядағы ең ірі өзен § Ұзындығы – 2700 км § Су жинау алабы- 673 000 км² § Су өтімі - 300 -400 м³/с § Орташа су өтімі Хит қаласында 840 м³/сек, ең жоғарғы- 4 тыс. м³/сек, ең төменгі- жаздың аяғында 180 м³/сек. § Бастауын Армян таулы қыратынан алады § Екі өзеннің Карасу және Мурат қосылуынан пайда болады. § Ені кейбір жерлерінде 500 м жетеді, ал тереңдігі 10 м құрайды. § Су тасқыны кезінде өзен теңіз деңгейінен 3 -4 м көтеріледі. §
§ Жылдық ағын- 26, 4 км³. § Өзен жоғарғы ағысында негізінен таулы сипатта болады, тар аңғарында Армян таулы қыратының Малатья мен Эргани деп аталатын арқаларын кесіп өтеді, қалған бөлігі Месопотомия жазығынан өтеді. Төменгі ағысында Тигр өзенімен қосылып , Парсы шығанағына құяды. § Негізгі салалары- Хабур (сол), Белих, Тохма и Гёксу (оң) жоғарғы және орта ағыстарында құяды
Өзен бойында 1987 жылы Хадит бөгені салынған. Бұл Ирак пен СССР дің бірігіп салған бөгені. Ұзындығы – 9 м, биіктігі- 57 м құрайды. Евфрат сөзінің мағынасы: Евфрат-грек тілінен аударғанда «eu» - жаксы, жеңіл, «ro-os» - ағыс, сонда жеңіл ағатын өзен дегенді білдіреді. Христиандардың қасиетті кітабында өзен «Прат» деп аталады және Эдем бағынан ағатын 4 өзеннің қатарына кіреді: Фисон (Писон), Геон (Гихон) и Тигр (Хиддекель).
Скачать презентацию Ирак өзендері Орындаган Ибишева Н Тексерген Махмудова Л
слаид ирак.pptx