GÜRÜLTÜ İŞİTME KAYBI ve MESLEK HASTALIKLARI Alp Ergör

GÜRÜLTÜ, İŞİTME KAYBI ve MESLEK HASTALIKLARI Alp Ergör Halk Sağlığı AD Kasım 2010 alp. ergor@deu. edu. tr 2 4001 – 2 4018

• Gürültü nedir? • Nerelerde karşımıza çıkar? • Nelere yol açar? • Gürültü bireysel düzeyde farklı sonuçlara yol açar mı? • Korunma ilkeleri nelerdir?

GÜRÜLTÜ KONTROL YÖNETMELİĞİ Gelişigüzel bir yapısı olan bir ses spektrumu, öznel olarak, istenmeyen ses biçiminde tanımlanır.

GÜRÜLTÜ KONTROL YÖNETMELİĞİ … amacı , kişilerin huzur ve sükununu beden ve ruh sağlığını gürültü ile bozmayacak bir çevrenin geliştirilmesini sağlamaktır. Bu amaca uygun olarak gürültü ile ilgili terimlerin tanımlanması ile gürültü kontrolünün uygulanacağı sınırların belirlenmesi …

GÜRÜLTÜ: 85 -90 d. BA ↑ mesleksel işitme yitimine neden olur 65 -70 d. BA ↓ biyolojik stres etmenidir! Babeu, Cameron

• Yerkürede 120 milyon insan gürültüye bağlı işitme güçlüğü yaşıyor • EU kapsamında insanların 1/3’ünün gürültülü alanlarda yaşıyorlar • Çalışma yaşamında insanların %80’i gürültüyle bir biçimde karşılaşıyor WHO, 2007

Tarihsel süreçte gürültü… Antik Yunan kenti Sybarites sınırları içinde nalbantlık, demircilik gibi işler yasaklanmış… Plinius Nil boyunca şelalelere yakın yerleşimlerde insanların “sağır” olduklarını yazmış… Plinius (MS 23 -79) Naturalis Historia (bilinen ilk ansiklopedi ) Barut’un keşfi… Sanayi devrimi - makineler Victor Hugo – ünlü romanı – yazında yer alan ilk mesleksel işitme kayıplı kahraman… (1831)

Gürültü bir STRES etmenidir Artışının temel nedenlerinden biri KENTLEŞMEDİR

Percentage of population highly disturbed by noise during sleep in the Netherlands: survey results for 1998 and 2003. World Health Organization 2009

Decibell Hell. Environmental Health Perspectives, Vol 113; (1); 34 -41; 2005 •

Decibell Hell. Environmental Health Perspectives, Vol 113; (1); 34 -41; 2005 • Metro sistemi inşaatı, kalıp alanı basınçlı hava ile temizleniyor !

GÜRÜLTÜDEN ETKİLENME işitme ↓ fizyolojik etkiler psikolojik etkiler iş veriminin azalması (!? ) duyulan seslerin anlaşılmaması … Gürültü Kontrol Yönetmeliği

EN ISO 11690 ofis ortamında gürültü düzeyinin sınıflandırılması ‹ 30 d. B(A) Mükemmel 30 -40 d. B(A) Çok iyi 40 -45 d. B(A) İyi 45 -50 d. B(A) Kabul edilebilir normal 50 -55 d. B(A) Kötü değil › 55 d. B(A) Çok gürültülü

Çalışma ortamında (ofis) gürültü kaynaklarının ses düzeyleri Kişisel telefon 30 -40 d. B(A) Bilgisayar çalıştığında 35 -55 d. B(A) Klavye kullanıldığında ! 55 -65 d. B(A) Printer çalıştığında 55 -60 d. B(A) Fotokopi çalıştığında 60 -70 d. B(A) Ofis telefonu çalarken 60 -80 d. B(A) Derleme, A Öztürk, 2008

İşkollarından gürültülü işlem-süreç örnekleri Tarım işkolu Büyükbaş hayvancılık 104 -115 İnşaat Yıkım 100 Acil hizmetler Siren sesi 115 Eğitim Çocuk bakım evi 80. 3 Maden-Mühendislik Galeri açmak 100 -110 Eğlence Orkestra şefi vd 88 Sağlık hizmetleri Acil servis ortamı 88 -95. 2 Fabrika Havalandırma, bakım - onarım 92 Tekstil Dikiş işlemleri 90 Ulaşım Kamyon şoförü 78 -89 Derleme, A Öztürk, 2008

Çeşitli düzeydeki gürültünün etkileri (WHO ve ILO) • • 0 -30 d. B 30 -60 d. B 85 -125 d. B : Hiçbir rahatsızlık duyulmayan aralık : Psikolojik + Fizyolojik : Psikolojik+Fizyolojik+Otolojik

GÜRÜLTÜ ve TANIMLANAN SAĞLIK ETKİLERİ Biyolojik etkiler Fiziksel zarar – duyu organı İşitme yitimi – mesleksel işitme kaybı Fizyolojik etkiler Uyku bozuklukları Endokrin etkiler Stres – kan basıncı değişiklikleri vb Deri direnci değişimi Algı bozukluğu Psikolojik etkiler Davranış değişiklikleri (özgün olmayan) Rahatsızlık duygusu Algılama ve iletişim sorunları (55 -60 d. BA düzeyinde) … * Stansfeld SA, Matheson MP. Noise pollution: non-auditory effects on health. British Medical Bulletin 2003; 68: 243– 257 * Decibell Hell. Environmental Health Perspectives, Vol 113; (1); 34 -41; 2005 * NIGHT NOISE GUIDELINES FOR EUROPE. World Health Organization 2009

Kronik bir çevresel stres etmeni olarak GÜRÜLTÜ çocuklarda bilişsel gelişmeyi ve özellikle “okuduğunu anlama” becerisini olumsuz yönde etkilemektedir! 2844 çocuk 77 okul 3 ülke (BK, İspanya, Hollanda) • S A Stansfeld ve arkadaşları. Aircraft and road traffic noise and children’s cognition and health: a cross-national study. Lancet 2005; 365: 1942– 49

Meslek hastalığı olarak işitme yitimi Sosyal Sigortalar Sağlık İşlemleri Tüzüğü, ekli liste Etkilenme Süresi : … gürültülü işte en az 2 yıl, gürültü şiddeti sürekli olarak 85 d. B’in üstünde olan işlerde en az 30 gün çalışmış olmak … Yükümlülük Süresi : 6 ay

Meslek hastalığı olarak işitme yitimi ve tanı süreci Sosyal Sigortalar Sağlık İşlemleri Tüzüğü, ekli liste Kesin Meslek Hastalığı Tanısı Madde 17: * Bilateral eşik odyogramı yapılmalıdır. Değerlendirmede 40 yaşından sonraki her yaş için yarım desibellik düşme fizyolojik azalma olarak hesaplanmalıdır. *Odyometri konuşma ve ses odyometrisi olarak yapılmalıdır. *İşyerinde sağlığa zarar verecek düzeyde gürültü bulunduğu saptanmalıdır. *Varsa işe girişte ve aralıklı bakılarda çekilmiş odyogramlardan yararlanılmalıdır. *İşitme zararına yol açan travmatik, toksik, tıbbi ve dejeneratif diğer etken ve nedenler giderilmelidir.

http: //www. cdc. gov/niosh/topics/noise/pubs/50 yearold. html

http: //www. cdc. gov/niosh/topics/noise/pubs/hearinglossdecline. html

Gürültü ile karşılaşma (ses düzeyi – d. BA) Doğrudan etki İşitme kaybı Dolaylı etki Uyku bozukluğu, konuşma ve iletişimin etkilenmesi Bilişsel ve duygusal yanıt Rahatsızlık hissi Stres etmeni olarak gürültüye yanıtlar Özgül olmayan davranışsal yanıt Otonom sistem – sempatik sinirler Endokrin sistem (hipofiz, adrenal) Risk etmenleri kan basıncı kan lipidleri kardiyak output pıhtılaşma faktörleri kan glukozu Ortaya çıkan hastalıklar Hipertansiyon Arterioskleroz İskemik kalp hastalıkları Gürültü Etkileri ve Biyolojik Yanıtlar (Babisch, 2002). World Health Organization 2009

Gürültü ve sağlık etkilerinin farklılaşmasına neden olan etmenler Sesin özellikleri ses düzeyi, frekans, karşılaşma süresi Uyarlama: Ising, Kruppa Noise & Health 2004 gürültüye bağlı uyku bozukluğu ya da Nöronal uyarı çok gürültülü ortamlarda çalışma Ses algısı Ortama bağlı özellikler Bireye bağlı özellikler İletişim, odaklanma vb uyum, duyarlılık vb Fizyolojik ve psikolojik mekanizmalar üzerinde etki Endokrin, bilişsel, duygusal … Sesin GÜRÜLTÜ olarak algılanması Stres etmenleri Risk etmenleri Zaman baskısı, iş stresi … Sigara, obesite, sedanter yaşam… Akut etkiler HT, rahatsızlık, stres hormonları↑… Perfomans↓ Kronik etkiler Kısa süreli bellek↓ , odaklanma ↓ MI riski ↑, HT …

Çayeli Bakır İşletmesi, patlatıcı yerleştirmek için cevher yüzeyinde delme işlemi gerçekleştiriliyor, yaklaşık 100 d. BA

İşyeri Sağlık Birimi, Odyometri, Çayeli Bakır İşletmesi

Birincil koruma İkincil koruma Üçüncül koruma Koruma ilkeleri • Etmen-kaynak yok edilmeli • Etmen-kaynak yalıtılmalı • Etmen izlenmeli • Etkilenen izlenmeli • Kişisel koruyucular kullanılmalı • Etkilenim saptanırsa karşılaşma sonlandırılmalı!

TEŞEKKÜRLER