GOSPODARKA I PODSTAWOWE SYSTEMY GOSPODARCZE Państwo w gospodarce

GOSPODARKA I PODSTAWOWE SYSTEMY GOSPODARCZE Państwo w gospodarce 1 A. Cwynar, WSIiZ

Państwo = administracja państwowa: centralna (np. Sejm, Senat, ministerstwa itp.) terenowa (np. urzędy wojewódzkie) podmioty resortu spraw wewnętrznych (wojsko, policja, straż pożarna itp.) podmioty innych resortów (oświata, służba zdrowia) przedsiębiorstwa państwowe Co to znaczy „państwo”? 2 A. Cwynar, WSIiZ

O tym co, jak i dla kogo się wytwarza w gospodarce może decydować rynek, państwo lub jednocześnie rynek i państwo. Zasadniczo państwo ingeruje ze względu na zawodność rynku. Rynek kontra państwo 3 A. Cwynar, WSIiZ

Co to znaczy „rynek”? „Rynek to ogół transakcji kupna i sprzedaży towarów, dokonujących się w sposób dobrowolny i ciągły, w wyniku których zostają określone ceny oraz ilości nabywanych i sprzedawanych towarów”. (Klimczak) „Rynek jest zwięzłą nazwą procesu prowadzącego do tego, że decyzje gospodarstw domowych dotyczące konsumpcji różnych dóbr, decyzje przedsiębiorstw o tym, co i jak wytwarzać, oraz decyzje pracowników dotyczące tego, jak wiele i dla kogo pracować, zostają wzajemnie uzgodnione dzięki odpowiednim dostosowaniom cen”. (Begg et al.) 4 A. Cwynar, WSIiZ

„Niewidzialna ręka rynku”… Własny interes jest źródłem bogactwa indywidualnego i całych narodów. Rynek sam decyduje o tym, co, jak i dla kogo wytwarzać, kierując zasoby tam, gdzie są one najlepiej wykorzystywane. „Nie na altruizm rzeźnika, piwowara czy piekarza liczymy, oczekując obiadu, lecz na ich własny interes. Odwołujemy się nie do ich humanitaryzmu, lecz do ich egoizmu. (…) Człowiekiem kieruje niewidzialna ręka, sprawiając, że zmierza on do celu, którego sam nie wybrał. (…) Dążąc do realizacji swoich własnych interesów, często przyczyniamy się do osiągnięcia celów społeczeństwa skuteczniej, niż usiłując je świadomie osiągnąć”. Adam Smith, „Bogactwo narodów” 5 A. Cwynar, WSIiZ

O tym, co, jak i dla kogo wytwarzać, może jednak decydować także państwo. …i „widzialna ręka państwa” 6 A. Cwynar, WSIiZ

Co państwo robi i dlaczego? 7 A. Cwynar, WSIiZ

Państwo jako stróż 8 A. Cwynar, WSIiZ

Ach te monopole… Czysty monopol = na rynku działa tylko jeden dostawca dobra Monopolista może wykorzystywać swoją dominującą pozycję na rynku. Dlatego państwo stosuje odpowiednie narzędzia zapobiegające tego typu praktykom (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów). 9 A. Cwynar, WSIiZ

Polityka gospodarcza państwa w walce z cyklami koniunkturalnymi Polityka fiskalna: podatki wydatki Polityka monetarna (?): ilość pieniądza w obiegu stopy procentowe 10 A. Cwynar, WSIiZ

Dobra, które powinny być preferowane (np. szczepionki). Dobra, które powinny być dyskryminowane (np. alkohol). Korygowanie alokacji zasobów 11 A. Cwynar, WSIiZ

Leseferyści: przede wszystkim rynek każdy jest odpowiedzialny za swój los Etatyści: przede wszystkim państwo zmniejszyć różnice w dochodach Leseferyści kontra etatyści 12 A. Cwynar, WSIiZ

Niezależnie od tego, że czasami mamy do siebie pretensje, jestem człowiekiem, który bardzo wierzy w ludzi. Tak samo jak wierzę w to, że Polska może być naprawdę dumnym państwem. Nie tylko możemy być dumnym narodem, ale możemy być dumni ze swojego państwa. Często podaję ten przykład, dla mnie najważniejszy. Przykład młodego człowieka, który jeszcze kilka lat temu był właścicielem małego sklepiku we Wrzeszczu. Dzisiaj własną pracą ten człowiek zbudował wielką firmę logistyczną, do której przyjechali Francuzi, rozdziawili usta i powiedzieli, że to niemożliwe, że to musieli zbudować Amerykanie. Jest to człowiek, który daje tysiącom ludzi pracę, w całej Polsce w tej chwili. Dlaczego mówię o tym przykładzie? Wiem, że jeśli ufa się w Polsce Polakom, jeśli zdejmie im się ten balast niepotrzebnych przepisów, niepotrzebnych przywilejów władzy, jeśli ma się także zaufanie do ich energii i przedsiębiorczości, jeśli nie ma się obsesji i niepokoju, że za dużo wolności da się ludziom w gospodarce, to wtedy Polacy dają sobie radę. My naprawdę możemy żyć w kraju, z którego nikt nie ucieka. Naprawdę możemy żyć w kraju, w którym nie będziemy dyskutowali godzinami, czy będą wizy do Stanów, czy nie, bo ludzie będą mogli tutaj pracować. Ja cały swój wysiłek włożę w to, jako prezydent, bo wierzę w to, że zostanę prezydentem, żeby Polacy mogli tu zostać, tu pracować, tu być szczęśliwymi ludźmi. Wiem, że tego dokonamy. Wiem to. Tusk… 13 A. Cwynar, WSIiZ Debata prezydencka ("Co z tą Polską?")

Głęboko wierzę i przykład Warszawy jest tutaj najbardziej instruktywny, że nasze państwo da się poprawić. Państwo jest, a przynajmniej być powinno dla Polaków wielkim dobrem, w które angażuje się nie 40% uprawnionych (chodzi o akt wyborczy) tylko, co najmniej 80%. Jestem głęboko przekonany, że moje doświadczenie i doświadczenie ludzi, z którymi współpracuję, czyli mojej partii, jest wystarczające, abyśmy w ciągu najbliższych lat przywrócili polskie państwo Polakom, czyli wielką wartość odzyskaną w ’89 roku. Oczywiście w ramach tego państwa gospodarka jest wolna. My przeciwko tej wolności nie mamy, najkrócej mówiąc, nic. Mamy jednak coś przeciwko temu, aby obowiązek solidarności nie dotyczył wszystkich, albo żeby dotyczył dokładnie w tym samym stopniu tych, którym się nie udało i tych, którym się bardzo udało, jak temu młodemu człowiekowi, o którym przed chwilą mówił Donald Tusk. Inaczej mówiąc, chcemy Polskę nie tylko dla tego wspaniałego młodego człowieka, chcemy ją dla wszystkich jej obywateli. Dziękuję bardzo. …kontra Kaczyński 14 A. Cwynar, WSIiZ Debata prezydencka ("Co z tą Polską?")

Wolnorynkowa: wyłącznie prywatna własność zasobów ich alokacją kieruje wyłącznie rynek przykład: gospodarki zachodnioeuropejskie w XIX wieku Mieszana: prywatna i państwowa własność zasobów rynkowa i państwowa alokacja zasobów przykład: gospodarka Polski obecnie Centralnie kierowana (nakazowo-rozdzielcza): państwowa własność zasobów alokacja zasobów jest określona centralnym planem rządu przykład: gospodarka Polski w dobie komunizmu Rodzaje gospodarek 15 A. Cwynar, WSIiZ

16 Ile państwa w gospodarce? Wydatki państwa jako % DN A. Cwynar, WSIiZ

Istnieją gospodarki mieszane mocno zliberalizowane, z niewielkim udziałem państwa (np. USA). Istnieją też jednak gospodarki mieszane cechujące się dużym stopniem „opiekuńczości” państwa (np. Szwecja). I jedne i drugie odnoszą sukcesy. Mapa gospodarczego zliberalizowania świata 17 A. Cwynar, WSIiZ

Istotna rola państwa, ale nie w sferze socjalnej (sterowanie gospodarcze – tak, „opiekuńczość” – nie). Trzecia droga – model dalekowschodni 18 A. Cwynar, WSIiZ

Indeks publikowany w raporcie „Economic Freedom of the World” (Fraser Institute) – miejsce Polski w ostatniej edycji: 68. Index of Economic Freedom (Heritage Foundation oraz Wall Street Journal) – miejsce Polski w ostatniej edycji: 57. Ile państwa w gospodarce – pomiar wolności gospodarczej 19 A. Cwynar, WSIiZ

Hongkong Singapur Australia Nowa Zelandia Szwajcaria Indeks wolności gospodarczej 2011 – top 5 20 A. Cwynar, WSIiZ

Jak państwo to robi, czyli trochę o demokracji 21 A. Cwynar, WSIiZ

Państwo realizuje wymienione wcześniej zadania poprzez osoby wydelegowane do rządzenia krajem w wyborach. Wybrani mogą jednak (co niejednokrotnie czynią) podejmować działania, które nie są w najlepiej pojętym interesie wyborców (konflikt sługi i pana). Pan i sługa 22 A. Cwynar, WSIiZ

Co jest źródłem nieefektywności w gospodarce: rynek czy państwo? Co lepsze: etatyzm czy leseferyzm? Socjalizm czy kapitalizm? "Socjalizm to równe dzielenie biedy, a kapitalizm to nierówne dzielenie bogactwa”. Henry Kissinger Jak to właściwie jest? 23 A. Cwynar, WSIiZ

„Nic nie tworzy tak wielu miejsc pracy dla ekonomistów, co kontrola i interwencja ze strony państwa. Dlatego wszystkich ekonomistów cechuje schizofrenia: ich dyscyplina naukowa, wywodząca się od Smitha, każe im faworyzować rynek; ich własny interes każe im faworyzować interwencję. W efekcie znaczna część środowiska ekonomistów była zmuszona godzić te dwie przeciwstawne siły przez faworyzowanie rynku w ogólności i przeciwstawianie się mu w konkretnych przypadkach”. Milton Friedman Rynek czy państwo? Oto jest pytanie! 24 A. Cwynar, WSIiZ