Глаукома Мғд профессор Жуматаева З А

Глаукома Мғд, профессор Жуматаева З. А.

Дүние жүзінде 110 миллион адамдар глаукомамен аурады, бірақ оның жартысы ғана осы диагнозы тұралы біледі, одан төмен пайыз керекті емді қабылдайды. 7 миллион глаукомамен аурған адамдар екі көзінен зағип.

Көздің ішкі сұйықтығының айналысы Сұйықтық кірпікті денеде пайда боладыда көздің артқы камерасына енеді, содан соң қарашық арқылы алдынғы камераға өтеді. Алдынғы камераның шеткі жері бұрышы деп аталады. Бұрыштың алдынғы қабырғасы ақ қабықпен қасаң қабықтың қосылған жерінен, артықы қабырғасы нұрлы қабықтың түбінен, ал төбесі кірпікті денеден құралған.

Дренажды жүйеге жатады: трабекула, шлемм арнасы, коллекторлық веналар. Сұйықтықтың шығыуы(норма) Претрабекулярды блок

Көздін шығару жүйесі Трабекула- 10 -12 пластинкадан құралған, құрамында көп тесікшелер бар. Склералды синус –склерамен трабекула арасы. Бірінші рет гистолог Шлемм сипаттаган. Су веналары. Шлеммов каналдан шығып склераға кіреді, онда сұықтық венозды тамырмен сорылып көзден шығады

Көздің ішкі қысымын реттеу Көздің ішкі қысымының тұрақтылығын үзбей ұстап тұрға пассив және актив механизмдер көмектеседі. Офтальмотонусты активтірде реттеу сүйықтықтын пайда болуын қамтамасыз ететін ең басты механизммен жүзеге асырылады.

Сүйықытықтың жасалып шығуы орталық ми бөлігі гипоталамустың бақылауында болады. Сүйықтықтың жасалып шығу құбылысына кірпікті дененің тамырларындағы қысыммен қанның ағыс жылдамдығының өзгерулері де белгілі дәрежеде әсер етеді.

Көздің ішкі сүйықтығының ағып шығуы кірпікті бұлшыкет – склералық топшы – трабекула механизм көмегімен реттеледі.

Қалыпты көздің шынайы ішкі қысымы сынап бағанасы бойынша 9 дан 22 ммге дейін, ал орташа қысымы 16 мм болады. Әрбір адамда көздің қысымы өзіндік тәуліктік ритмге ие: тәңертергі және күндізгі сағаттарда біршама жоғары (2 -3 мм), кешкі уақытта жоғарылау болады.

Тонометрия Маклаков тонометрінің 10 гр салмағымен өлшегенде көз іші қысымының орташа шамасы 16 -26 мм рт ст. Мұны нормотензия, ал 16 -дан төменді гипотензия, 26 -дан жоғарыны гипертензия деп атайды.

Глаукома Деген термин көздің ішкі қысымы оқтын немесе тұрақты жоғарылағанда, глаукомаға тән көру қызметтерінің (көру жітілігі, көру кеністігі) өзгерістерін және глаукомалық оптикалық нейропатияны айтады.

Біріншілік глаукома 40 жастан асқан адамдардың арасында жиірек кездеседі. Түрлері: ашық бұрышты, жабық бұрышты, аралас. Кезендері: бастапқы, нықталған, ұзап кеткен, әбден біткен.

Көз ішілік қысымы бойынша: қалыпты(а), шамалы көтерілген(в), жоғары қысым(с), глаукоманың жедел ұстамасы. Көру қызметтерінің даму серпіні: тұрақтанған, тұрақтанбаған.

Ашық бұрышты глаукоманың клиникасы: Ауру баяу басталады, кейде тәңертен ұйқыдан тұрғанда бір шекесі ауырып, сол шеке жақтағы көзі бұлынғыр көреді, көзінің айналасында кемпірқосақ тәрізді бейне пайда болады. Адам орнынан тұрып, тіршілікке араласқаннан кейін бұл белгілер жоғалып кетеді.

Объективты тексеріп қарағанда ашық бұрышты глаукоманың көзде байқалатын өзгерістері өте мардымсыз. Ішкі қысымы жоғарылаған көздерде алдыңғы кірпіктік артериялардың кобра жиланның басы сипаты кеңееді де (кобра білгесі) пайда болады.

Саңлаулы шаммен қарағанда нұрлы қабықта дистрофиялық өзгерістерді және қарашықтың шетіндегі түсті жиектің тұтастығының бұзылғанын көруге болады. Гониоскоппен қарағанда алдынғы камераның бұрышының өн бойы ашық көрінеді.

Көру нерв дискісінің глаукомалық экскавациясы мен көру кенестігінің байқалатын өзгерістері ауру басталғаннан соң бірнеше жылдан кейін пайда болады. Көру нерві дискісінің глаукомалық семуі пайда болғаннан соң ауру жылдам үдей бастайды және нәтижесі жеткіліксіз ем толық соқырлыққа ұшыратуы мүмкін.

Аурудың алғашқы кезінде көздің ішкі қысымының жоғарлаулы тұрақты сипатта болмайтының және оның көтерілуін тек тәуліктік тонометрия жасағанда ғана анықтау мүмкін екенін есте ұстап умытпау керек.

Ашық бұрышты глаукома әдетте екі көзді де зақымдағанымен 80% ауруларда ол асимметриялы өтеді, сырқаттың бір көзі бұрын зақымданады, екінші көзге қарағанда ауыр түрде өтеді.

Медикаментозды гипотензивті терапия принциптері Бірінші тандау: Тимолол Травопрост Латанопрост Екінші тандау: Бетаксолол Проксодолол Дипивефрин Клонидин Пилокарпин Комбинацияланған препараттар: фотил, ксалаком

Глаукомада операциялар Гипотензивті: 1. Өтпейтін (НГСЭ, НГСЭ коллагенопластикамен, НГСЭ с полиуретанды дренажбен, вискоканалостомия)

2. Фистулиздеуші операция (трабекулэктомия, гониоциклодилятация, терен склерэктомия с иридоретракцией) 3. Кірпікті денедегі операциялар (криоциклопексия, лазерлі транссклералды циклофотокоагуляция)

Нейропротекторлық ем Ноотроптар Мидың қанайналымын жақсартатын дәрі дәрмектер Антиоксиданттар Витаминдер

Жабық бұрышты глаукома Функционалді қарашықтық блок бөгеттен болады. Функциялық немесе салыстырмалы қарашықтық блок көз бұршағы өте ілгері орналасқан көздерде пайда болады. Осы жағдайда нұрлы қабық бұршақтың алдынғы бетіне тығыс жанасып сүйықтықтың артқы камерадан алдынқы камераға қарай қозғалысыны кедергі болып оның ағып шығуын қиындатады.

Көз алмасының іштен тұған ерекшеліктерімен (көз алмасының кішілігі, бұршақтың үлкендігі, кірпікті дененің ілгері орналасуы) байланысты бұршақтың шектен тыс ілгері ығысуы қарашақтың функциялық блогінің себебі болады.

Нұрлы бұршақтық диафрагма жастың үлкеюіменен барлық адамдарда алға ығысады, әсіресе жабық бұрышты глаукомамен ауратындарда күшті ығысады.

Шыны тәрізді дененің артқы бөлігінің ажыралуы мен сол жерінде сүйықтыққа толы камераның пайда болуы немесе шыны тәрізді дененің сүйылуы аталған диафрагманың ығысуының себебі болады.

Жабық бұрышты глаукоманың патогенезінде генетикалық, нервтік, эндокриндік және тамырлық факторлардың қатысуы белгілі рольге ие болады.

Қарашықтық функциялық блокты глаукома өте жиі кездеседі. Глаукоманың бұл түрі ауырудың жедел ұстап қалуымен басталады.

Глаукоманың жедел ұстамасының клиникасы: Адамның көзі, жарты шекесі ауырады. Көзде іркілісті қызару болады. Қасаң қабық ісінген, алдынғы камера таяз. Қарашық кеңінген, артқы синехиялар болуі мүмкін. Көру нерві дискісі ісінеген. Көздің қысымы өте жоғары. Алдынғы камера бұрышы жабық.

Глаукоманың жедел ұстамасының терапиясы: Пилокарпин 1 -2% 1 -ші сағатта әрбір 15 мин сайын, кейін сағатына 2 -3 рет көзге тамызу керек 0, 5% тимолол 2 -3 рет күніне Диуретиктер (фуросемид 20 -40 мг, диакарб 0, 25 мг күніне 4 рет)

Литикалық қоспа : 1 -2 мл. 2, 5% аминазин, 1 мл 2% димедрол, 1 мл 2% промедол. Литикалық қоспаны еңгізгеннен кейін төсектік режим. Оперативті ем, лазерлік хирургиялық ем.