Finanse w mikro i makroskali Literatura 1 D

Скачать презентацию Finanse w mikro i makroskali Literatura 1 D

Finanse w mikro i makroskali.pptx

Количество слайдов: 68

Finanse w mikro i makroskali Literatura; 1. D. Korenik, S. Korenik, Podstawy finansów, WN PWN, Warszawa 2010 2. M. Podstawka, Podstawy finansów. Teoria i praktyka, Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2011 (wydanie drugie) 3. A. Damodaran, Finanse korporacyjne, One Press, Gliwice 2007 4. S. Owsiak : Podstawy nauki finansów, PWE, Warszawa 2006

Problematyka wykładu • 1. Pojęcie i funkcje finansów w gospodarce rynkowej • 2. Pieniądz i system bankowy • 3. System budżetowy wraz z podatkowym • 4. System ubezpieczeniowy • 5. Rynek finansowy • 6. Finanse prywatne i publiczne • 7. Międzynarodowe stosunki finansowe

Etymologia • Nazwa „finanse” pochodzi od łac. „finire” – kończyć, „finatio” – orzeczenie sądowe związane z zakończeniem sporu z najczęściej pieniężnego, gdyż za tym orzeczeniem szły transakcje pieniężne (spłata zobowiązań). Stąd utożsamianie tego słowa (finis) z operacjami pieniężnymi. Z czasem pojęcie to utożsamiano z z wszelkimi operacjami przeprowadzanymi za pośrednictwem pieniądza. • „Finansami” nazywamy stosunki ekonomiczne nawiązywane w celu gromadzenia i rozdziału zasobów pieniężnych – a co za tym idzie produktu społecznego. (Dobosiewicz) • Przez finanse rozumie się ogół zjawisk pieniężnych powstających w związku z działalnością gospodarczą i społeczną człowieka. (Owsiak). • Finanse najogólniej –to ogół zjawisk związanych z ruchem pieniądza, bądź produktami i zdarzeniami z nim związanymi. • Finanse – to: • ogół zjawisk ekonomicznych związanych z gromadzeniem i podziałem zasobów pieniężnych; • to mechanizm wymiany i podziału wartości materialnych; realizowany za pomocą pieniądza • mechanizmy kreacji pieniądza i innych instrumentów finansowych • przepływy pieniężne pomiędzy instytucjami, państwami i społeczności danych państw oraz prawa je regulujące

Ewolucja finansów Finanse łączą się z pieniądzem, stąd ich rozwój wiąże się z jego powstaniem. Pieniądz w formie monet pojawia się w Egipcie 3 tys. lat pne. , lecz system pieniężny powstaje w VII w. pne. w obrębie M. Śródziemnego. Poprzednikiem pieniądza w swojej kruszcowej formie były różne towary (płacidła) Muszelki skórki z wiewiórek (kun) skórki innych zwierząt jeszcze w XIX w. Indianie, traperzy Sól zboże , bydło aktualnie wielbłądy u Tauregów Wymiana miała charakter barterowy T-T, aczkolwiek niektóre z wymienionych towarów pełniły role powszechnego ekwiwalentu. Z czasem funkcje pieniądza zaczęły pełnić metale szlachetne, ze względu na swoje właściwości (rzadkość, trwałość, podzielność), też pierwotnie w swojej mało przetworzonej postaci (bryłki, sztaby, blaszki). W zasadzie o systemie pieniężnym mówimy gdy kruszec zostaje nacechowany, występuje w formie monet. monety chińskie, greckie, polskie 1000 l pne. bizant III w. denar Mieszka II

Cd. etapów rozwoju finansów W Rzymie system pieniężny był już rozwinięty, powstawały produkty pożyczkowe pod zastaw, pierwsze formy zobowiązań dłużnych (weksle jako dokumenty powstawały już w Mezopotamii, gdyż tam odkryto gliniane tabliczki jako zobowiązania oddania po zbiorach pożyczonego zboża na siew). Upadek Rzymu to okres chaosu w Europie (rozwój Chin, tam w IX w. pojawiły się pieniądze papierowe). Reformę pieniężną zapoczątkował Karol Wielki (VIII w. ). X w. to też rozwój pożyczek, w tej roli klasztory, zakony (wcześniej też to kapłani otrzymywali wota pieniężne które później pożyczali. Wekslarze – osoby wymieniające i pożyczające pieniądze i przyjmujące zobowiązania dłużne stąd późniejsza nazwa weksel. Dalszy rozwój finansów to powstanie banków, koniec XVI w. to oficjalnie pierwsze banki; Casa di San Giorgio w Genui – 1586 r. , Banco de Rialto w Wenecji 1587, Banco di San Ambrosio w Mediolanie – 1593 r. Nieco później zaczęły powstawać na północy Europy; Amsterdamie – 1609 r, Hamburgu – 1619 r, Rotterdamie – 1635 r. W Średniowieczu istniała też instytucja pożyczki udzielanej przez kupców (w Polsce najbardziej znany to Wierzynek), złotników, zakony (Templariusze –to zobowiązania władców francuskich wobec nich stały się przyczyną ich upadku), kościoły np. w Polsce Bank Pobożny Piotra Skargi. XVI w.

Bankowość a finanse Kolejny etap to rozwój bankowości centralnej, pierwszym bankiem centralnym był utworzony w 1668 r. ( z banku prywatnego założonego w 1656) Bank Szwedzki. Otrzymał on przywilej królewski na emisję banknotów i kredytowanie królestwa Szwecji. Jednak za datę powstania bankowości centralnej uważa się utworzenie Banku Anglii w 1694 roku. Został on utworzony przez parlament jako spółka akcyjna, której kapitał pochodził z publicznej subskrypcji. Zadaniem banków centralnych była emisja pieniądza, coraz częściej papierowego. W Polsce taką funkcje pełnił Bank Polski powołany w 1828 r. Dekretem cara Mikołaja I. (Królestwo Polskie). Dalszy rozwój bankowości to odejście od pieniądza kruszcowego na rzecz pieniądza papierowego oraz dalszy szybki rozwój bankowości w związku z rozwojem gospodarki a zwłaszcza przemysłu- XIX w. Kolejny b. istotny etap to koniec XX w. , b. szybki rozwój handlu światowego, globalizacja, potęga instytucji finansowych, pojawienie się nowych produktów finansowych (instrumenty pochodne). Rozwój finansów był też determinowany rozwojem państwa i instytucji publicznych oraz emitowanych przez nie papierów dłużnych. Przez budżety poszczególnych państw i instytucji publicznych przepływa od 40 do 50% ich PKB, one zatem w bardzo dużym stopniu decydują o przepływach pieniężnych. Zobowiązania Państw z tytułu długu publicznego sięgają astronomicznych kwot ; USA -17 bln dol. , Japonia ok. 10 bln.

Funkcje finansów: fiskalna-dostarczenie podmiotom publicznym środków finansowych na realizację ich zadań. Polega na dostarczeniu państwu i innym podmiotom publicznym dochodów przeznaczonych na realizację ich zadań. Pojęcia funkcji fiskalnej nie należy wiązać z fiskalizmem, który jest wyrazem polityki finansowej nastawionej na nadmierne obciążenie finansowe podmiotów i ma z reguły pejoratywny wydźwięk. redystrybucyjna- polega na gromadzeniu środków finansowych przez określony fundusz (najczęściej budżetowy ) i rozdzieleniu ich (wypłacie)określonym podmiotom. Można więc stwierdzić że funkcja ta obejmuje zarówno funkcję fiskalną jak i rozdział środków na różne zadania i między różne podmioty Parametryczna – pieniądz jest uniwersalnym miernikiem wytworzonych wartości , parametryzuje wszelki zjawiska gospodarcze. . zasilania – to system strumieni pieniężnych dostarczający potrzebne środki finansowe dla podmiotów gospodarczych, społecznych i konsumpcyjnych do realizacji ich zadań. stymulacyjna- (bodźcowa) sprowadza się do oddziaływania za pomocą ukierunkowania strumieni finansowych na zachowanie różnych podmiotów. ewidencyjno-kontrolna (kontrolna, informacyjna)- polega na kontroli przebiegu procesów gospodarczych za pomocą analizy kształtowania się przepływów finansowych. Jej istota wiąże się z faktem iż każdy proces gospodarczy ma swoją stronę finansową i można na bazie jej analizy wyciągnąć wnioski co do przebiegu zjawisk gospodarczych.

Podział podmiotowy finansów • - Finanse gospodarstw domowych: przychody pieniężne pochodzą głównie z wynagrodzeń za prace, z rent, emerytur i innych form świadczeń społecznych, z własnej działalności gospodarczej i z kapitałów. Wydatki pieniężne w tych ogniwach kierowane są głównie na zaspokajanie potrzeb konsumpcyjnych, na zakup dóbr trwałego użytku i domów mieszkalnych, na opłacanie podatku. • - Finanse przedsiębiorstw: w tym ogniwie przychody pieniężne pochodzą głównie ze sprzedaży towarów i usług. Wydatki przedsiębiorców są związane z pokrywaniem bieżących kosztów działalności, z podatkami i opłatami nie zaliczanymi do kosztów własnych działalności , • - Finanse państwa i innych instytucji publicznych: Przychody pieniężne pochodzą głównie z podatków i opłat oraz innych płatności o charakterze przymusowym. Wydatki publiczne są związane przede wszystkim z finansowaniem bieżącym działalności instytucji państwowych i samorządowych oraz z finansowaniem zadań publicznych i społecznych , wymiar sprawiedliwości, utrzymanie porządku wewnętrznego, służby zdrowia, oświaty, kultury i obrony narodowej.

Cd. podziału podmiotowego • - Finanse banków i innych pośredników finansowych: dominują przychody pieniężne o charakterze zwrotnym, w postaci depozytów i lokat wnoszonych przez klientów i wydatkowanie nagromadzonych zasobów pieniężnych również na zasadzie zwrotności przez udzielanie kredytów, tworzenie lokat w systemie bankowym, zakup papierów wartościowych publicznych i prywatnych. Finanse tego sektora odgrywają olbrzymią role we współczesnym świecie, gdyż dysponują one olbrzymimi kwotami przekraczającymi globalny PKB, tj. ponad 70 bln USD. • - Finanse ubezpieczeń gospodarczych (Ubezpieczenia społeczne należą do sfery publicznej w większości państw świata, lecz w wielu państwach (USA) prywatne cze korporacyjne fundusze emerytalne dysponują bilionowymi kwotami). Przychody pieniężne tych instytucji pochodzą głównie ze składek wnoszonych przez osoby fizyczne, przedsiębiorstwa i inne organizacje ubezpieczające się od różnego rodzaju szkód losowych, wydatki zaś są związane przede wszystkim z wypłatą odszkodowań ubezpieczeniowych i z pokrywaniem kosztów administracyjnych funkcjonowania towarzystw ubezpieczeniowych. • Finanse międzynarodowe ; uznawane są one jako specyficzna forma podmiotowej klasyfikacji zjawisk finansowych. Transakcje eksportowe i importowe zawierane są bowiem między konkretnymi podmiotami gospodarującymi a przepływy pieniężne z tego tytułu realizowane są głównie za pośrednictwem banków. Ponadto olbrzymią role we współczesnym świecie odgrywają korporacje międzynarodowe, w których istnieją różnorodne formy przepływów finansowych. W ramach tej kategorii funkcjonują globalne fundusze inwestycyjne, czy też olbrzymi rynek walutowy.

Ruch okrężny w gospodarce a podmiotowy podział finansów Instytucje finansowe, banki, firmy ubezp. Inwestycyjne, ich finanse Finanse gosp. domowych Finanse p-stw Finanse państwa Finanse miedzynar odowe

Przedmiotowe kryterium podziały finansów W ramach tego kryterium wyróżniamy przepływy finansowe związane z przedmiotem ich obrotu, produktami, usługami, świadczeniami. Można w ich ramach wyróżnić następujące strumienie przepływów; • a)Strumienie materialne i osobowe- często nazywane ekwiwalentne lub rynkowe. Ruchowi śr. pieniężnych towarzyszy równoczesny ruch wartości materialnej. Są one regulowane przez mechanizm rynkowy, zgodnie z relacjami popytu i podaży; mogą być regulowane wg. innych zasad np. ustawowe określenie płacy minimalnej lub opodatkowanie niektórych towarów. b)Strumienie redystrybucyjno – transferowe nie podlegają regułom rynkowym lecz są regulowane przez prawo finansowe, charakteryzuje je brak wzajemnego świadczenia ze strony podmiotu gospodarczego. Otrzymywane są najczęściej środki pieniężne od innego podmiotu (zasiłki podatki dotacje) c)Strumienie kredytowe – przychody i wydatki, związane z działalnością gospodarczą banków, funkcje kredytowe spełniają przede wszystkim banki komercyjne, jednak poza kredytem bankowym występuje też kredyt towarowy d)Strumienie i wydatki ubezpieczeniowe- zaliczane do kategorii usług finansowych, rozpatruje się je w kategorii ubezpieczeń społecznych i gospodarczych. Ubezpieczenie społeczne: są obowiązkowe i powszechne; mają chronić przed niedostatkiem, obciążają pracodawców i państwa w przypadku niedostatku środków z tego źródła.

Zjawiska i kategorie finansowe Zjawisko finansowe – jest to każde zjawisko ekonomiczne, w którym pieniądz pełni rolę aktywną. Na ruch pieniądza składa się: gromadzenie, wydatkowanie oraz podział środków pieniężnych. Przedmiotem zainteresowania finansów jest emisja pieniądza poprzez system bankowy, cyrkulacja pomiędzy różnymi podmiotami gospodarczymi oraz gromadzenie w nim oszczędności i rezerw. Zasób pieniężny –to ogół środków finansowych w dyspozycji podmiotu, którymi podmiot może względnie, swobodnie dysponować, ponieważ środki te mają z góry narzucone zastosowanie. Fundusz pieniężny – to kategoria, w której pieniądz występuje w postaci skonkretyzowanego zasobu pieniężnego. Najogólniej można je podzielić wg kryterium przedmiotowego i podmiotowego. Strumień pieniężny – wielkość śr. finansowych stale przepływających pomiędzy różnymi podmiotami Kategorie finansowe; -określone, zdefiniowane pojęcie z zakresu finansów. Sformalizowany opis danego zjawiska. Podział kategorii PRZYCHODOWE DOCHODOWE WYDATKOWO KOSZTOWE PODATKOWE DŁUŻNE CENA PRZYCHÓD PIENIĘŻNY DOCHÓD ZYSK PROCENT RENTA PIENIĘŻNA WYDATEK KOSZT AMORTYZACJA PODATKI POŚREDNIE BEZPOŚREDNIE POŻYCZKA PIENIĘŻNA KREDYT DEFICYT DŁUG FINANSOWY

Charakterystyka kategorii – cena • Cena- pieniężny wyraz wartości , b. istotna dla finansów, gdyż wpływa na większość zjawisk finansowych. Rodzaje; wolne, administrowane (przez podmioty mogące je ustalać – monopole, bądź państwo). Funkcje cen; • Przychodowa (dochodowa) – kształtuje dochody producentów, jest instrumentem weryfikacji celowości podejmowania działalności gospodarczej. • Alokacyjna – umożliwia alokację zasobów, towarów i usług, ich przepływ tam gdzie jest ktoś skłonny kupić czy zainwestować po danej cenie. • Redystrybucyjna – jest instrumentem wtórnego podziału PKB, jak również instrumentem podziału dochodów podatników. Cenę mogą kształtować różne instrumenty fiskalne, dlatego państwo może dokonywać wtórnej redystrybucji dochodów pierwotnych. • Motywacyjna funkcja – wiąże się z wywoływaniem pożądanych reakcji podmiotów i konsumentów. Ważna elastyczność cenowa popytu. • Informacyjna – cena jest najlepszym, najszybszym informatorem rynkowym, Określa o stanach równowagi i nie. • Agregacyjna – jest wykorzystywana jako miernik wartości, jest agregatem różnych dóbr i usług, za jej pomocą można porównywać różne wartości użytkowe towarów i usług.

Inne kategorie Przychód pieniężny – zewnętrzny wyraz działalności gospodarczej, całokształt wpływów pieniężnych podmiotu, gosp. domowego, państwa. • Dochód – ważna kat. finansowa, dodatni rezultat dział. gospodarczej, wynagrodzenie czynników wytwórczych. Różna kat. dochodu; przed i po opodatkowaniu, brutto, netto, z pracy, z kapitału, z ziemi, . . . Zysk – wynik działalności gospodarczej, różne podejście, zysk ekonomiczny – nadwyżka przychodów nad kosztami powiększonymi o koszt alternatywny wykorzystania kapitału. Zysk księgowy – różnica pomiędzy dochodami a kosztami. Funkcje zysku; • funkcja celu – podstawowy miernik i cel każdego podmiotu • wynagrodzenia przedsiębiorcy – ekwiwalent za podejmowane ryzyko działalności gospodarczej, za uruchamiane i wykorzystywane czynniki wytwórcze, • źródło finansowania – inwestycji, bieżącej działalności, wydatków akcjonariuszy • motywacyjna – wyzwala aktywność gospodarczą, zmusza do bardziej wydajnej pracy • rezerwy finansowej – zysk zatrzymany pozwala na finansowanie ewentualnych strat Procent – dochód osiągany z kapitału pożyczkowego, lub wynagrodzenia tego kapitału. Cena po jakiej pożyczkodawca zakupuje środki finansowe na rynku. Stopa procentowa – prosta, składana, rynkowa, realna. Czynniki kształtujące %; popyt i podaż kapitału pożyczkowego, konkurencja na rynku, rodzaj instrumentu finansowego, ryzyko pożyczkodawcy, czas, inflacja, polityka Banku Centralnego, polityka fiskalna.

Kategorie wydatkowe i podatkowe • Kat wydatkowe – wydatek w sensie ekonomicznym to nabycie części PKB. Wydatki rządu – bieżące i inwestycyjne, wydatki gospodarstw domowych, wydatki podmiotów. • Koszt – pieniężny wyraz nakładów. Pieniężny ekwiwalent za zużyte czynniki wytwórcze. • Koszt alternatywny – koszt utraconych korzyści, w wyniku takiego a nie innego zastosowania zasobów. • Koszty stałe, zmienne, kalkulacyjne, przeciętne, jednostkowe, globalne. . • Amortyzacja – wartość umorzenia środków trwałych, zaliczona w koszty. Amortyzacja jest kosztem a nie wydatkiem. Jej funkcje; • przychodowa, kosztowa, odtworzeniowa, umorzeniowa. Podatek – forma daniny publicznej płacona na rzecz właściwego organu podatkowego. Podatki bezpośrednie – uiszczane prze podatnika, podatki pośrednie – zawarte w cenach

Pozostałe • Pożyczka – dług zaciągnięty przez pożyczkobiorcę u różnych podmiotów, najczęściej w formie pieniężnej, bez określania celu. • Kredyt – termin zarezerwowany dla pożyczek udzielanych przez banki w formie bezgotówkowej, celowy. Funkcje kredytu; emisyjna, kreacji pieniądza, dochodowa, alokacyjna, kontrolna Deficyt finansowy – ujemne saldo pieniężne jakiegokolwiek podmiotu. Różne kategorie; deficyt handlu zagranicznego, deficyt budżetowy, deficyt przedsiębiorstwa, • Dług finansowy – zobowiązanie danego podmiotu z tytułu wcześniej zaciągniętych pożyczek. • • Renta pieniężna - dochód otrzymywany w długim okresie regularnie, z tytułu ulokowanego kapitału, wypożyczonej rzeczy, otrzymywanego świadczenia. Różne kategorie – renta konsumencka, różnica jaką konsument otrzymuje w wyniku zakupu towarów poniżej ceny oczekiwanej. Renta ekonomiczna – to nadwyżka uzyskiwana przez właściciela ponad alternatywny koszt zastosowanych czynników wytwórczych. Renta gruntowa – to dochód uzyskiwany przez właściciela z tyt. wydzierżawionej ziemi. Renta społeczna to dożywotnie świadczenie pieniężne należne byłemu pracownikowi - emerytura lub renta.

Teorie finansów Okres przedkapitalistyczny • – w starożytności dochody państwa pochodziły głównie z jego własności, jak również z opłat i danin, najczęściej zbieranych w naturze, także z łupów wojennych, grabieży, kontrybucji nakładanych na przegrane państwa. Podatki typu łanowe, podymne, myta, daniny, itp. , myśl średniowiecza zakładała, że powinny być ekwiwalentne, równoważne do otrzymywanych świadczeń, a więc osoby stojące na szczycie hierarchi społecznej powinny być obłożone wyższymi daninami. Takie poglądy głosił m. in. św. Tomasz z Akwinu. • Rozwój państwa i powstanie ich budżetów wpłynął na ewolucje myśli dot. finansów, zaczęto mówić o finansach publicznych. • Dość dobrze rozwinięte poglądy na temat finansów publicznych zawarte są u kameralistów (I poł. XVIII w. ). Ich myśli dotyczyły nie tylko polityki protekcyjnej lecz odnosiły się i do wykorzystania podatków w roli interwencyjnej. Kameraliści zalecali pobór podatków nie tam, gdzie można, lecz tam gdzie trzeba. Zakreślili także granice wydatków publicznych określając poniekąd poziom fiskalizmu. Zdaniem kameralistów państwo winno najpierw określać swoje wydatki i dostosować do nich niezbędne dochody.

Merkantylizm i fizjokratyzm • Merkantyliści (XVI-XVII w) preferowali gospodarkę krajową i uważali, że trzeba ją chronić za pomocą podatków i ceł. Za główny cel gospodarki uznawano gromadzenie bogactwa w postaci złota które po 1. trzeba zatrzymywać w kraju a po 2. ściągać z za granicy. Najbardziej znaną osobą związaną z tym nurtem był Colbert, intendent kard. Mazarina i doradca Ludwika XIV. Przyczynił się on do standaryzacji prawa regulującego podatki, cła, umocnił administrację. Umocnił armię, przyczynił się do zdobywania kolonii i zakładania kompanii handlowych, rozbudowy manufaktur. Z merkantelizmu wywodzi się też teoria handlu zagranicznego związana z protekcjonizmem celnym, czyli ochroną własnego rynku za pomocą wysokich ceł wwozowych. • Kolejnym nurtem myśli ekonomicznej był fizjokratyzm, którego głównym przedstawicielem był F, Quesney głoszący teorie, że głównym czynnikiem tworzącym bogactwo jest ziemia i podatki powinni płacić tylko właściciele ziemscy. Był on także twórcą hasła „laissez faire” nawołującego do wolności gospodarczej, gdyż w gospodarce panuje naturalny porządek rzeczy.

Liberalna myśl finansowa Teoretyczne podstawy myśli liberalnej zaprezentował A. Smith, twierdząc że najważniejsza jest wolna konkurencja, wolność jednostki (homo economicus) od której zależy pomyślność całego społeczeństwa. Wniósł on także znaczący dorobek do podstaw finansów publicznych, dowodząc że państwo powinno w jak najmniejszym stopniu obciążać podatników, ograniczając się do pełnienia klasycznych funkcji publicznych związanych z obronnością, sprawiedliwością, oświatą. Smith przewidywał dla państwa następujące obszary działalności; obrona zewnętrzna, ochrona własności i wymiar sprawiedliwości oraz organizację robót publicznych. Idee liberalizmu gosp. rozwijali również J. B Say oraz D. Ricardo, wg Say’a „ najlepszy plan finansowy polega na tym, aby wydawać mało, a najlepszy ze wszystkich podatków jest podatek najbardziej umiarkowany”. Doktrynalna polityka liberalna opiera się na poniższych założeniach ; • polityka podatkowa powinna być neutralna, w jej wyniku nie powinno dochodzić do zmiany ukształtowanych dochodów, • ciężary podatkowe społeczeństwa powinny być takie, aby nie hamowały aktywności gospodarczej, oraz nie ograniczały zdolności gospodarstw do kumulowania oszczędności, • system podatkowy powinien zawierać też i podatki pośrednie, aby ciężary podatkowe ponosili również pracownicy najemni.

Ortodoksyjna teoria finansów publicznych • Ortodoksyjna teoria finansów zakłada, żeby budżet był jak najmniejszy i takie podejście obowiązywało de facto aż do czasów Wielkiego Kryzysu. W świetle tej doktryny budżet państwa powinien być bezwzględnie zrównoważony i co ważniejsze stale zrównoważony. , m. in. lorg Gladstone wychodził z tego założenia. Międzynarodowa Konferencja Fnansowa w Brukseli w 1920 r. wypowiedziała się, że „ państwa które wchodzą na drogę deficytu budżetowego doprowadzają swoje kraje do ruiny”. Deficyt jeśli już jest, musi być przeznaczony na finansowania rozwoju gospodarczego. Teoria ta zakład niemożność wykorzystania podatków na inne cele niż fiskalne. • Ortodoksyjna teoria fiskalna jest oparta o poniższe założenia; • równowaga ekonomiczna gospodarki, • równość pomiędzy oszczędnościami i inwestycjami • komplementarność konsumpcji i oszczędności • stała suma oszczędności w warunkach równowagi ekonomicznej.

Próby interwencjonizmu fiskalnego • Koncepcje liberalne zbyły kwestionowane już pod koniec XIX wieku. , zwłaszcza w odniesieniu do handlu, gdyż liberalizm w tym względzie nie pozwalał na rozwój produkcji w krajach o relatywnie niższym poziomie rozwoju. Główna krytyka pojawiła się w Niemczech, w których twierdzono, że państwo powinno tworzyć warunki do akumulacji kapitału i osiągania zysków przez rodzimych przedsiębiorców. • Najlepiej kwestię finansów publicznych zaprezentował Adam Wagner, twierdząc m. in. że państwo zgłasza popyt na coraz większą część dóbr tworzonych w gospodarce. Prawo wzrastających wydatków państwa jest postrzegane właśnie jako prawo Wagnera, odgrywało ono istotna rolę nawet we współczesnych doktrynach państw kapitalistycznych. Teorie Wagnera przyczyniły się do rozbudowy ubezpieczeń społecznych (zapoczątkowanych w Niemczech Bismarcka), dały też podstawę do redystrybucji PKB. • Nieprzypadkowo w Niemczech rozwinięto teorie finansów publicznych, gdyż państwo cieszyło się wysokim prestiżem wśród społeczności niemieckiej i tym samym chciało im odpłacać. W 1884 i 87 r. uchwalono pakiet ustaw gwarantujących ubezpieczenia emerytalne, od wypadków, od starości, , . . • W latach 30 -tych XX w. rozpoczęto w Niemczech na szeroką skalę prace publiczne, a zwłaszcza budowę autostrad

Keynesizm • Wielki Kryzys (1928 -33) zmienia podejścia polityków, teoretyków do problemów gospodarczych, zmuszając ich do aktywnego podejścia do tych zagadnień, do ingerencji państwa w sprawach gospodarczych. • Głównym twórca tego podejścia był J. M. Keynes który stwierdził, że gospodarka kapitalistyczna nie może funkcjonować na dotychczasowych zasadach z brakiem równowagi, bezrobociem, niepełnym wykorzystaniem czynników wytwórczych. Zmienia się podejście do finansów budżetowych, gdyż traktuje się je jako główny instrument interwencjonizmu, zarówno podatki jak i głównie wydatki państwowe. Celem interwencjonizmu jest pobudzanie efektywnego popytu jak i łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego. • • Teorie Keynesa były późnej rozwijane przez innych autorów, zrywały one generalnie z ortodoksyjnym podejściem do finansów. Mówi się zatem o neoklasycznych teoriach finansów A. H. Hansen. . – odrzuca on kategorycznie zasadę zrównoważonego budżetu, lecz zaleca utrzymywanie równowagi w gospodarce, powrót do maksymalnie pełnego wykorzystania zasobów wytwórczych, niwelację bezrobocia. W tym celu państwo winno zaciągać kredyty w bankach handlowych podczas recesji, które mają dawać silne impulsy rozwojowe całej gospodarce. Z chwilą osiągnięcia równowagi i pełnego zatrudnienia wydatki powinny być finansowane z progresywnych podatków. Natomiast impulsy inflacyjne powinny być hamowane przez podatki konsumpcyjne.

Teoria finansów publicznych J. M. Buchanana • Wiąże on teorie finansów z teorią państwa, państwo działa głównie poprzez wydatki realizowane w imieniu i na rzecz całego społeczeństwa. Podstawowym kryterium wydatków publicznych powinno być maksymalizowanie społecznej użyteczności lub ogólnego dobrobytu. Państwo i obywatele są antagonistycznymi stronami, gdyż w wyniku ingerencji państwa dochodzi do zmian dochodowych w danym społeczeństwie. Państwo winno zatem rozkładać podatki adekwatnie do ich użyteczności, za świadczenia podatkowe obywatele otrzymują określone świadczenia. • Zdaniem Buchanana w gospodarce występują różne zależności pomiędzy obywatelami a państwem i może dochodzić do sytuacji gdy wzajemne relacje między tymi podmiotami mogą zamykać się saldem ujemnym – wtedy gdy system fiskalny pogłębia istniejące różnice dochodowe- neutralnym i dodatnim.

Neoliberalizm i nowy konserwatyzm fiskalny • Rozwój gospodarczy do lat 70 -tych potwierdzał konieczność prowadzenia interwencjonizmu w gospodarce. Późniejsze tendencje rozwojowe zmieniły te relacje, gdyż pojawiły się nowe sytuacje, wywołane po części szokami naftowymi, po części trwałymi zmianami strukturalnymi. Krytycy zarzucali państwu, że wskutek zbyt restrykcyjnej polityki fiskalnej naruszają warunki rynku, mechanizmy równowagi, doprowadzają do nadmiernej inflacji, pogłębiają nierównowagę budżetową, kreuje nadmierny deficyt budżetowy. Zdaniem neoliberałów (i monetarystów) należy przeprowadzić poniższe założenia; • Zrównoważyć budżet i to w skali roku, a nie cyklu koniunkturalnego. • Zdecydowanie ograniczyć skalę redystrybucji PKB poprzez system finansów publicznych gdyż doprowadza to do efektu wypychania prywatnych zasobów gospodarczych poza obieg stricte gospodarczy. • Budżet powinien być jak najniższy, należy zatem dokonywać cięcia dochodów i wydatków. • Skutkiem tego będzie zmniejszenie ciężarów podatkowych. • Powinien być przywrócony paradygmat podatku neutralnego względem dochodów. • Wszystkie te działania powinny zmniejszyć wielkość długu publicznego.

Współczesne poglądy • Kryzys finansowy z końca I dekady XXI w. wywołał liczne komentarze co do roli państwa i instytucji finansowych we współczesnym świecie. Dominująca do tej pory liberalna myśl ekonomiczna jest coraz częściej krytykowana za zjawiska które uznaje się za nieprawidłowe, typu rozwarstwienie społeczne, spadający udział płac w PKB, unikanie podatków przez przedsiębiorstwa, płacenie niskich podatków przez grupy najbogatsze lub unikanie przez nich zobowiązań podatkowych (firmy w rajach podatkowych). Mówi się też o przedefiniowaniu roli państwa, które powinno bardziej czynnie brać udział w gospodarce (powrót Keynsizmu), elity polityczne są powiązane z biznesem lub się z niego wywodzą. Pogłębiające się różnice dochodowe nie sprzyjają rozwojowi, bo kto ma kupować produkowane dobra, w przypadku spadającej siły nabywczej 90% społeczeństwa.

2. Pieniądz i system bankowy Pieniądz jest to powszechny ekwiwalent, dobro powszechnie akceptowane w wymianie. Pieniądz jest to doskonale płynny i powszechnie akceptowalny środek regulacji płatności i zobowiązań. • Według Begga – pieniądz to powszechnie akceptowany towar, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczane dobra lub wywiązujemy się z zobowiązań. • Wg Mankiva –to zbiór aktywów służących do dokonywania transakcji i regulowania zobowiązań. • Najlepiej definiuje się go za pomocą funkcji, które pełni; - f. miernika wartości –mierzy wartość dóbr i usług za pomocą cen, które są iloczynem jednostkowej wartości pieniądza, - f. cyrkulacyjna, obiegowa, wymienna – wynaleziony po to by ułatwić wymiane towarów (zamiast barterowej T-T jest wymiana pośrednia T-P , P-T), - f. płatnicza – służy do regulacji zobowiązań, spłaca długi, - f. tezauryzacji - wycofany z obiegu, przechowywany, gromadzony spełnia tą funkcje. Rodzaje pieniądza. 2 aspekty; 1. standardowo dzielimy na; gotówkowy (banknoty, bilon) , i bezgotówkowy (jako forma zapisu na koncie, pierwotnie w dokumentach finansowych, obecnie impuls w pamieci komputera). 2. podział wg wartości – realny, wybity z kruszcu, jego wartość tkwi w nim samym i wymienia się go na równoważne wartości, tak samo inne powszechne ekwiwalenty(sól, zboża, bydło…) symboliczny – papierowy, bezgotówkowy, bitcoin, jego wartość jest kwestią iluzoryczną, sam wartości nie ma, lecz ma zadekretowaną wartość jako prawny (społeczny) środek obowiązujący na danym terytorium lub w obrebie danej grupy społecznej. • •

Podaż i popyt na pieniądz • • • Podaż pieniądza (Suply Money) -Teoria ilościowa (Fishera – pocz. XX w. ), jest teorią najpowszechniej akceptowalną, mającą swoje uzasadnienie i w chwili obecnej, mówi ona o ilości pieniądza w obiegu odnosząc go do wartości dóbr i usług, które można za pieniądz nabyć. Równanie ilości pieniądza MV= PQ (M to też baza monetarna) (M. - ilość pieniądza, V- szybkość obiegu jednostki pienieżnej, P. - poziom cen, Q – ilość towarów i usług) Skutki naruszenia prawa obiegu; M. >PQ/V stąd; inflacja(wzrost cen), deprecjacja pieniądza (spadek jego siły nabywczej), spadek kursu danej waluty lub dewaluacja – gdy kursy są administrowane przez państwo. M.

System bankowy obejmuje sieć różnorodnych, niezależnych instytucji bankowych a także normy określające ich wzajemne powiązania oraz stosunki z otoczeniem. Można mówić o systemie bankowym dopiero wtedy, gdy w danej gospodarce powstanie wiele banków, obsługujących gospodarkę. Na rozwój systemu bankowego, wg Büschgena wywierają wpływ następujące czynniki: • - porządek społeczny i gospodarczy, który określa społeczne wartości i cele gospodarcze, • - struktura i wielkość popytu na usługi bankowe, • - regulacje prawne działań bankowych, • - skłonności banków do innowacji. • Zmiany w systemach bankowych przebiegały wg koncepcji funkcjonalnej i instytucjonalnej • Koncepcja funkcjonalna zakłada, że rozwój systemu bankowego jest w pewnym stopniu pasywnym następstwem rozwoju gospodarki rynkowej. Zmiany w systemie bankowym powinny następować spontanicznie, pod wpływem zmian na rynku. • Natomiast podejście instytucjonalne kładzie nacisk rozwój instytucji bankowych przy pomocy państwa, w taki sposób żeby system bankowy był w pełni konkurencyjny w stosunku do banków innych krajów. Można też mówić o dwu typach systemów bankowych; - anglosaskim , USA, W. Brytania –systemie w którym dominują banki specjalistyczne, a głównie inwestycyjne - kontynentalny - kontynentalna Europa w której dominują banki uniwersalne. - Można zatem mówić o systemie banków specjalistycznych i uniwersalnych. W ostatnich latach następuje unifikacja tych systemów, jako skutek kryzysu -przekształcenie, czy przejecie banków inwestycyjnych przez banki uniwersalne, sprzyjają temu też zjawiska przejęć i fuzji w sektorze bankowym. • • H. E. Büschgen: Przedsiębiorstwo bankowe, Poltext, Warszawa 1997, s. 31 -32

System bankowy w Polsce

Czynniki rozwoju systemów bankowych Szczególnie dynamiczny rozwój systemów bankowych dokonał się po 70 -tych latach XX wieku, w wyniku; • - postępującej deregulacji, zmniejszającej liczbę przepisów określających działalność bankową, • - liberalizacji zasad funkcjonowania banków, m. in. zakładającej swobodną konkurencję między bankami, • - postęp techniczny i szybko zmieniającą się infrastruktura banków, • - postępujących procesów konsolidacji i koncentracji systemów bankowych, • - unifikacji systemów bankowych, głównie poprzez zainteresowanie się banków uniwersalnych działalnością inwestycyjną, • - tendencje do powstawania holdingów i konglomeratów finansowych, działających na globalnych rynkach • - radykalna redukcja kosztów działalności banków komercyjnych, (outsourcing) • - wychodzenie banków poza tradycyjne formy działalności (bankassurance) • - wprowadzenie norm ostrożnościowych zewnętrznych i wewnętrznych ograniczających ryzyko bankowe, • - innowacje bankowe i nowe produkty • - wzmocnienie pozabilansowych form aktywności banków, • - intensywny rozwój bankowości hurtowej, transakcje na dużą skalę z koncernami międzynarodowymi, • - wprowadzenie elementów planowania strategicznego, • - rosnące wymagania klientów co do jakości usług bankowych, • - rosnące znaczenie zagranicznych inwestycji w kapitał akcyjny banków danego kraju Współczesny kryzys finansowy, wpływający na wzrost udziału państwa w sektorze bankowym poprzez przejęcie niektórych banków, bądź ich dokapitalizowanie, • - wprowadzenie dodatkowych norm ostrożnościowych • - tworzenie się międzynarodowych instytucji nadzorczych,

Bank Centralny • System bankowy ujmuje Bank Centralny i podporządkowane mu banki komercyjne. Pierwszy centralny bank państwa to był Bank Szwedzki- 1668, później-Bank Anglii 1694, . . . Bank Polski – 1828 r. Powstanie pierwszych banków centralnych wiązało się z nadaniem im przywilejów emisji pieniądza kruszcowego i opartego na kruszcu pieniądza papierowego. Natomiast pierwsze banki (nazwa pochodzi od banco – ławka, na której pierwotnie wymieniano waluty w miastach – państwach Włoch) handlowe powstały w miastach północnych Włoch; Casa di San Giorgio w Genui – 1586 r. , Banco de Rialto w Wenecji 1587, Banco di San Ambrosio w Mediolanie – 1593 r. Nieco później zaczęły powstawać na północy Europy; Amsterdamie – 1609 r, Hamburgu – 1619 r, Rotterdamie – 1635 r. • Pierwszym polskim bankiem centralnym był powołany w 1828 r, dekretem cara Mikołaja - Bank Polski, na terenie Królestwa Polskiego. Po powstaniu listopadowym ograniczone zostały jego funkcje a z czasem uległ likwidacji. Kolejnym polskim bankiem centralnym była Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa powstała w zaborze pruskim (1917 r. ) i emitująca w latach 1918 – 1924 marki polskie mające statut pieniądza krajowego. Nadmierna emisja marek doprowadziła do olbrzymiej hiperinflacji, destabilizując gospodarkę. Celem uzdrowienia finansów Rzeczypospolitej powołano w 1924 r. Bank Polski S. A, który pełnił funkcje banku centralnego do czasu II wojny światowej, a w zasadzie i w trakcie jej trwania w Londynie. . Od 1945 r. w roli banku centralnego występuje Narodowy Bank Polski, który w zasadzie spełnia funkcje banku centralnego od czasu transformacji systemowej, gdyż do 1989 r. NBP występował w roli „monobanku” emitując pieniądz oraz realizując funkcje komercyjne, polegające na finansowaniu sektora uspołecznionego dominującego w owym czasie w gospodarce.

Rola i zadania BC W ustawie o Narodowym Banku Polskim art. 3 mówi „Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP”. Tak określony cel wywołuje szereg kontrowersji, krytycy NBP podkreślają skupienie uwagi Banku tylko na celach inflacyjnych, których realizacja może być czasami szkodliwa dla rozwoju gospodarczego. Zwolennicy zaś podkreślają rolę stabilnych cen w rozwoju gospodarczym. • Funkcje Banku Centralnego • emisyjna: jedynie BC może emitować znaki pieniężne, będące prawnym środkiem obiegu na terenie danego kraju, czuwa też nad wielkością emisji pieniądza bezgotówkowego (w jego kompetencji jest określanie wielkości podaży pieniądza), • bank państwa: współtworzy i realizuje politykę pieniężną, dewizową i kursową, obsługuje budżet, zarządza rezerwami dewizowymi , obsługuje dług publiczny, reprezentuje państwo w międzynarodowych instytucjach finansowych • banków: sprawuje kontrolę nad bankami komercyjnymi, udziela licencji, ma prawo sanacji banków, steruje systemem bankowym za pomocą instrumentów polityki pieniężnokredytowej • Instrumenty polityki pieniężno - kredytowej; • a/ Bank Centralny ustala stopy kredytów centralnych; lombardowego ( aktualnie, marzec 2014 r. – 4, 00%), redyskontowego (2, 75%), interwencyjną 2, 50% (minimalna stopa operacji otwartego rynku), • b/ steruje stopami rezerw obowiązkowych – aktualnie 3, 0%, • c/ prowadzi politykę otwartego rynku – polegającą na emisji i wykupie papierów wartościowych.

Banki • Banki – są samodzielnymi i samofinansującymi się jednostkami organizacyjnymi, mającymi osobowość prawną, działającymi na podstawie ustawy i statutu. System bankowy obejmuje następujące grupy banków • - banki centralne • - banki operacyjne ( depozytowo-kredytowe i uniwersalne), • - banki specjalne (wyspecjalizowane), • - kasy oszczędnościowe, • - spółdzielczość kredytową. • Obecnie następuje odchodzenie od podziału banków na różne rodzaje ze względu na grupowanie się instytucji bankowych w holdingi i konglomeraty Holding bankowy to korporacja, która jest posiadaczem akcji jednego lub więcej banków. • Natomiast konglomeraty finansowe to rodzaj holdingów finansowych. Są to instytucje świadczące usługi bankowe, ubezpieczeniowe i maklerskie. • Banki specjalne są to przede wszystkim banki inwestycyjne, które zajmują się koncentracją środków do finansowania inwestycji poprzez wkłady od klientów oraz dzięki emisji i sprzedaży własnych obligacji bądź przyjmowaniu lokat innych banków czy budżetu. W porównaniu z bankami handlowymi, sfera ich działania ma specjalny charakter pod względem zakresu i formy działania albo rodzaju klienteli

Rodzaje banków • Podział ze względu na cel; komercyjne (cel to zysk), niekomercyjne (inne zadania, w Polsce po części BS-y bo interesy członków sp-ni, Bank Gospodarstwa Krajowego – interesy państwa) • Formę organizacyjną; działają w formie spółki akcyjnej, pstwa państwowego, spółdzielni. • Form własności; państwowe, prywatne, mieszane, w tym z kapitałem zagranicznym, • Przedmiot działania; uniwersalne –oferują wszelkie usługi bankowe, specjalistyczne (różne formy specjalizacji) w tym depozytowo-kredytowe, inwestycyjne, hipoteczne, rolne, eksportowe , , , • Zasięg działania: lokalny (BS-y), krajowy, międzynarodowy, • Sposób obsługi klientów; tradycyjne, interentowe (elektroniczne)

3. System budżetowy wraz z podatkowym Przyczyny istnienia finansów publicznych • dobra publiczne – takie które daje korzyści ogółowi, np. las, jeziora, , ( kryterium użyteczności), i są finansowane ze źródeł publicznych (kryterium odpłatności). Przez dobra publiczne należy rozumieć te dobra, które z różnych przyczyn mogą służyć zbiorowości lokalnej lub całemu społeczeństwu, są tzw. czyste dobra publiczne, konsumowane są egalitarnie przez wszystkich członków danej zbiorowości, np. powietrze, bezpieczeństwo zewnętrzne, działalność służb dyplomatycznych, . . . • dobra społeczne – to takie które mogą być dobrami prywatnymi, lecz doktryna czy przyjęta polityka czynią z nich dobra ogólne, np. szkolnictwo, usługi zdrowotne, itp. • Sektor publiczny – tworzą; • majątek służący władzy i administracji rządowej oraz samorządowej, • majątek służący publicznym instytucjom usługowym, • majątek w użytkowaniu publicznym, • majątek zaangażowany w działalności gospodarczej podmiotów publicznych. Finanse publiczne związana są również z koniecznością sfinansowania instytucji publicznych, administracji rządowej i innych. • Cechą gromadzenia pieniędzy przez sektor publiczny jest brak ryzyka gospodarczego, które temu towarzyszy, kreuje on swoje dochody na zasadzie przymusu w odróżnieniu od innych podmiotów.

Funkcje finansów publicznych Celem działalności państwa nie jest zysk, lecz działanie na rzecz ogółu obywateli i całego kraju. Z tak definiowanej działalności państwa wynikają jego funkcje. Pierwszymi, którzy je definiowali byli Nordhaus i Samuelson. Ich zdaniem celem państwa jest zapewnienie; • 1)efektywności całej gospodarki wobec nie sprawności systemu rynkowego, • 2) sprawiedliwości, równości wobec nadmiernej dysproporcji dochodów, • 3) stabilizacji gospodarki rynkowej, wobec jej cyklicznego funkcjonowania. • • Wymienione cele państwa utożsamiane są z funkcjami finansów publicznych, jednak funkcjom finansów nadaje się specyficzny, pieniężny charakter. Do podstawowych funkcji finansów publicznych zalicza się: • funkcję alokacyjną, finanse publiczne są instrumentem alokacji części zasobów w gospodarce. Skutkiem alokacji jest dostarczanie społeczeństwu towarów i usług, z których nie korzystaliby w sytuacji samodzielnych wyborów, lub korzystanie z nich miałoby charakter wybiórczy. • funkcję redystrybucyjną -przejawia się w różnych przekrojach; • dochodowym • regionalnym ( przestrzennym), • branżowym, itp. • funkcję stabilizacyjną -państwo za pomocą finansów publicznych może przyczyniać się do stabilizacji gospodarki rynkowej.

System finansów publicznych to ogół norm prawnych oraz zespół instytucji finansowych których zadaniem jest gromadzenie, dzielenie oraz wydatkowanie publicznych zasobów pieniężnych w kraju. • W ujęciu podmiotowym – w świetle przyjętej praktyki- sektor finansów publicznych tworzą: • budżet państwa • budżety samorządowe • publiczne fundusze celowe • narodowy fundusz zdrowia • państwowa gospodarka pozabudżetowa • samorządowa gospodarka pozabudżetowa. O finansach publicznych decydują; • władze ustawodawcze szczebla centralnego (parlament) oraz władze szczebla pośredniego (rady regionalne) i szczebla samorządowego (rady gminne), • władze wykonawcze (rządy, zarządy) wymienionych szczebli, • władze kontrolne działające w imieniu władz stanowionych, m. in. NIK, RIO, audytorzy wewnętrzni, . . • aparat skarbowy (finansowy), zajmujący się generowaniem dochodów i realizacją wydatków ich kontrolą, . . • podmioty finansowane z funduszy publicznych, np. szkoły wyższe, szpitale, . . . • W przekroju instrumentalnym funkcjonowanie systemu finansów publicznych zapewniają następujące narzędzia; • podatki centralne, podatki lokalne, opłaty, cła, dochody z majątku publicznego, składki na ubezpieczenia społeczne, subwencje, dotacje, kredyty i pożyczki państwowe.

• • • Budżet państwa W systemie finansów publicznych najważniejszą instytucją jest budżet państwa. Wynika to stąd, że budżet gromadzi i dzieli większość środków publicznych jak również i z tego, że ustawy budżetowe i około budżetowe rzutują na życie wszystkich mieszkańców danego kraju. Budżet, jt, podstawowy plan finansowy państwa, mający charakter dyrektywny i obejmujący dochody i wydatki państwa o charakterze bezzwrotnym, uchwalany przez parlament na okres roczny. Jest to inaczej plan dochodów i wydatków państwa. Budżet jest związany z rozwojem instytucji państwa. Dla jego rozwoju decydujące znaczenie miały: rozwój stosunków towarowo-pieniężnych, czyli rozwój gospodarczy, oddzielenie majątku państwa od majątku królewskiego, proces ten zaczął się w XIV w. we Francji, w Polsce zaś w 1504 podczas obrad sejmu w Piotrkowie rozdzielono skarb koronny od skarbu publicznego, rozwój parlamentaryzmu - parlament jako przedstawiciel podatników mógł ograniczać władze ustawowe do nakładania nowych podatków. Pierwszym parlamentem wykorzystującym te uprawnienia był p. angielski; już w 1273 r. król Edward I wprowadził do Wielkiej Karty Wolności zapis zabraniający nakładania podatków bez zgody podatników. Równie ważna dla rozwoju budżetu jest zasada kontroli wydatków budżetowych, pierwszy uczynił to parlament angielski w 1689 r. w tzw. „Bill of Rights”. rozwój socjalnych funkcji państwa -pierwszym rządem o pewnej percepcji socjalnej był rząd Bismarcka i jego program reform ubezpieczeń społecznych rozwój gospodarczych funkcji państwa – od czasów Wielkiego Kryzys z lat z 1929 -33 datuje się interwencjonizm państwowy na bazie torii M. Keynesa , który miał ograniczać negatywne skutki żywiołowego działania mechanizmów gospodarczych rozwój międzynarodowych stosunków gospodarczych i finansowych procesy integracyjne zachodzące we współczesnym świecie –budżety wielonarodowe (unia).

Znaczenie budżetu i jego funkcje Szczególna ranga budżetu wynika z następujących przesłanek; • jest on głównym instrumentem sprawowania władzy • gromadzi i dzieli największą część środków publicznych • jest ważnym segmentem zasilania innych segmentów sektora finansów publicznych • jest uchwalany przez parlament mocą ustawy • w niektórych krajach Konstytucja daje Głowie Państwa prawo rozwiązania Parlamentu w przypadku nieuchwalenia ustawy budżetowej • wywiera duży wpływ na życie społeczno – gospodarcze, jest przedmiotem ostrej walki politycznej. Funkcje budżetu ; 1. redystrybucyjna – jednym z głównych zadań budżetu jest podział dochodów pierwotnych, wtórna dystrybucja otrzymywanych środków, kierowanie ich do różnych działów i branż, także grup społecznych nie biorących udziału w podziale pierwotnym. Z tą funkcją związane jest także ograniczanie nadmiernych dochodów nominalnych w wyniku wykorzystywania progresywnych podatków. Budżet dzieli (redystrybuuje) środki w układzie przestrzennym ( pomiędzy różnymi regionami kraju), działowo - gałęziowym pomiędzy działami i branżami gospodarki narodowej, dochodowym – pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. 2. fiskalna (dochodowa) – budżet powinien być tak skonstruowany, żeby jego dochody pokrywały planowane wydatki. W tym celu stosuje się różne formy obciążeń fiskalnych w celu sfinansowanie zadań, które państwo chce i musi realizować. 3. stymulacyjna – środki budżetowe kierowane wybiórczo, mogą stymulować rozwój wybranych regionów, gałęzi, branż. i poszczególnych podmiotów (vide; polityka subwencji w Unii Europejskiej) 4. kontrolna – realizacja budżetu jest miernikiem m. in. pracy rządu, stanu koniunktury gospodarczej, kondycji ekonomicznej poszczególnych branż. .

Dochody budżetowe Rodzaje dochodów publicznych • dochody zwrotne – kredyty, pożyczki, papiery wartościowe – stosowane w zasadzie tylko do wyrównywania deficytu budżetowego. • bezzwrotne; podatki, cła, dochody z majątku państwa i inne. W warunkach polskiego budżetu ( w świecie też) dominują dochody bezzwrotne, spośród których najbardziej istotną rolę odgrywają dochody podatkowe, a zwłaszcza podatki pośrednie (VAT i akcyza). Podatek jako forma daniny publicznej ma swoją długą historię, aczkolwiek dopiero wiek XX jest traktowany jako wiek fiskalizmu, z coraz większą ilością różnych obciążeń nakładanych przez państwo i inne instytucje publiczne na swoich obywateli. Jest to związane z rolą nowych doktryn polityczno – ekonomicznych sytuujących w odmiennej roli instytucję państwa. Również obie wojny światowe i liczne konflikty międzynarodowe w XX w. przyczyniły się do wzrostu obciążeń fiskalnych. Państwa nakładające podatki na sfinansowanie działań zbrojnych po skończonych wojnach nie obniżały ich do przedwojennych poziomów. • System podatkowy jest to pewien powiązany w logiczną całość ogół podatków występujących w danym kraju oraz zespół reguł i zasad podatkom towarzyszących. Wyodrębnia się dwie grupy czynników współtworzących system podatkowy; a) czynniki ekonomiczne do których zaliczamy; • wybór odpowiednich źródeł podatkowych, • wybór odpowiedniego momentu poboru podatku • ustalenie właściwego podmiotu podatkowego • ustalenie odpowiedniej wysokości podatków. b) czynniki prawne • przejrzystość oraz wewnętrzna spójność poszczególnych aktów • ich logiczna konstrukcja i niezbędna ilość.

System podatkowy jest to zatem zbiór podatków występujących w danym kraju, tworzących jednolitą całość pod względem prawnym i organizacyjnym. S. Owsiak „. . pieniężne, przymusowe, ogólne, nieodpłatne świadczenie na rzecz państwa lub innych związków publiczno – prawnych”. Podatek jest daniną publiczną, o podanych niżej najbardziej istotnych cechach; • przymusowy charakter – podmiot uprawniony do pobierania podatków może użyć środków przymusu państwowego celem wyegzekwowania należności podatkowych, • bezzwrotność – ma on charakter definitywny i nie podlega zwrotowi • nieodpłatność – osoba płacąca podatek nie otrzymuje świadczenia wzajemnego ze strony związku publicznoprawnego na rzecz którego podatek został uiszczony • jednostronność ustalania - wysokość świadczenia podatkowego wynika z obowiązujących przepisów prawa i nie podlega negocjacjom, • ogólny charakter – podatki nakładane są w drodze wydawania aktów normatywnych o charakterze ogólnym • pieniężny charakter – realizowany jest on w postaci świadczeń pieniężnych • przewłaszczenie – zapłata podatków powoduje zmianę właściciela środków pieniężnych, które stają się własnością publiczną Technika podatkowa służy obliczania i ściągania należności podatkowych jej elementy to; • podmioty podatku – podatnik, płatnik , inkasejnt. • przedmiot podatku - rzecz lub zdarzenie, które w myśl ustawy wywołuje obowiązek podatkowy, np. osiągnięty przychód, spadek, własność, nieruchomość. • podstawa opodatkowania - to wielkość zależna od przedmiotu podatku, określona ilościowo lub wartościowo • źródło opodatkowania -to wartość od której podatek będzie faktycznie zapłacony, majątek, spadek , . . • stawka podatkowa - to relacja kwoty podatku do podstawy opodatkowania, stawki kwotowe, procentowe, • skala podatkowa tabelaryczne zestawienie w którym ujmuje się poszczególne zakresy skal podatkowych wraz z odpowiadającymi im stawkami podatkowymi. -skala proporcjonalna (liniowa) , tabelaryczne zestawienie w którym ujmuje się poszczególne zakresy skal podatkowych wraz z odpowiadającymi im stawkami podatkowymi. • -skala proporcjonalna (liniowa) – podatek rośnie proporcjonalnie • - skala progresywna - stawka i kwota podatku rośnie szybciej niż podstawa opodatkowania • zwolnienia, ulgi i zwyżki podatkowe

Rodzaje podatków • A/ Podział podatków ze względu na kryterium przedmiotowe • podatki majątkowe i podatki od praw majątkowych, np. ; od spadków, nieruchomości, darowizn, itp. , • podatki od przychodów, (zryczałtowany, gruntowy) • podatki od dochodów, (PIT- osobistych, CIT- podmiotów) • podatki od wydatków (akcyza, VAT) • B/ Ze względu na sposób powiązania podatku z podatnikiem, ze względu na formę ich uiszczania, dzielimy podatki na; • podatki bezpośrednie, uiszczane bezpośrednio przez podatnika, • podatki pośrednie (zawarte w cenach – VAT, akcyza), płacone w momencie zakupu danego dobra. • C/ Ze względu na organ, na władztwo podatkowe ; • podatki nakładane przez państwo • podatki nakładane przez władze samorządowe (lokalne, np. od psów). Podatki kształtują gro dochodów budżetowych (blisko 90% w Polsce), lecz nie można przesadzać z obciążeniami podatkowymi, gdyż zamiast spodziewanego wzrostu wpływów budżetowych może wystąpić ich spadek po przekroczeniu społecznie akceptowalnych progów, (krzywa Laffera).

4. Rynek finansowy w tym system ubezpieczeniowy Pojęcie rynku finansowego • Ogólne pojęcie rynku ; • - jt pewien proces w ramach którego kupujący i sprzedający określają, co na jakich warunkach mają zamiar kupować i sprzedawać. • - samoczynnie działający mechanizm wpływające na zachowania podmiotów gospodarczych ( w tym i gospodarstw domowych) • - miejsce zorganizowane w sensie instytucjonalnym na którym dokonywane sa akty kupna i sprzedaży dóbr i usług. Najbardziej ogólnie rynek można podzielić na rynek towarowy, pracy i finansowy. • Rynek finansowy najlepiej określać lapidarną definicją, że jest to ogól transakcji wymiennych związanych z instrumentami finansowymi. • Wyróżniamy na nim dwa podstawowe rodzaje operacji finansowych - pieniężne i kapitałowe , stąd podział tego rynku na te dwa segmenty. • Na rynku pieniężnym dokonywane są operacje finansowe krótkoterminowe, związane z bieżącą działalnością banków, przedsiębiorstw i innych podmiotów oraz osób fizycznych. Rynek kapitałowy operuje wprawdzie również wartościami pieniężnymi, ale obejmuje operacje długoterminowe. Mają one postać obrotu kapitałem, w tym także „papierami wartościowymi”. •

Podział rynku finansowego Ze względu na kryterium oferty możemy rynek finansowy dzielić na; a)rynek pierwotny – dany instrument jest sprzedawany inwestorowi po raz pierwszy, następuje przepływ papierów wartościowych od emitenta (podmiotu emitującego dany walor) do pierwszego nabywcy b) rynek wtórny -gdy dokonywany jest obrót pomiędzy inwestorami. Zarówno rynek pierwotny, jak i wtórny mogą mieć formę rynku publicznego, jak i prywatnego (niepublicznego). O takim wyodrębnieniu rynku decyduje m. in. ilość inwestorów; oferta kierowana do 300 osób to rynek nie publiczny, powyżej publiczny. • Rynek publiczny występuje w fazie oferowania do sprzedaży papierów wartościowych znacznemu kręgowi potencjalnych nabywców. Jest on szczegółowo regulowany przepisami prawa w celu zabezpieczenia interesów inwestorów. Występuje w formie giełd papierów wartościowych oraz w postaci innych poza giełdowych instytucji. • Rynek prywatny nie ma sformalizowanego charakteru. Transakcje występujące na tym rynku realizowane są przede wszystkim między klientami zbywającymi walory bezpośrednio między sobą Rynek finansowy można też dzielić ze względu na termin zawarcia transakcji; • kasowy: transakcje zawierane w danym momencie • terminowy; transakcje zawierane dziś lecz realizowane w przyszłości.

Funkcje rynku finansowego W systemie gospodarczym rynek kapitałowy spełnia trzy podstawowe funkcje; • alokacyjną - polega na mobilizacji kapitału, czyli masowym przepływie wolnych środków do podmiotów poszukujących pieniędzy na inwestycje; realizacja tej funkcji jest alternatywą dla systemu kredytowego, lecz z drugiej strony wzrost ceny akcji dobrze prosperujących przedsiębiorstw ułatwia im dostęp do kredytów bankowych; • transformacji kapitału - polega na natychmiastowej zamianie formy alokowanego kapitału, tzn. możliwości zamiany papierów wartościowych na pieniądze lub na inne papiery wartościowe; • informacyjną - oznacza wycenę rzeczywistej wartości przedsiębiorstw z uwzględnieniem osiąganych przez nie zysków. Znaczenie rynku kapitałowego ujawnia się przede wszystkim w dwóch sferach: • zasilania przedsiębiorstw w środki, • wyceny majątku produkcyjnego. W pierwszym przypadku zwiększa to możliwości rozwojowe spółek. Środki gospodarcze napływają do dziedzin, w których osiągane są najwyższe wyniki, tam, gdzie kapitał jest najefektywniej wykorzystywany, umożliwia on centralizację i przemianę drobnych kwot oszczędności w duże kapitały, przekształcenie kapitałów krótkoterminowych w długoterminowe. Jeżeli chodzi o wycenę majątku może ona odbywać się zarówno na rynku pierwotnym - przy ustaleniu ceny nominalnej i emisyjnej, jak i na rynku wtórnym. W dłuższym okresie rynek kapitałowy ocenia realną wartość spółki poprzez porównanie jej z innymi podmiotami i innymi formami lokat.

Instytucje finansowe Na rynku finansowym funkcjonuje wiele podmiotów różnego typu. Podstawowym celem tego rynku jest kojarzenie podmiotów które odczuwają brak środków finansowych, z tymi którzy mają ich nadmiar, bądź czasowe nadwyżki. Na rynku wyróżniamy zatem emitentów, podmioty wypuszczające (emitujące) na rynek różne kategorie papierów wartościowych w celu ściągnięcia (wypożyczenia) śr. pieniężnych. Emitentem papierów wartościowych jest osoba prawna wystawiająca papiery wartościowe we własnym imieniu. Można wyróżnić wielu różnych emitentów papierów wartościowych kapitałowych, a mianowicie: • spółki akcyjne - emisja akcji i obligacji; • skarb państwa - obligacje skarbowe; • instytucje finansowe - obligacje hipoteczne; • samorządy lokalne - obligacje komunalne. Podmiotami odpowiadającymi na potrzeby emitentów są inwestorzy, którzy skłonni są powierzyć swój kapitał w zamian za określone wynagrodzenie (%, dywidenda, zysk). Inwestorów na rynku kapitałowym można także podzielić na dwie grupy ze względu na skalę operacji przez nich dokonywanych: • inwestorzy indywidualni (nieprofesjonalni); • inwestorzy instytucjonalni (profesjonalni). Do inwestorów indywidualnych zalicza się osoby fizyczne (gospodarstwa domowe i spółki pracownicze). Do inwestorów instytucjonalnych należą natomiast różne podmioty gospodarcze, a w szczególności: banki, fundusze emerytalne, towarzystwa ubezpieczeniowe, fundusze powiernicze, a także przedsiębiorstwa, skarb państwa, organa lokalne

Zadania podmiotów finansowych Celem podmiotów finansowych jest; • przekształcanie depozytów w kredyty; nawet niewielkie oszczędności od wielu drobnych ciułaczy są w stanie sfinansować znaczne zamierzenia inwestycyjne w postaci kredytu dla wybranego podmiotu, występuje w tym przypadku transformacja nadwyżek finansowych w kredyty, • transformacja terminów płatności – najczęściej poszukiwanymi kredytami są kredyty średnio- i długoterminowe, mogą być one sfinansowane nawet depozytami bieżącymi (a’vista), bądź krótkoterminowymi, • transformacja depozytów i kredytów w przestrzeni, za pośrednictwem pośredników finansowych można finansować operacje w innych regionach niż te skąd pochodzą, • transformacja ryzyka – pośrednicy biorą na siebie ryzyko związane z wypłacalnością kontrahentów, stosując w tym celu różnorodne instrumenty finansowe, • zabezpieczanie płynności finansowej podmiotów, z uwagi na niebilansowanie się okresowych wpływów i wydatków podmiotów instytucje zapewniają im płynność w czasie okresowych niedoborów środków • zmniejszenie, minimalizacja kosztów transakcyjnych z uwagi na skalę obrotu, • dbanie o płynność i bezpieczeństwo rynku finansowego.

Pośrednicy finansowe Pośrednicy na rynku kapitałowym to grupa wyspecjalizowanych instytucji pośredniczących, stanowiących ważne ogniwo organizujące i porządkujące sprawne funkcjonowanie tego rynku, zwłaszcza rynku papierów wartościowych. Głównie spełniają one funkcje usługowe na rzecz inwestorów oraz emitentów papierów wartościowych. Zaliczamy do nich; Banki, wszystkie aczkolwiek najważniejszą role na rynku kapitałowym pełnią banki inwestycyjne. • Towarzystwa, spółdzielnie oszczędnościowo – kredytowe, celem nie zysk lecz realizacja potrzeb ich członków. • Fundusze zbiorowego inwestowania – zarówno fundusze inwestycyjne jak i fundusze powiernicze. • Towarzystwa ubezpieczeniowe – na życie, majątkowe i inne. • Fundusze emerytalne • Fundusze typu „venture kapital” wchodzące udziałowo w przedsięwzięcia gospodarcze. Również do pośredników zaliczamy instytucje, podmioty, osoby mniejsze od w. w. dysponujące niższymi kapitałami, często pełniące rolę wtórnego pośrednika, są to; • giełdy towarowe i pap, wartościowych, • domy maklerskie, • agenci i brokerzy ubezpieczeniowi, • doradcy inwestycyjni, • firmy audytowe i konsultingowe • pośrednicy kredytowi, • ubezpieczyciele kredytów, • gwaranci kredytów

Rynek kapitałowy • Najważniejszy segment rynku finansowego (drugi to rynek pieniężny) na którym dokonywane są operacje długoterminowe (powyżej roku), lub operacje papierami wartościowymi stwierdzającymi istnienie praw majątkowych bądź dłużnych (akcje i obligacje), a także instrumentami pochodnymi. Do najważniejszych segmentów rynku kapitałowego zaliczamy: • bankowy rynek kredytów średnio i długoterminowych • rynek publicznych papierów dłużnych • rynek prywatnych dłużnych papierów wartościowych • rynek kredytów hipotecznych i listów zastawnych • rynek własnościowych prywatnych papierów wartościowych. Najogólniej można stwierdzić, iż najbardziej istotnymi elementami tego rynku jest rynek obligacji i akcji. , choć obok nich występują i inne rodzaje tego rynku, np, rynek opcji finansowych i rynek financial futures. • Rynek kapitałowy stanowi ogniwo łączące inwestorów zgłaszających popyt na środki niezbędne do ich rozwoju z instytucjami i osobami szukającymi rentownej lokaty środków pieniężnych. Spełnia on zatem dwie podstawowe funkcje: • f. finansową – zapewnia podmiotom niezbędne środki na rozwój gospodarczy, finansuje ich rozwój, • f. lokacyjna – środki ulokowane w instrumentach rynku kapitałowego, głównie w papiery wartościowe przynoszą określone, z reguły wyższe dochody niż lokaty bankowe.

Rynek papierów wartościowych • Papiery wartościowe są to dokumenty stwierdzające istnienie określonych w nich praw majątkowych, utrwalonych w taki sposób i w takim brzmieniu, że bez dokumentu nie można tego prawa ani dochodzić, ani też przekazywać. Są różne klasyfikacje papierów wartościowych: 1. z punktu widzenia przedmiotu uprawnień dzielimy je na: • – papiery wartościowe pieniężne • papiery wartościowe towarowe, np. konosament-dokument wystawiony przez przewoźnika morskiego stanowiący dowód przyjęcia ładunku oraz umożliwiający nim obrót i jego przejęcie, oraz dokumenty składowe. 2. z uwagi na sposób przenoszenia tytułu własności do praw majątkowych dzielimy je na: • imienne • na okaziciela • na zlecenie- legitymują osobę imiennie wyznaczoną poprzez indos. 3 ze względu na charakter ucieleśnionego prawa występują; • papiery wartościowe ucieleśniające prawa rzeczowe, np. (list zastawny) • papiery prawno-zobowiązaniowe, weksel, czek, obligacje na okaziciela • papiery wartościowe udziałowe: akcje, jednostki uczestnictwa w fun. udziałowych. 4. ze względu na dochód do nich przypisany; procentowe i dyskontowe. Do papierów wartościowych przypisane są trzy kategorie cen; - Cena emisyjna –cena wyznaczona przez emitenta, cena pierwszej transakcji na rynku pierwotnym. - Cena nominalna –wartość określona na papierze wart. - Cena rynkowa –cena transakcji na rynku wtórnym, pomiedzy inwestorami .

Papiery wartościowe rynku kapitałowego • Na rynku pap. wartościowych występują różne papiery, najbardziej znane i popularne, to obligacje (czyli papiery dłużne) oraz akcje papiery udziałowe. • Obligacja jest papierem wartościowym w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji i zobowiązuje się wobec niego do określonego świadczenia polegającego na ich wykupie. Z punktu widzenia emitenta wyróżniamy: • obligacje publiczne: emitowane przez rząd, gminy, inne podmioty państwowe, • obligacje prywatne; emitowane przez przedsiębiorstwa, banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, Z punktu widzenia formy zabezpieczeń wyróżniamy: • obligacje niezabezpieczone • zabezpieczone, najczęstszym sposobem jest hipoteka, bądź gwarancja banku, rządu. (mogą być także obligacje zabezpieczone częściowo), Z punkt widzenia terminu. ; • krótkoterminowe (1 -5 lat), • średnioterminowe (5 -10 lat) • długoterminowe –pow. 10 lat. Ze względu na oprocentowanie obligacje dzielimy na: • obligacje o stałym oprocentowaniu • - obligacje o zmiennej stopie procentowej

Akcja –jako papier udziałowy, poświadczający udział jej posiadacza w kapitale spółki

Giełda Współczesne rynki finansowe nie mogą funkcjonować bez istnienia Giełdy Papierów Wartościowych. • Giełda to miejsce, w którym handluje się papierami wartościowymi. • Giełda to wysoce sformalizowany rynek, zajmujący się obrotem towarami i usługami na szeroką skalę w oparciu o przyjęte normy prawne i zarządzenia organów giełdy. • Rodzaje giełd Ze względu na przedmiot obrotu wyróżniamy giełdy; • papierów wartościowych • towarowe • pieniężne • usług • mieszane Ze względu na skalę działania wyróżniamy; • giełdy światowe (NYSE – OK. 40% obrotu akcjami) • regionalne (Warszawa, Wiedeń). • krajowe • Ze względu na formę prawną dzielimy je na: • korporacyjne • państwowe • mieszane GPW w Warszawie • Ze względu na formę specjalizacji wyróżniamy; • giełdy uniwersalne • wyspecjalizowane

Funkcje giełdy • F. Mobilizacyjna – przyciąga rozproszony formy oszczędności i przekształca je w kapitał. • F. Transformacyjna – umożliwia przepływ i dopływ kapitału do dziedzin najbardziej rentownych. • F. Informacyjna – jest najlepszym barometrem koniunktury gospodarczej, zarazem informuje o standingu finansowym firm, dokonuje ich wyceny, • F. Lokacyjna – jest alternatywnym sposobem na lokowanie oszczędności. Przynosi generalnie wyższe profity niż lokaty bankowe. • F. Spekulacyjna – jest okazja do szybkiego pomnażania kapitału przez wytrawnych graczy giełdowych wskutek wzrostu kursu spółek giełdowych. Na terenie Polski giełdy kupieckie funkcjonowały już w XVIII w, przed II wojna światową było 7 giełd pap. Wartościowych, z których największa była w Warszawie. Po II wojnie giełda jako relikt obcego systemu została zlikwidowana aż do 1991 r. W kwietniu 1991 r. została zarejestrowana jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa – Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. • 16 kwietnia 1991 roku odbyło się pierwsze notowanie papierów wartościowych. • Pierwotnie notowania raz w tygodniu, od końca lat 90 -tych codziennie, w systemie zleceń ciągłym i jednolitym (aktualnie z dwoma fixingami, czyli notowaniami na początku i końcu otwarcia giełdy. Formy zleceń z określaniem cen i bez ich określania, czyli po kursie dnia (różne typy w praktyce).

System ubezpieczeniowy w zarysie • Już w starożytności istniały instytucje, które miały formę stowarzyszeń wzajemnej pomocy. W grupach, które były narażone na niebezpieczeństwa ze względu na wykonywany zawód lub sposób życia dosyć popularne były kolegia, które grupowały rzemieślników, wędrownych artystów, niższych urzędników, kupców i żołnierzy, którzy wspierali się materialnie w przypadku choroby, kalectwa czy zwolnienia ze służby lub kosztów przeniesienia do innego garnizonu. Popularne były pożyczki morskie (foenus nauticum), najpierw rozpowszechniły się w starożytnej Grecji i Rzymie. Od wczesnego średniowiecza pożyczka morska stosowana była także w Hiszpanii, Portugalii i republikach włoskich. Powstawały kasy ogniowe, które były tworzone przez grupy gospodarstw zagrożonych pożarami. Miały one nie tylko zadania tłumiące, ale także funkcje prewencyjne i kompensacyjne. • Inną formę ubezpieczeń w średniowieczu stanowiły kasy, które gromadziły środki na pokrycie szkód majątkowych i osobowych. W średniowieczu obok wymienionych już form ubezpieczeń rozwijał się także system sprzedaży rent dożywotnich i rent wieczystych, które przechodzić mogły na spadkobierców. Kupowali je przede wszystkim bogaci, którzy pragnęli zagwarantować sobie na starość godziwy, stały dochód lub świadczenia w naturze. • W XVII wieku ożywiły się znacznie kontakty z koloniami, dlatego też szczególnie prężnie rozwijały się ubezpieczenia morskie. Zawierane one były na giełdach, które miały swe siedziby najczęściej w portach. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstawać zaczęły pierwsze stowarzyszenia ubezpieczeń wzajemnych, które gwarantowały wypłaty zasiłków i rent osobom niezdolnym (czasowo lub całkowicie) do zarobkowania oraz zasiłków chorobowych i pośmiertnych rodzinom. W drugiej połowie XIX wieku na rynku ubezpieczeń zachodziły wyraźne zmiany, które tworzyły w efekcie struktury istniejące współcześnie.

Funkcje i typy ubezpieczeń Funkcje ubezpieczeń; • funkcja kompensacyjna; polega na ochronie podmiotu ubezpieczającego się przed skutkami niepomyślnych zdarzeń losowych, poprzez wyrównanie poniesionego uszczerbku finansowego, rekompensatę strat, lub wypłatę umówionego świadczenia. • funkcja finansowa – polega na gromadzeniu, dzięki składkom finansowym, środków pieniężnych na pokrycie wydatków w razie szkody, lub zajścia zdarzenia losowego będącego przedmiotem ubezpieczenia. Środki te gromadzi i zarządza nimi towarzystwo ubezpieczeniowe. • funkcja redystrybucyjna – gromadzone środki przepływają do gospodarki, są inwestowane na zasadach komercyjnych w przedsięwzięcia najbardziej efektywne. • funkcja prewencyjna – zmniejszają ryzyko związane z działalnością gospodarczą, poprzez m. in. uświadamianie o ewentualnych niebezpieczeństwach, działania profilaktyczne, itp. • Typy ubezpieczeń; Najbardziej typowy podział to podział przedmiotowy: • ubezpieczenia osobowe: na życie, zdrowie, ubezpieczenia na wypadek kalectwa i śmierci, na dożycie, . . . • ubezpieczenia rzeczowe, na wypadek utraty, zmniejszenia wartości, lub uszkodzenia rzeczy. Także np. gwarancyjne, nie wywiązanie się podmiotu z zobowiązania finansowego. itp. Ze względu na czas dzielimy; • terminowe, ważne tylko w przeciągu określonego w umowie terminu, np. autocasco na rok, • bezterminowe, ważne przez cały okres funkcjonowanie podmiotu, życia osoby, istnienia rzeczy. Za względu na obowiązek dzielimy na: • obligatoryjne, musimy gdyż posiadamy, użytkujemy daną rzecz, bądź funkcjonujemy w określonej rzeczywistości, określane przez prawo. • dobrowolne, nieobowiązkowe, ubezpieczamy się bo chcemy.

Ubezpieczenia w Polsce • • • Współczesne ubezpieczenia w Polsce zrodziły się z XVI-wiecznych "porządków ogniowych", które określały zasady obchodzenia się z ogniem, ale też reguły wzajemnej pomocy pogorzelcom. Później - w 1757 roku - powstała w Poznaniu Kasa Ogniowa. To jednak było za mało. Mieszkańcy polskich miast ubezpieczali swoje budynki w zagranicznych towarzystwach ubezpieczeniowych. Mieszkańcy Bydgoszczy i Gdańska korzystali z usług londyńskiego Feniksa, z holenderskiej Kalisz. Prawdziwy biznes ubezpieczeniowy na terenie ówczesnej Polski ruszył na początku XIX wieku. To wtedy zaczęły działać tzw. socjety, czyli towarzystwa ogniowe. Jako pierwszy w 1803 roku Towarzystwo Ogniowe dla Miast w Prusach Południowych stworzył pruski król Fryderyk Wilhelm. Te pierwsze towarzystwa ogniowe - które są traktowane jako pierwsze polskie towarzystwa ubezpieczeniowe - działały jak zakłady ubezpieczeń wzajemnych. Wykupienie polisy chroniącej budynek przed pożarem było wtedy obowiązkowe dla wszystkich mieszkańców miast. Na początku XVIII wieku ruszył w świecie biznes polis na życie. Jednym z pierwszych w XIX był Poznański Prowincjonalny Zakład Ubezpieczeń na Życie. Kilka lat przed nim Towarzystwo Ubezpieczeń od Ognia w Krakowie "Florianka" zaczęło sprzedawać również polisy na życie. Prawdziwy przełom nastąpił w 1919 roku, kiedy Józef Piłsudski wydał dekret określający ramy prawne działalności ubezpieczeniowej. Wtedy powstało wiele ubezpieczalni funkcjonujących na zasadach spółek akcyjnych. Rok po dekrecie pojawiła się m. in. istniejąca do dziś Warta. W 1925 roku działalność w Polsce rozpoczął brytyjski ubezpieczyciel Alliance Assurance Company LTD. Rok później wszedł do Polski Assicurazioni Generali, a w 1927 roku brytyjski Prudential przejął pakiet kontrolny Przezorności. Cały tekst whttp: //wyborcza. biz/finanse/1, 105725, 13545612, Historia_ubezpieczen__Od_ognia_do_inwestycji. html#TRrel. SST#ixzz 2 u. Qtzh. NTs

Ubezpieczenia społeczne Oprócz ubezpieczeń gospodarczych występują ubezpieczenia społeczne, związane z różnymi aspektami życia człowieka. Zaliczamy do nich głównie system ubezpieczeń zdrowotnych, zabezpieczający zdrowie obywateli danej społeczności oraz system emerytalno-rentowy. Współcześnie obie kategorie tych potrzeb są w znacznej mierze finansowane przez państwo, które pobiera na ten cel składki i tworzy odpowiednie fundusze (np. Narodowy Fundusz Zdrowia oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych) i instytucje odpowiadające za realizacje tych zadań. Publiczne fundusze są wspierane przez systemy prywatne w odniesieniu do tych dwóch kategorii. Prywatne instytucje i fundusze mają wspierać funkcjonowanie podmiotów publicznych. Ubezpieczenia społeczne utożsamiamy najczęściej z systemem emerytalnym. W Polsce jak w wielu innych krajach funkcjonują systemy emerytalne oparte na zasadzie repartacyjnej, tj. w ramach przyjętych umów, bieżące pokolenie – ludzie aktualnie pracujący finansują emerytury ludzi w wieku poprodukcyjnym. System ten zdawał egzamin w okresie relatywnie krótkiego okresu życia. Wraz z wydłużaniem się okresu życia bieżące składki nie wystarczały na pokrycie bieżących wypłat emerytalno – rentowych, stąd próby reform tego systemu prawie we wszystkich państwach wysoko rozwiniętych. W Polsce w 1999 r. wprowadzono system Otwartych Funduszy emerytalnych, który miał wspierać system państwowy, który także zmodyfikowano opierając go na systemie zindywidualizowanej składki. Błędy w funkcjonowaniu OFE (np. zbyt wysokie opłaty), liczne ustępstwa w systemie (np. poza nim było szereg grup zawodowych- górnicy, mundurowi), rosnąca dziura w budżecie spowodowały modyfikację systemu.

5. Finanse międzynarodowe i prywatne Rozumiemy jako proces gromadzenia i wydatkowania zasobów finansowych pomiędzy różnymi krajami. Międzynarodowe rynki finansowe to mechanizm sprzedaży i zakupu instrumentów finansowych przez miliony niezależnie podejmujących swoje decyzje podmiotów. Albo to ogół podmiotów i zawierane przez nie transakcje finansowe. • Międzynarodowy rynek finansowy - to miejsce o wysokim stopniu zdecentralizowania geograficznego, ekonomicznego i technicznego, na którym dochodzi do kojarzenia popytu i podaży funduszy finansowych. Podmiotami tego rynku są firmy, instytucje i osoby fizyczne oferujące fundusze, ich odbiorcy oraz instytucje finansowe zarówno pośredniczące w kojarzeniu funduszy pożyczkowych, jak też prowadzące działalność na własny rachunek. • Na rynku finansowym, jak i walutowym mamy do czynienia z pieniądzem, jednak rynki te różnią się zdecydowanie. Różnice sprowadzają się do tego, że przedmiotem transakcji walutowych są instrumenty finansowe o najwyższym stopniu płynności denominowane w jednostkach pieniężnych dwóch różnych krajów. Natomiast przedmiotem transakcji finansowych są instrumenty finansowe o zróżnicowanym stopniu płynności denominowane w jednostce jednego kraju.

Segmenty rynku finansowego W ramach m. rynku finansowego wyróżniamy trzy główne segmenty. Są to; 1. Międzynarodowy rynek kapitałowy - Obejmuje transakcje średnio- i długoterminowymi papierami wartościowymi emitowanymi przez renomowane korporacje i instytucje międzynarodowe. Dzieli się na rynek akcji i obligacji, i obejmuje rynki: pierwotny i wtórny. Międzynarodowy rynek kredytowy obejmuje transakcje pomiędzy bankami handlowymi i instytucjami finansowymi a podmiotami o zróżnicowanej wiarygodności nie mającymi dostępu do poprzednich rynków. Główne instrumenty to; - kredyt bankowy i hipoteczny; - kredyt konsumpcyjny. • 2. Międzynarodowy rynek pieniężny - Obejmuje on całość transakcji krótkoterminowych (do jednego roku) instrumentami finansowymi o największym bezpieczeństwie lokat i największej płynności. Rynek ten jest związany głównie z rządami, największymi korporacjami i instytucjami finansowymi, które lokują swoje nadwyżki finansowe. Na rynku tym dokonywane są operacje mające zapewnić jej uczestnikom zysk lub ochronę przed stratami wynikającymi ze zmian krótkoterminowych stóp procentowych. Podstawowe instrumenty: - weksle skarbowe, własne i trasowane; - certyfikaty depozytowe 3. Międzynarodowy rynek walutowy - To całokształt transakcji walutowych zawieranych między uczestnikami rynków krajowych, bądź całokształt transakcji walutowych zawieranych w skali międzynarodowej. Stanowi sieć rozrzuconych po całym świecie i połączonych ze sobą poprzez system telekomunikacyjny i komputerowy banków, niebankowych instytucji finansowych i firm brokerskich, handlujących walutami. Globalne dzienne obroty na tym rynku wynoszą 4 bln USD. por wykres.

Rynek walutowy

Poziom finansowych rynków świata • Ogromna i groźna siła rynków bierze się z samych mechanizmów ich funkcjonowania, gdyż na globalnym rynku finansowym dokonywane są codzienne transakcje o gigantycznej skali, . . Łączna wartość aktywów finansowych w posiadaniu gospodarstw domowych w krajach OECD wynosi blisko trzykrotność globalnego PKB, czyli blisko 200 bln dol. Wielkość światowego rynku obligacji przekracza o połowę globalny PKB, a nominalna wartość, na którą opiewają znajdujące się na rynku instrumenty pochodne, jest jego dziesięciokrotnością, z tym że są to instrumenty które wymagają częściowych tylko płatności. • Jakakolwiek zmiana nastrojów na rynku finansowym może spowodować gigantyczne wyprzedaże aktywów i przepływy kapitałów, które są potencjalnie w stanie zrujnować największe kraje świata. Tym bardziej kiedy w grę wchodzą zachowania irracjonalne czy wybuchy paniki. • Jeszcze kilkadziesiąt lat temu rządy wielkich krajów dysponowały zazwyczaj dostateczną siłą finansową, aby przeciwstawić się wszelkim kaprysom rynków i dostateczną władzą, by narzucić im korzystne dla siebie uregulowania. (W 1980 r. dostępne na rynku podstawowe aktywa finansowe miały łączną wartość niewiele większą od globalnego PKB). • Postępujące deregulacje, oderwanie walut od złota, narastający dług publiczny, globalizacja, komputeryzacja – wszystko to sprawiło, że rynki zaczęły żyć własnym życiem. Do tego doszła potęga instytucji finansowych (funduszy emerytalnych i inwestycyjnych ) dysponujących aktywami bilionowymi

Wielkość światowego rynku finansowego w bln dol.

Kryzysy walutowe Na rynku finansowym mogą występować liczne perturbacje, mogą być to kryzysy walutowe, finansowe (ostatni z lat 2007 wywołany obligacjami hipotecznymi i upadkiem banku Lehman Brothers – szeroko opisywany) czy też kryzysy fiskalne związane z nadmiernym zadłużaniem się państw. Współczesne kryzysy walutowe - Nazywane są kryzysami „nowego typu”. Od początku lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia pojawiła się groźba destrukcyjnego zalewania gospodarek krajowych przez łatwo odwracające kierunki przepływu wielkie masy spekulacyjnego (tzw. gorącego pieniądza). Na taki zalew narażone są nawet całkiem dobrze prosperujące, niezadłużone kraje. Gdy następuje odpływ kapitału, wybucha kryzys (np. Meksyk w latach 1994 -1995, kraje Europy, Azji i Ameryki Łacińskiej, nawet funt w 1991 r). Do kryzysu walutowego dochodzi z reguły na skutek gwałtownego spadku zaufania międzynarodowych rynków finansowych do stabilności danej waluty. Zaufanie inwestorów jest ważne, ze względu na ogromną ilością płynnych lokat. Inwestorzy instytucjonalni (głównie: towarzystwa ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne oraz fundusze emerytalne) poszukujący szybkich zysków poprzez różnego rodzaju spekulacje (np. nieruchomościami, kursami papierów giełdowych lub kursami walutowymi). Poszukują oni regionów odznaczających się dobrymi perspektywy osiągania zysków, wynikających ze stabilizacji gospodarczej. Napływ kapitałów zagranicznych inwestorów przyspiesza wzrost cen aktywów, co pogarsza jednocześnie podstawy wzrostu w danym kraju. Inwestorzy starają się więc obracać pożyczkami, a nie swoimi kapitałami (wzrost większych cen aktywów ułatwia zaciągnięcie pożyczek pod zastaw posiadanych aktywów). W efekcie rośnie zadłużenie krajowych instytucji finansowych i banków. Gdy ceny aktywów się załamują, zadłużenie prowadzi do szybko pogłębiającego się kryzysu. Następuje realne zmniejszenie wartości portfela kredytowego w bankach, ucieczka kapitału i załamanie się kursu walutowego. Tym samym zwiększa się wartość długu wyrażonego w walucie krajowej. Bankructwom banków i firm towarzyszy gwałtowny wzrost tempa inflacji.

Finanse osobiste -mikrofinanse • Dotyczą reguł postępowania ze środkami finansowymi w ramach gospodarstwa domowego, pojedynczego konsumenta, czy małego podmiotu gospodarczego nie w pełni wyodrębniającego dochody firmy od dochodów osobistych. W teorii finansów problem relatywnie rzadko opisywany, (występuje też po części w teorii mikroekonomii –jako teoria wyborów konsumenta). • Finanse osobiste to też problem ich olbrzymiej skali, gdyż w zasadzie wszystkie podmioty pracują na rzecz gospodarstwa domowych, stąd ich poziom jest kształtowany przez osiągane dochody z pracy, jak i dochody kapitału, czy też dysponowanych instrumentów finansowych. Finanse osobiste są ściśle związane z rynkami i instytucjami finansowymi, gdyż w części ludzie samodzielnie lokują na nich swoje środki, w cześci zaś za pośrednictwem różnorakich instytucji finansowych. • Finanse osobiste to też problem ich olbrzymiego zróżnicowania wynikającego ze zróżnicowanych dochodów oraz z rozwarstwienia majątkowego. Szczególnie problem dysproporcji dochodowych zarysował się w okresie rozwoju globalizacji (od lat 70 –tych XX w. ), stąd też inne problemy finansowe mają ludzie biedni (zakres ubóstwa to mniej niż 2 dolary dziennie do dyspozycji danej osoby) a inne ludzie bardzo bogaci, którzy właśnie swoje olbrzymie nadwyżki lokują na rynkach finansowych. (wszystkie firmy maksymalizują cele swoich właścicieli –akcjonariuszy).

Problemy dochodowe gosp. domowych • Twierdzi się, że mit amerykańskiego „pucybuta” dochodzącego w swoim życiu od „zera do milionera” mija, gdyż coraz bardziej o pozycji danej osoby decyduje otrzymany majątek, układy, szczeście –traf, a coraz mniej rzetelna i uczciwa praca. Wynagrodzenie jest bardziej zależne od tego gdzie pracujemy, niż jak (szczególnie w finansach, w odniesieniu do menagerów, czy osób powiązanych z polityką). Szybkie awanse finansowe możliwe są jednak w branżach nowych technologii, finansach (Buffet, Soros) na styku sektora publicznego i prywatnego (podczas np. prywatyzacji w byłych krajach realnego socjalizmu). Niewątpliwie jakość życia w świecie się podnosi (por. Jakość życia w Polsce na średnim poziomie Michał Jankowski, wp. PL) , jest coraz mniej ludzi żyjących w skrajnym ubóstwie. Cywilizacyjny i dochodowy skok dokonały społeczeństwa krajów Azji Południowo –Wschodniej a także Brazylii, Argentynie, niektórych krajach afrykańskich. • Nie ma uniwersalnej recepty na zarządzanie finansami w odniesieniu do uśrednionego konsumenta, bo w teorii można to czynić w praktyce każdy ma inną sytuacje dochodową i inne problemy. Są jednak techniki wspomagające zarządzanie prywatnymi finansami (choćby ‘budżetowanie w gospodarstwie domowym”). W przypadku finansów osobistych można mówić o sposobach zewnetrznego zasilania budżetów domowych, bądź o sposobach inwestowania nadwyżek finansowych. Często te oba sposoby mogą być odnoszone do tego samego podmiotu z uwagi na współczesną zmienność dochodów.

Jak być bogatym • Kopia z art. Kim jest Bogaty ojciec? Wp. pl • Jeden z ojców jest multimilionerem, po zwykłej szkole. Drugi – ubogim człowiekiem , finansowo, profesorem. Dlaczego? To bardzo proste, gdyż wynika to z ich stosunku do pieniędzy i życia. Spójrz na różnice i sprawdź, do którego modelu pasujesz: Biedny ojciec (1) Mój dom to aktywa. Bogaty ojciec (2) Mój dom to pasywa. Bogaty ojciec powiedział: Aktywa wkładają pieniądze do twojej kieszeni, a pasywa je stamtąd wyciągają. Ludzie zbyt często nazywają swoje pasywa aktywami. Poznanie różnicy pomiędzy aktywami a pasywami jest bardzo istotne. • • • Biedny Nie stać mnie na to. Bogaty; Jak mogę to zdobyć? Zdanie: Nie stać mnie na to powoduje, że przestajesz o tym myśleć. Gdy zadajesz właściwe pytanie, umysł otwiera się i poszukuje odpowiedzi. Zauważyłem, że ludzie rzeczywiście kształtują życie poprzez swoje myśli. Biedny 1 Przyczyną, dla której nie jestem bogaty, jesteście wy, dzieci. Bogaty 2. Przyczyną, dla której muszę być bogaty, jesteście wy, dzieci. 1. Pieniądze mnie interesują. 2. Pieniądze to potęga. 1. W sprawach dotyczących pieniędzy bądź ostrożny, nie ryzykuj. 2. Naucz się jak zarządzać ryzykiem. 1. Sobie płać na końcu. 2. Sobie płacę na początku.

Cd. biedny –bogaty Bogaty ojciec zawsze odkładał pewien procent od każdego otrzymanego dochodu. Lokował te pieniądze na rachunku inwestycyjnym i finansował nimi zakup aktywów. Biedny ojciec wydawał od razu wszystkie pieniądze i nie miał już nic na inwestycje. Biedny (1) Uważał, że firma, dla której pracował lub państwo powinny zaspokajać jego potrzeby finansowe. • Był skoncentrowany wyłącznie na wiedzy akademickiej. • Operował wyłącznie słownictwem akademickim. • Pracował dla pieniędzy. • Myślał, że zarobienie większych pieniędzy rozwiąże jego problemy finansowe. Bogaty (2) • W sprawach pieniędzy polegał na sobie i był odpowiedzialny za swoje finanse. • Skupiał się zarówno na praktycznych umiejętnościach finansowych, jak i na wiedzy akademickiej. • Nauczył się pojęć z dziedziny finansów – Własne słowa to najwartościowsze narzędzia. • Pieniądze pracowały dla niego. • Wiedział, że edukacja finansowa jest lekarstwem na problemy finansowe. Nieistotne, ile pieniędzy zarabiasz – ważne jest, ile z tych pieniędzy zatrzymujesz i na jak długo. Zrozumienie różnicy pomiędzy podejściem bogatego i biednego ojca jest pierwszym krokiem do finansowej wolności. • Nie utożsamiam się z tym ale to może recepta dla Państwa?