Философиядағы сана мәселесі
-бұл тірі табиғаттың дамуының белгілі бір кезеңінде пайда болатын, өте күрделі көп аспектілі құбылыс. Сана құбылысы өзінің көп құрылығына қарай, әр түрлі ғылымдар тарапынан зерттеледі. Бұлардың әрқайсысы, оған өздерінің мақсаттары мен мүделеріне сай анықтама беруге бейм. Осыдан кейін пайда болган анықтамалар толық емес немесе бір жақты болып келеді. Ал философиялық тұргыдан, сана деп – адам миының объективті шындықты сезімді немесе логикалық образдарда мақсатты түрде жан-жақты және бага беру түрінде бейнелеуін айтамыз. Сана бұл текқана қандайда бір образ гана емес дүниенің белсенді түрде бейнелеумен оны қайта бейнелеуге багытталган әрекеттің ең жетілген түрі. Адам санасының ең маңызды қасиеттерінің бірі – оның белсенділігі.
Сананың пайда болуы табигат эвалютциясының нәтижесі болып табылады. Жердегі өмірдің күрделенуімен бейнелеудің тітіркенушілік, қозушылық, сезушілік деп аталатын қарапайым түрлерінің болуымен сипатталатын тірі табигат болады. Егерде сана мидың функңиясы дейтін болсақ ал ми орталық нерв жүйесінсіз мүмкін емес. Орталық нерв жүйесінен адам ми жануарлардың психихасы түзіледі.
Психиканың дамуының ең жаңа кезеңі адам санасының пайда болуы. Бұл еңбек құралдарын ойлап табу ретіндегі адамдардың жасалган мәдениет заттары ретіндегі және адамның белгілі бір даму кезеңінде пайда болган белгі жүйелері әлеуметтік фактурлардың себепшісі болуымен байланысты. Адам санасының пайда болуымен дамуының алгы шарты тілдің дамуымен ұштастырылган адамдардың сайман жасау іс - әрекеттері. Бұл іс-әрекет адамдардың бірбірімен қоян-қолтық араласуын, өзара әрекеттесуін талап етеді. Ол жалпыга ортақ мақсатсыз мүмкін емес.
Адамда саналықтан өзге санасыздық сеферясы болады. Санасыздың бұл адамның жүріс тұрысына ықпал ететін бірақ оның тарапынан сесіле бермейтін құрылыстар, процестер қасиеттермен жагдайлар санасыздың бастама адамның барлық психикалық процестерінде, жағдайларында және қасиеттерінде көрініс береді. Адамды санасыз ес, санасыз ойлау, санасыз пайым және т б. Философияның санасыздықтың жекелеген көрінісі қатты қызықтырады. Сана психикалық проңестер қасиеттер адам жагдайы көрсетілген жалгыз денгей бола алмайды. Адамның қабылдаганының бәрі бірдей оның шешім қабылдануына ықпал ете бермейді.
Дүниеде ең ғажап, керемет құбылыс адамның рухани дүниесі ой ақыл сана
Философиядағы адам мәселесі
физиология философия психология педогогика медицина
Сократ (б. з. д. 470 - б. з. д. 399) Батыс философиясының негізін қалаушы ежелгі грекфилософы. “өзіңді өзің танып біл” Сократтың айтуынша, философия табиғатты зерттеп, танып білу үшін емес, адам туралы, қалай ӛмір сүру, ақиқатты іздеу туралы ілім. Философияның басты объектісі – адам. Оның мақсаты – адамды ізгілікке тәрбиелеу, адамның моральдық табиғатын, жақсылық пен жамандықтың, әділеттіліктің мәнін ашу. Сократ білімділікті адамгершілікпен байланыстырады. Оның айтуынша, ешбір адам жамандықты ӛз еркімен әдейі жасамайды. Жамандықтың не екенін, оның салдарын білмегендіктен жасайды. Сол үшін алдымен адамға білім керек. Білім адамға жақсылық пен жамандықты ажыратуына кӛмектеседі. Білімділік – ізгілікке, даналыққа жетелейді, ал, білімсіздік – жамандыққа, адасушылыққа апарады
Протагор (б. з. б. 490 ж. — б. з. б. 420 ж) Ежелгі Грек философы «адам – барлық заттардың ӛлшемі» Протагор жақсылық пен жамандықтың, білімнің салыстырмалы екендігін, ақиқатты танып білуге болмайтынын айтқан. Ненің жақсы, ненің жаман екенін адам ӛз пайдасына қарай шешеді. Адамның субъективті қабылдауы оның ӛзі үшін ақиқат болып табылады. Протогордың айтқан «адам – барлық заттардың ӛлшемі» деген сӛзі әрбір адамға заттар мен құбылыстар қалай кӛрінсе, ол үшін сол ақиқат болып табылады.
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы (1845 -1904) — ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер. Абай философиясындағы «толық адам» идеясы: Ғылым. Әділет. Рақым
Адам проблемаға айналған кезде адам «адам деген не, ол бұл әлемге неге келді және басқа тірі жандардан немен ерекшеленеді» деген мәселелермен ойланған кезде философиялық антропология іргелі және орталық философиялық ғылымға айналады. Fылымның қазiргi жетiстiктерi адамды биологиялық факторлармен қатар әлеуметтiк факторлар да маңызды рөл атқаратын эволюциялық даму өнімі деп тұжырымдауға мүмкіндік бередi. Осы орайда адамның жоғары ұйымдасқан жануарлардан басты айырмашылықтары туралы және осы айырмашылықтарды мүмкін еткен үрдiстердi ғылыми тұрғыда түсiндiру туралы мәселе шешушi мәнге ие болады. Алайда әлемнiң қазiргi ғылыми картинасында антропогенез үдерiсi көп жағдайда белгiсiз күйiнде қалып отыр. Бұл жағдай «адам феноменiн» тамаша зерттеушi, атақты француз философы, биологы, палеонтологы және антропологы Пьер Тейяр де Шарденнiң мынадай сездерiмен түсiндiрiледi: адам «эволюцияның өзегi мен шыңы» болып табылады және «адамның кiлтiн табу, демек әлемнiң қалай құрылғанын және ол қалайша ары қарай құрылуы тиiс eкeнiн бiлуге ұмтылу деген сөз» .
Маркс пен Энгельс «адамдарды жануарлардын санасына, дiнiне жалпы тағы басқаларына қарап айыруға болады. Ал олар өздерiн жануарлардан өмiрлiк қажеттi құралдарды өндiре бастаған кезден айыра бастайды, адамдар өздерiнiң материалдық өмipiн жанама жолмен өздерi өндiредi» . Жануарлық жағдайдан адамға өтуге мүмкiндiк беретiн басты критерий оның мәдениеттенуi – бұл жерде материалдық өндiрiс болып көрiнедi. Адамның әлеуметтiк — биологиялық эволюциясын түсiндiруде Энгельс ұсынған антропогенездiң еңбек теориясының маңызы зор. Бұл теорияны жақтаушылар еңбек биологиялық заңдар әcepiн тepicкe шығармайды, бiрақ ол табиғи сұрыпталу әpeкeтi сипатын өзгертедi, қалыптасушы адам өз жеке өлшемi бойынша табиғатты өзгерту қабiлетiне және адамның өзi қалыптасуына ықпал етедi деп санайды. Еңбек әpeкeтi арқасында адамның биологиялық және рухани қажеттiлiктерi өтеледi, адамдардың бiрiгу ауқымы көбейе түседi. Еңбек арқылы адам өзiн, өзiнiң физикалық және ақыл — ой қабiлеттерiн көрсете алады.
Скачать презентацию Философиядағы сана мәселесі -бұл тірі табиғаттың дамуының
ДАНИЯ ГУЛИ.ppt