ЭФИР МАЙЛАРЫ Эфир майлары Olea aetherea

ЭФИР МАЙЛАРЫ

Эфир майлары (Olea aetherea) – өсімдіктерде пайда болатын көп компонентті, ұшқыш, хош иісті қөбі терпеноидтарға жататын, су буымен өңай ұшатын органикалық қосылыстардың қоспасы. Эфир майларында кездесетін қосылыстар: спирттер, альдегидтер, кетондар, кышқылдар, эфирлер, оксидтер, лактондар. Майларға олар тек сыртқы белгілеріне қарай, майлы консистенциясы мен қағазда тез ұшып кететін майлы дақ қалдыруымен ұқсайды. Эфир майларының негізін изопрен (С 5 Н 8) молекуласы құрайды. 1 Терпен = 2 изопрен қалдығынан тұрады. Эфир майларын жіктелуі Монотерпендер (С 5 Н 8) 2 - С 10 Н 16 ZАциклды Zмоноциклды Zбициклды Сесквитерпендер (С 5 Н 8) 3 - С 15 Н 24 ZАциклды ZМоноциклды Zбициклды Zтрициклды Zлактондар Ароматикалық қосылыстар Zn-цимен Zбензол ZФенилпропан туындылары

Монотерпеноидтар 1. Ациклды монотерпендер

Монотерпеноидтар 2. Моноциклды монотерпеноидтар п-ментан типіндегі қосылыстар (ментадиендер)

Монотерпеноидтар 3. Бициклды монотерпеноидтар

Сесквитерпеноидтар 1. Ациклды сесквитерпеноидтар Фарнезан типі. 2. Моноциклды сесквитерпеноидтар Бисаболан типі

Сесквитерпеноидтар 3. Бициклды сесквитерпеноидтар

Сесквитерпеноидтар Тип гвайяна 4 3 5 10 6 2 1 9 7 8 Гвайан S-гвайазулен Se-гвайазулен Тип хамазулен : Хамазулан Хамазулен

Сесквитерпенді лактондар Гвайанолидтер

Ароматикалық қосылыстар n-цимол (n-цимена) туындылары Бензол туындылары Фенилпропан туындылары

Физика - химиялық қасиеттері Zтүсі: мөлдір, түссіз, немесе әлсіз (сары, жасыл, көк, қоңыр сұйықтықтар Zиісі: жұпар, хош, өзіне тән болуы мүмкін Zдәмі: өткір, татымды, кұйдіргіш Zұшқыш (қағазда майлы дақ қалдырмайды, су буымен ұшады, ZЕрігіштігі: спиртте, эфирде органикалық еріткіштерде, майларда. Z Мысалы: жалбыз майы – 1: 4 қатынаста 70 % спирте ериді. Zерімейді: суда, бірақ суға иісі өтуі мүмкін (ароматты сулар), укроп суы (укроп майы: су 1: 1000 ) ZМайлардың р. Н ортасы: бейтарап немесе әлсіз қышқылды Zтығыздығы - 0, 700 г/см 3 - 1, 060 г/см 3, Мысалы: жалбыз майы – 0, 900 -0, 910 г/см 3; қалампыр майы – 1, 042 -1, 058 г/см 3 ZАйналу бұрышы. ZСыну көрсеткіші ZҚайнау температурасы болмайды себебі, олар бірнеше фракцияларға ыдырайды, кейбір эфир майлары суытқанда бірден кристаллдарға айналады (камфара, ментол, тимол, анетол), ZЭфир майлары ауадағы оттегіне, жарыққа тұрақсыз, тез тотығып кетеді (шайырға айналуы мүмкін), бірден түсі, иісі өзгереді, сондықтан тек 150 С температурада, қаранғы жерде сақтайды. Zкейбір терпеноидтар изомерленуі мүмкін: оптикалық, геометриялық.

Эфир майларының локализациясы 1. Паренхима жасушасында 2. Қоймаларда 3. Эфир майлы бездер: күрделігүлділер ерінгүлділер 4. Эфирмайлы каналдар 5. Эфирмайлы дақтар 6. Эфирмайлы трихомалар 1 – эфир майы

Эфир майларын алу жолдары 1. Айдау жолдары 1. 1. сумен; 1. 2. су буымен 1. 3. қысым арқылы будың көмегімен 2. Экстракция 2. 1. органикалық еріткіштермен; спирт, бензол, эфир, ацетон 2. 2. инертты газдармен; СО 2, фреондар, пропан, бутан 2. 3. майлы майлармен (мацерация); зәйтүн майы 2. 4. анфлераж ( эфир майларын тоң майларға сіңіру арқылы). 3. Пресстеу әдісімен 3. 1 Цитрустардың ( лимон, мандарин, апельсин) қабығынан

Эфир майларын МФ XI бойынша сандық анықтау әдісі 1 – түбі дөнгелек колба 2 – градуирленген қабылдағыш 3 – тығын 4 – кері мұздатқыш Есептеу формуласы (Х): Гинзберг әдісі А - эфир майының көлемі мл, Б - шикізат массасы г.

Эфир майларын талдау Негізділігі, тазалығы. Органолептикалық бақылау: Түсін, иісін, дәмін, мөлдірлігін, консистенциясын анықтау. Тазалығын тексеру: этил спиртін, минералды және майлы майларды қоспа ретінде анықтау. Физикалық тұрақтылар : • тығыздығы • Айналу бұрышы; • сыну көрсеткіші; • Спиртте еруі; Химиялық тұрақтылар: • қышқылдық сан, • Эфирлік сан, • Гидроксильдік сан Инструментальды әдістер: • газды хроматография (ГХ), • жоғары нәтижелі сұйық хроматография (ВЭЖХ)

Химиялық тұрақтылар Қышқылдық сан (IA) деп 1 г эфир майындағы бос қышқылдарды нейтралдауға жұмсалған КОН мөлшерін айтады. Маңызды көрсеткіш, себебі сапасы жоғары эфир майында бұл көрсеткіш өте төмен болуы керек. Эфирлік сан (IE) деп 1 г эфир майындағы күрделі эфирлерді сабындауға жұмсалған КОН мөлшерін айтады. Бұл көрсеткіш те маңызды, себебі эфир майларының хош иісі эфирлерге байланысты. Сонымен қатар кейбір майларда негізгі компоненттердің сандық мөлшері анықталады. Мысалы, жалбыз майында ментолды, анис майында анетолды, эвкалипт майында цинеолды анықтайды. Кері ацидиметриялық әдіспен анықтайды. Гидроксильдік сан (IOH) -1 г эфир майындағы спирттерді ацетилдейтін қышқылға эквиваленттік мөлшерде жұмсалатын КОН мөлшері. Эфир майындағы спирттерді сірке ангидридімен ацетилдеуден кейін кері нейтралдау әдісімен анықтайды. .

Газ хроматография әдісі Эвкалипт эфир майының құрамы: 1. α-пинен 2. β-пинен 3. α-фелландрен 4. лимонен 5. 1, 8 -цинеол 6. камфора

Жалбыз эфир майының ЖҚХ Еріткіштер жүйесі : толуен : этилацетат (93: 7) Бүрку реагенті: фосфорномолибден қышқылы

Эфир майларына сапалық реакциялар 1. Альдегидтер мен кетондарға: Нитропруссидтік реакция. 5 -10 тамшы эфир майын натрий нитропруссидімен араластырып 3 тамшы 5 % КОН қосқанда түс пайда болады. Карвон, пулегон, цитраль қызыл түске боялады. Камфора, фенхон, ментон, цитронеллаль бұл реакцияға түспейді. . 2. Азуленогендерге реакция. Эрлих –Мюллер реакциясы. 5 -10 тамшы эфир майын 1 -2 мл реактивпен (п-диметиламинобензальдегид, күкірт қышқылы, Офосфор, сірке қышқылы) араластырып су моншасында қыздырады. Азуленогендер бар болса күлгін, жасыл, көк түстер пайда болады.

Эфир майларының биологиялық активтілігі Zбактерицидтік, антисептикалық, фунгистатикалық, антигельминтті, қабынуға қарсы, спазмолитикалық, қақырық түсіретін седативті, диуретикалық, нефролитикалық Z іш кебуінде, Z ас қорытуды жақсартатын, өт айдайтын антиоксиданттық, иммуностимуляторлық, лактогенді Жеке эфир майларының биологиялық белсенділігі

Эфир майлы ДӨШ сақтау ережелері • Құрғақ, салқын бөлмелерде басқа ДӨШ-тен БОЛЕК!. • Сақтау мерзімі • тұймедақ гүлі - 1 жыл • бұрыш жалбыз жапырағы - 2 жыл • фенхель, анис, тмин – жылға дейін Эфир майын сақтау ережелері • Қоңыр түсті шыны ыдыстарда ауызына дейін толтырып күйылған күйінде сақтайды. • Салқын, құрғақ , жарық түспейтін жерде. • Сақтау мерзімі – НҚ сәйкес Эфир майлардың сапалығы жыл сайын тексеріліп тұрады.